Кіріспе

Экономикалық тұжырым, акциялар нарығына қатысты. Кейнстің «сұлулық байқауы» – судьялардың жеке талғамына емес, барлық судьялар арасында ең көп дауыс жинаған жүздерді таңдағаны үшін марапатталатын сұлулық байқауын сипаттайды. Бұл идея жиі қаржы нарықтарында қолданылады, онда инвесторлар негізгі құндылығы ең жоғары акцияларды емес, басқа инвесторлар сатып алады деп ойлаған акцияларды сатып алып көбірек пайда табуы мүмкін. Өйткені басқа адамдар акция сатып алғанда, оның бағасын көтереді, бұл алдыңғы инвесторға бағаның өсуі негізделгеніне қарамастан, пайда табуға мүмкіндік береді. Бұл тұжырымды Джон Мейнард Кейнс әзірледі және 1936 жылы жарық көрген «Жұмыспен қамту, пайыз және ақшаның жалпы теориясы» атты еңбегінің 12-тарауында акциялар нарығындағы баға құбылуларын түсіндіру үшін енгізді.

Шолу

Кейнс рационалды агенттердің нарықтағы әрекеттерін сипаттау үшін, жүз суреттен ең тартымды алты суретті таңдаудан тұратын, ойдан шығарылған газет байқауына негізделген аналогия қолданды. Ең көп дауыс жинаған суреттерді таңдағандар сыйлыққа ие болады. Наive стратегия – өзіңіздің пікіріңізше ең әдемі суретті таңдау болар еді. Бірақ байқауға қатысушы, сыйлық жеңіп алу мүмкіндігін арттыру үшін, көпшіліктің тартымдылыққа қатысты қабылдауы қандай екенін ойлап, содан кейін қоғамдық пікір туралы біліміне сүйене отырып таңдау жасауы тиіс. Бұл стратегияны бір қадаммен одан әрі дамытуға болады, яғни әр қатысушының көпшілік пікірі туралы өз ойлары бар екенін ескеруге болады. Осылайша стратегия келесі деңгейге, одан кейін келесі деңгейге және т.б. дейін кеңейтілуі мүмкін, әр деңгейде басқа рационалды агенттердің ойлауын ескере отырып, процестің соңғы нәтижесін болжауға тырысуға болады. "Мәселе ең әдемі деп санайтын [сурет]терді таңдау емес, тіпті жалпы пікірде ең әдемі деп саналатын суреттерді таңдау да емес. Біз үшінші деңгейге жеттік, онда біз өзіміздің ой-өрісімізді жалпы пікірдің жалпы пікірді қалай қабылдайтынын болжауға жұмсаймыз. Ал кейбіреулері, менің ойымша, төртінші, бесінші және одан да жоғары деңгейлердегі әдістерді қолданады." (Кейнс, Жұмыспен қамтудың жалпы теориясы, пайыз және ақша, 1936). Кейнс осыған ұқсас мінез-құлық қор нарығында да орын алады деп сенді. Бұл инвесторлардың акциялар бағасын активтің нақты құнына немесе тіпті басқа инвесторлардың актив құны туралы не ойлайтынына емес, олардың актив құны туралы орташа пікірге, тіпті жоғары деңгейдегі бағалауларға қатысты басқа инвесторлардың не ойлайтынына сүйене отырып белгілейтінін білдіреді.

Конкурстардың үлгілері

2011 жылы Ұлттық қоғамдық радионың Planet Money бағдарламасы үш жануар туралы видеодан ең сүйкімдісін таңдау арқылы тыңдаушыларымен бірге теорияны тексерді. Тыңдаушылар екі топқа бөлінді. Бір топ өздері ең сүйкімді деп ойлаған жануарды таңдады, ал екінші топ – қатысушылардың көпшілігі ең сүйкімді деп ойлайтынын таңдады. Нәтижелер екі топ арасында маңызды айырмашылықтарды көрсетті. Бірінші топтың 50 пайызы мысық туралы видеоны таңдаса, екінші топтың 76 пайызы дәл сол мысық туралы видеоны таңдады. Екінші топтағы адамдар көбінесе жеке пікірлерінен бас тартып, басқалардың таңдауын болжап, дұрыс шешім қабылдай алды. Бұл нәтижелер Кейнстің теориясымен сәйкес деп танылды.