Кіріспе

Жан Ротру (21 тамыз 1609 – 28 маусым 1650) – француз ақыны және трагедия жазушы.

Өмір

Ротру қазіргі Еур-и-Лоар департаменті, Центр-Валь-де-Лоар аймағындағы Дрю қаласында дүниеге келген. Ол Дрю мен Парижде оқыды, Пьер Корнельден үш жас кіші болса да, одан бұрын жазуды бастады. 1632 жылы ол «Бургон» қонақ үйі актерлерінің драматургы болды. (Бұл зал Ростанның «Сирано де Бержерак» пьесасының бірінші актісі үшін орнатылған, және Ротрудың есімі Корнельдің есімімен бірге айтылады.) Аздаған жағдайларды қоспағанда, Ротру өмірінен белгілі болған нәрсе – оның пьесаларының бірінен соң бірі пайда болуы және 1635 жылы Ришельедің драмалық идеяларын жүзеге асырумен міндеттелген бес ақын тобына қатысуы. Ротрудың алғашқы туындысы «Гипохондрик» (алғаш рет 1631 жылы жарияланған, шамамен 1628 жылы қойылған; JC Vuillemin [Droz, 1999] сындық басылымы), Дрюс иесі граф де Сойссонға арналған, ол он сегіз жасында жарық көрді. Сол жылы ол «Поэзиялық туындылар» жинағын шығарды, онда элегиялар, хаттар және діни өлеңдер жиналған. Оның екінші туындысы – «Ұмытылған жүзік» (1635), ол Феликс Лопе де Веганың «Сортиха дель Ольвидо» пьесасының бір бөлігі. Бұл Ротрудың Францияда Сенеканың классикалық трагедиясы мен Теренцийдің классикалық комедиясының орнына Испания мен Англияда гүлдеген романтикалық комедияны қалыптастыруға тырысқан бірнеше пьесасының біріншісі. Корнельдің де осындай ойлары болған. Ротрудың керемет, бірақ асығыс және біркелкі емес туындылары испан үлгісіне жақындығын көрсетті. 1634 жылы ол «Клеагенор және Дористия» (1630 жылы қойылған) пьесасын жариялағанда, ол өзінің отыз пьесаның авторы екенін айтты; бірақ бұл, әдетте, бейімделулерді де қамтиды. «Диана» (1630 ж., 1633 ж. басылды), «Кетіп қалған мүмкіндіктер» (1631 ж. қойылды; 1635 ж. басылды), ол Ришельедің құрметіне ие болды, және «Бақытты Констанция» (1631 ж. қойылды; 1635 ж. басылды), Анна Австрийская мақтаған, бірінен соң бірі тез жарық көрді және барлығы испандық үлгіде болды. 1631 жылы Ротру Плавттың «Менехмдерін» өңдеді, ал 1634 жылы Сенеканың «Өліп бара жатқан Геркулес» пьесасын өңдеді. Содан кейін комедиялар мен трагикомедиялар пайда болды. 1636 жылы Антуан де Соммарильге төрт пьесаны 750 ливр турниге сатқаны туралы құжаттар сақталған, ал келесі жылы ол сол кітап сатушыға он пьесаны сатты. Ол көп уақытын Ле-Манда өзінің меценаты де Белинмен өткізді, ол «Ле-Сид» дауында Корнельдің қарсыластарының бірі болды. Жалпы, Ротру оның осы мәселедегі жомарт қорғаушысы болды деп есептелді, себебі Корнельдің қатысты деген жалған хаты ұзақ уақыт мойындалған. Ол бейтарап болған сияқты, бірақ 1637 жылы жарық көрген «Бейтаныс және месье де Скудери мен Корнельдің шынайы досы» атты памфлетте тараптар арасында келісімге келуге тырысқан. 1637 жылы де Белин қайтыс болды, ал 1639 жылы Ротру Дрюдегі баулиажға жеке лейтенант лауазымын сатып алды. Келесі жылы ол Маргарита Камюға үйленді және үлгілі судья және отбасы басшысы ретінде орнықты. Оның үйленуінен бұрын жазған туындыларының арасында Плавттың «Амфитрион» аудармасы, «Екі көшірме» (1636), «Антигона» (1638) және «Қудаланған Лаура» (1637 ж., 1639 ж. басылды), бұл классикалық пьесаларға қарама-қарсы стильде жазылған. 1646 жылы Ротру өзінің төрт шедеврінің біріншісін – «Нағыз Әулие Женест» (1646 ж. қойылды; 1648 ж. басылды) пьесасын жариялады, бұл христиандық шейіттіктің оқиғасы, онда біршама қызықты ойын, бір асыл сөз және көптеген абыройлы іс-әрекеттер бар. Ротру пьеса ішіндегі пьеса тәсілін театрум мунди тақырыбына қатысты христиандық көзқарасты нығайту үшін табысты пайдаланды. Римдік актер Женест христиан шейітінің рөлін ойнаған кезде нағыз сенушіге айналады. Айтпақшы, (Акт i. v.) Ротру Корнельдің дарындылығына құрмет көрсетеді. «Дон Бертран де Кабрер» (1647) – трагикомедия, «Венцеслав» (1647; 1648 ж. басылды) Францияда оның шедеврі саналады және бірнеше қазіргі қайта жаңғыруларға ие болды; «Козроэ» (1649) шығыс атмосферасында жазылған және Ротрудың толыққанды түпнұсқа туындысы деп есептеледі. Бұл шедеврлер шетелдік үлгілерге сәйкес келеді, ал Ротрудың дарындылығы сюжетті жеңілдету және жағдайларды күшейту шеберлігінде көрінеді. «Сент-Женест» Лопе де Веганың «Lo fingido verdadero» пьесасымен, ал «Венцеслав» Франсиско де Рохас Зоррилланың «No ay ser padre siendo rey» пьесасымен байланысты. Бұл пьесада Ладислав пен оның ағасы екеуі де ханшайым Кассандраны жақсы көреді; Ладислав оның үйіне кіреді және қараңғыда Курляндия герцогы деп ойлаған адамды өлтіреді, бірақ ол шын мәнінде оның ағасы Александр, сүйіктісі. Таңертең ол патшамен кездеседі және Курляндия герцогымен бетпе-бет келеді. Бұл оқиғаның тұжырымдары испандық пьесада бар, бірақ онда көрермендер қылмыс кезінде болған қорқынышты қателікті біледі. Ротру өзінің драмалық шеберлігін көрермендерден нағыз жағдайды қорқынышпен сезінген Ладиславқа дейін жасыру арқылы көрсетеді. 1650 жылы Дрюде оба эпидемиясы басталды. Ротру өз лауазымында қалды, Парижге қашып өзін құтқаруға шақырылса да, ауруға шалдықты және жақын арада қайтыс болды. Ол 1650 жылдың 28 маусымында Дрюде жерленді. Ротрудың жоғары өнімділігі (ол басқаларынан бұрын жиналған отыз бес пьеса қалдырды), және соңғы сәттерге дейін «классикалық» және романтикалық стильдер арасындағы шешімсіздігі оның туындыларына зиян келтірді. Оның толыққанды жақсы пьесасы жоқ, тіпті жақсы актісі жоқ. Бірақ оның жағдайлары көбінесе қайғылы және асыл, және трагедиялық ақын ретінде ол Корнель мен Жан Расинге шамалас. Оның жекелеген жолдары мен сөздері Корнель мен Виктор Гюго арасындағы француз драмасында табылмайтын жарқындық пен күшке ие. Ротрудың толық жинағы 1822 жылы Виолле ле Дюкпен бес томдық түрінде жарық көрді. 1882 жылы Луи де Роншо «Сент-Женест», «Венцеслав», «Дон Бертран де Кабрер», «Антигона», «Геркулес қайтыс болады» және «Козроэ» пьесаларынан тұратын әдемі басылымды жариялады. «Венцеслав» және «Сент-Женест» сонымен қатар Коллекция Дидоның «Трагикалық шедеврлерінде» кездеседі. Ротрудың інісі Пьер Ротру де Содревиль оның естеліктерін қалдырған, бірақ бұл өкінішке орай жоғалды, бірақ Аббе Брильон (1671–1736) оны 1885 жылы Шартрда Л. Мерлеттің редакторы астында басылған «Жан Ротру туралы биографиялық хабарламада» өзінің авторитеті ретінде келтіреді.