Кіріспе

1982 жылы жазылған Харуки Мураками романы.

"Жабайы қой іздестіру" (羊をめぐる冒険) (сөзбе-сөз "Қойға қатысты оқиға") – жапон жазушысы Харуки Муракамидің үшінші романы. Алғаш рет 1982 жылы Жапонияда жарық көрді, ал 1989 жылы ағылшын тіліне аударылды. Бұл "Pinball, 1973" романының тәуелсіз жалғасы және "Егеуқұйрықтың трилогиясы" деп аталатын үшінші кітап. Ол 1982 жылғы Нома әдебиеттік жаңашылдар сыйлығын жеңіп алды. "Жабайы қой іздестіру" романының түпнұсқасы 1970-ші жылдардағы оқиғаларды бейнелейді, бірақ аудармашы Альфред Бирнбаум мен Kodansha редакторы Элмер Люк оны заманауи және американдық оқырмандарға қызықты етуді қалады. Романда Мураками американдық және ағылшын әдебиетінің элементтерін жапондық контекстпен үйлестіріп, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жапон мәдениетінің өзін-өзі тануын зерттейді. Кітаптың бір бөлігі – детективтік оқиға, екінші бөлігі – постмодернистік сиқырлы реализм. "Жабайы қой іздестіру" Юкио Мишиманың "Натсуко но Бокен" (夏子の冒険) романының пародиясы немесе жаңаруы ретінде қарастырылады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл детективтік оқиға 1978 жылы Токио мен Хоккайдода аты-жөні аталмаған, тізбекті темекі шегуші баяндаушы мен оның оқиғаларын қамтиды. Бұл оқиға жарнамашы, жаңадан ажырасып кеткен кейіпкердің, оған ұзақ уақыттан бері жоғалған досы "Шұбар" жіберген құлшылық көрінісінің суретін жариялауынан басталады. Ол "Басты" білдіретін құпия адаммен байланысады, ол Жапонияның саяси және экономикалық элитасының артында тұрған орталық күш, ол қазір баяу өліп жатыр. Басшының хатшысы оған өз агенттігі фотосуретті жариялауды тоқтатуы керектігін айтады. Ол жарнамада бейнеленген жұлдыз тәрізді туылған таңбасы бар таңғажайып қой Босс билігінің құпия көзі екенін және оның сол қойды табу үшін бір ай уақыты бар екенін немесе оның мансабы мен өмірі жойылатынын түсіндіреді. Айтушы және оның сиқырлы түрде азғыратын және табиғаттан тыс сезімтал құлақтары бар қыз досы, қой мен оның бос дос табу үшін Жапонияның солтүстігіне сапар шегеді. Қойдың суреті екеуін Саппороға әкеледі. Онда баяндаушының досы кітапханадағы түрлі мәтіндерді зерттейді және олар қаланы зерттейді. Қыздың құлақтары оларды бұрынғы Dolphin қонақ үйінің көлеңкесі болып табылатын Dolphin қонақ үйіне бағыттауға көмектеседі. Бұрын теңізші болған, бірақ теңіздегі апаттан кейін бір қолынан ғана жұмыс істей алатын адам басқарады. Мейрамхана иесі қос жігітті өзінің әкесі "Қой профессоры" дегенге сілтейді. Ол мейрамхананың жоғарғы қабатында тұратын, әлі күнге дейін қойларды он жыл бұрын Маньчжурияда кездескен кезінен еске түсіретін, қатал, эксцентрикалық адам. Мейрамхана иесі мен оның әкесі арасында жағымсыз қарым-қатынас бар, ал қой профессоры, басында, оның ұлы әкелген кез келген адаммен сөйлесуге батылы бар, бірақ баяндаушы қой туралы қой профессорына айтып бергенге дейін. Қой профессоры оларға жұлдызды қоймен кездескенін және оны қайта табуға деген құмарлығын айтады. Бұл - қой профессорынан алынған кеңес, ол оларды оқшауланған үйге және жолды білетін қойларға қарайтын адамға апарады. Оның көмегімен баяндаушы қызбен бірге үйге апаратын жолмен жүреді. Ішінде шаң, керек-жарақ және гараждағы жаңа, бірақ едәуір пайдаланылмаған машинадан басқа ештеңе жоқ. Сол жерде баяндаушы үй иесінің келуін күтуге дайындалады, өйткені ол қойдың келесі қонағы немесе қойдың өзі болады деп ойлайды. Айтқыш ұйықтап жатқанда, оның қызы күйме жасап береді, ол ақылынан оянған кезде дайын болады. Алайда, ол ұйықтап жатқанда, қыз жігіті үйден қаша жөнеледі. Айтқыш оны іздеу үшін қалаға қайта оралуға тырысады, бірақ тез арада бұны жоққа шығарады. Романның ішінде Сыртқыштың қайда жүргені туралы екі түрлі сюжет бар; ол ел аралап, түрлі-түсті жұмыс істеп, кез келген қалаға саяхаттап жүрді. Тышқанның әңгімелеушімен хаттар арқылы шектеулі хат алмасуы болды. Бір аптадан астам уақыт күткеннен кейін, баяндаушы темекіден қалады және тастауды шешеді. Ол күтіп, кітап оқып, таңертеңгі жүгіріп, сыра мен виски ішумен, оның қойлардың жаңа қожайыны деп дұрыс болжаған Сырышқа күтіп, оқшау өмір сүреді. Осы уақытта ол аз және таңғажайып қойшыны кездестіреді, ол сусын сұрайды және баяндаушыға оның қызы жақсы екенін және кеткенде оған зиян келтірілмегенін айтады. Қараңғыда, көп ұзамай баяндаушы таныс дауысқа тап болады, бұл - Тышқанның дауысы. Бірге сыра іше отырып, Сырыш баяндаушының түрлі сұрақтарына жауап бере бастайды. Үй оның әкесіне тиесілі болған, және ол АҚШ үкіметінен арзанға сатып алынған демалыс үйі болған, өйткені олар жерді радар стансасына айналдыра алмады. Олар жерді және қой жайылымдарын қалаға жалға берді, әлі де жалға беріп жатыр. Қошқа, бақытты кездерді сағынады және отбасынан алыстағанын сезінеді, қой профессорының қой туралы әңгімесін естіп, үйге қайтып келе жатқан қоймен кездеседі. Сыңар да баяндаушыға ол өзін-өзі өлтіргенін айтады. Ол баяндаушы келгенге дейін бір апта бұрын гаражда асылып, қойшы оны үйге көміп тастады. Қой оны толықтай бақылап, басқа бір денені алып кетуіне жол берместен бұрын қойды (қойдың ішінде болуына байланысты) жойып жіберді. Олар бір-бірімен қайтадан көрісуге уәде беріп, соңғы қоштасуларын айтады. Құпия шешіліп, сұрақтарға жауап беріліп, баяндаушы үйден кетеді. Босс көмекшісі баяндаушымен кездесіп, оған жомарт сома төлейді, оған оның компаниясы да таратылғандығын айтады. Босс өкілі баяндаушыға қалаға оралу үшін өзінің машинасы мен жүргізушісін пайдалануға рұқсат береді. Айтқыш қалаға оралғанда, жүргізуші оған мысығының семіп қалғанын және құдайдың телефоны...

Таңбалар тізімі

Басты кейіпкер Бұл романдағы басты кейіпкер Харуки Муракамидің әңгімелерінің әдеттегі баяндаушысы. Ол Хоккайдоға жұлдыз тәрізді туылған таңбасы бар ерекше қойды табуға жіберіледі. "Қыз досы" романының басты кейіпкері оның құлақтарының суретін көргеннен кейін оны іздеді. Оның құлақтарына қызығушылығы бар. Әдетте оларды шашымен жауып қояды. Оның құлақтары жақсы жұмыс істесе де, ол оларды "блокированные" және "мертвые" дейді. Ол қасқырдың қойларды табу жолында басты кейіпкерге қосылады, бірақ оны Қойшы адам Хоккайдодағы Тышқанның үйінен қуып шығады. Басшы Басшы - ерекше қойлардың иелігіне түскен адамдардың бірі. Ол қойға билік құрғаннан кейін "жер асты патшалығын" құрды, бірақ қой оны тастап кеткеннен кейін миында үлкен циста болғандықтан, ол өлімге ұшырайды. Бас хатшы - басты кейіпкерді іздеп тауып, оған ерекше қойларды табуды тапсырған адам. Шофердің қолына бос берген құдайдың телефон нөмірі беріледі. Сондай-ақ, ол кейіпкерге телефон нөмірін беріп, оны пайдалануға шақырды. Шофер кейіпкердің аты жоқ мысығына Киппер деп ат қояды және кейіпкер саяхатқа шыққан кезде мысықтың күтіміне айналады. JJ басты кейіпкер мен Сыртқыштың жақын досы. J-дің үш барасы бар, ол жерде кейіпкер мен Сырыш әдетте ішеді. Айнұ жастары Айнұ жастары Саппородан, ол жапондық фермерлер тобына жаңа елді мекен құруға көмектесті, ол кейіннен Юнитаки ауылы деп аталады, онда Басты кейіпкер Сыртқыш пен оның тұрағын табады. Тышқан - басты кейіпкердің досы. Ол басты кейіпкерге екі хат жіберді. Бұл туралы хабарланғандай, қойдың қолына түскен соңғы адам - Сыңар. Қойдың басқа адамдарды басқаруына жол бермеу үшін, Тышқан қойдың ішінде ұйықтап жатқан кезде өзін-өзі өлтірді. Қойшы Адам Қойшы Адам бір күні Хиуаның Хоккайдодағы қонысына келді, ал кейіпкер Хиуаның бос үйінде тұрды. Қойшы кісінің бойы қысқа, сөйлеуі тез. Ол өз қолына қараған Сыртқыштың әдетіне ие. Кейіннен кейіпкер қойшыны сыңарлап келген тышқан ретінде ашқан. Қой профессор Қой профессор - "Дельфин" қонақ үйінің иесінің әкесі. Ол оқу ісінде өте сәтті болды, оны жапон армиясының қой шаруашылығында жұмыс істеуге таңдады. Алайда, ол қойларға қатысы бар болғандықтан жұмыстан шығарылды. Қой профессоры - ерекше қой иеленген оқиғадағы алғашқы кейіпкер. Дельфин қонақ үйінің иесі Дельфин қонақ үйінің иесі басты кейіпкерді оның әкесі, қой профессорымен байланыстырады, ол қашан басты кейіпкер мен оның досы оның қонақ үйінде тұрып жатты. "Дельфин" қонақ үйінің иесі қонақ үйіне "Моби Дик" фильміндегі дельфиндердің есімін бергенін айтты.

Бастапқы

"Жабайы қой іздеу" кітабы батыс әдебиет сыншыларынан жоғары баға алды, олар оны жапон әдебиеті контекстінде батыл және инновациялық деп тапты. 1989 жылы The New York Times Book Review басылымының Герберт Митганг авторын "ерекше әзіл-қалжың мен стиль сезімімен" мақтады және кітапта қызықты кейіпкерлер бар екенін айтты. Ол Муракамидің "қазіргі заманғы жапон және американдық орта таптары, әсіресе жастар арасында ортақ тіл табу және оны стильді, жаңарып тұратын тілмен жеткізу қабілетін" жоғары бағалады. "Мураками мырзаның романы – Тынық мұхитының осы жағындағы оқырмандар ашатын талантты жазушының сәтті дебюті". Publishers Weekly журналының бір рецензенты былай деді: "Ағынмен жазылған, сленг тіліндегі аударманың арқасында Мураками толыққанды өзгеше талант иесі болып көрінеді". Лондондық кітап шолуында Муракамидің келесі романына рецензия жазған Джулиан Лоуз "Жабайы қой іздеу" Муракамидің "ерекше ақымақтығымен, бірақ шеберлікпен ұштасқан жанрлық ойынның ерекше қоспасын" көрсетеді деді. Лоуз сондай-ақ, бұл романның "алдыңғы екі романына қарағанда әлдеқайда күшті сюжеттік желісі бар" деп атап өтті. Муракамидің ұсақ-түйек және кең ауқымды ойларға бейімділігі [ ] жанрлық ережелерге бағынбайтын триллердің себеп-салдар талабына қарсы келгенде ең тиімді". Керісінше, Фумико Кометани Лос-Анджелес Таймс газетінде роман "оның танымал шеберлігін де, әдеттегі кемшіліктерін де көрсетеді" деп мәлімдеді. Оны "өте оқылатын" деп мақтағанмен, кітаптың ортасына дейін құпия мен күдік жоқтығына шағымданды және былай деп жазды: "Жапонияда Мураками кейіпкерлері сияқты сөйлейтін адам болды деп менің күмәнім бар [ ] [Мураками] мазмұннан гөрі еліктеуге, шындықтан гөрі сыртқы бейнеге көбірек қызығушылық танытады". Мураками еске алады, оның туындыларын бұрын жариялаған жапондық әдеби журнал "Гундзо" редакторы "Жабайы қой іздеуді" мүлдем ұнатпаған, себебі ол сол кездегі роман үшін дәстүрлі емес болған. Бірақ, халық тарапынан жағымды қабылданып, ол оны романист ретіндегі "нағыз бастама нүктесі" деп санайды.

Ретроспективті

Бүгінде «Жабайы қой іздеу» Муракамидің алғашқы маңызды туындысы деп есептеледі. 2014 жылы Publishers Weekly басылымының Мэтью Стретчер оны автордың сүйікті кітабы деп таңдап, Хоккайдо оның ең қызықты бөлімдерінің орны екенін жазды. Ағылшын тілінің профессоры Лоури Пей бұл романды Муракамидің «өзін-өзі еркін жеткізе білетін, тығыз құрылымдалған және басты кейіпкеріне байланысты» «содан бері табылған жолы» деп сипаттады. 2017 жылы Bustle журналының Мелисса Рагсдейл «Жабайы қой іздеуді» Муракамидің ең жақсы бес кітабының бірі деп санап, оны триллер жанрын ұнататын оқырмандарға ең көп ұсынды. Келесі жылы Джефф Сомерс осы романды жазушының төртінші кітабы деп бағалап, «Мураками оқиғаны айтудан алатын қуанышы аяғына дейін сезіледі, ал соңында бұл жарақат пен жоғалған нәрселер туралы әдемі әрі терең қайғылы оқиғаға айналады. Бұл – керемет жетістік, Мураками дыбыс пен идеяны қаншалықты шебер басқаратынын көрсетеді» деді. Бұл кітап Reedsy сайтындағы кітаптар тізімінде үшінші орын алды, онда бір автор бұл кітаптың «Муракамидің туындыларымен жаңа танысқан оқырмандарға бастау үшін жиі ұсынылатынын, себебі оқиға басқа кітаптарына қарағанда аз күрделі» деп атап өтті. Рецензент кітаптың «бірқатар күрделі де, қолжетімді» екенін айтты. Кит Лоу 2011 жылы бұл романның «Желмен құс хроникасы» мен «Жер жағалауындағы Кафкадан» төмен екенін жазды, бірақ оның сюжетіне жоғары баға берді. Ол «көңілі тоймайтын» деді. Физикалық сюжет шешілді, бірақ философиялық сұрақтар мен жауаптар түсініксіз қалды. [ ] Оның ең жақсы туындылары уағызға айналмай, түсініктілікті арттырады. Vulture журналының Хиллари Келли бұл романды Муракамидің алты «есте қалмайтын» туындысының бірі деп санап, «бұл қиялы жоқ детективтік оқиға көбінесе бетке лақтырылған мыңдаған ессіз идеялардың шашырауы. Жапондық романға енген америкалық мәдениет элементтері сол кезде жаңалық болған, бірақ қазір оны аздап күштеп жазылғандай сезінесіз» деді.

Алдын ала және жалғасы

Бұл Муракамидің "Шұбар" трилогиясының үшінші кітабы, алғашқылары – "Желдің әнін тыңда" және "Финбол, 1973". Үш кітаптың барлығында аты-жөні айтылмаған, бірінші тұлғада баяндаушының және оның "Шұбар" лақап атымен таныс досының кейде түс көру сияқты болатын оқиғалары суреттеледі. Үш роман да 1970 жылдың 25 қарашасынан басталады немесе сол күнге сілтеме жасайды. Осы күні жапон жазушысы, ақыны, драматургі және оңшыл идеологиялық белсенді Юкио Мисима Жапонияның Өзіндік қорғаныс күштерінің штаб-пәтеріндегі сәтсіз төңкеріс талпынысынан кейін сеппу жасады. Кейбір жапон сыншылары "Жабайы қой іздеу" романы Мисиманың "Нацуконың басынан өткендері" романының қайта жазылуы немесе пародиязы болуы мүмкін деп болжайды. "Бейне, бейне, бейне" атты жалғасы аталмаған басты кейіпкердің оқиғаларын әрі қарыстырады. "Жабайы қой іздеу" романындағы орын-жайлар мен кейіпкерлер қайта пайда болады, ең бастысы – "Дельфин" қонақ үйі, баяндаушының аты-жөні айтылмаған сүйіктісі және құпия қойшы. Дегенмен, оның сюжеті, стилі және көптеген кейіпкерлері "Шұбар трилогиясынан" бөлек екенін көрсетеді.

Стиль

"Жабайы қойды қуу" романы "шын детективтік оқиға емес, көбінесе армандар, елес және шексіз қиялдың маңыздырақ болатын" туынды деп сипатталған. Соңы ашық қалдырылған, лабиринт сияқты түрлі түсіндірулерге жол береді. Тағы бір ғалымның пікірінше, қой – соғыстан кейінгі Жапонияны жайлаған тұтынушылықтың символы, ал романдағы кейіпкерлер өздерінің жеке ерекшеліктерін қалыптастыру үшін оған қарсы күресуге тиіс. Тағы бір зерттеуші Муракамидің туындысы көбінесе әдеби реализм жанрында жазылғандығын, әрбір кейіпкердің Муракамидің өзінің және роман персонаждарының жеке басын іздеуін бейнелейтінін айтады. Бастық пен Қой профессоры қой кеткеннен кейін дерлік қозғалмай қалды, бұл қой олардың жеке басының бір бөлігін алып кеткенін көрсетеді.