Кіріспе

Бизнес-брокерлер, сондай-ақ бизнес-трансфер агенттері немесе делдалдар, жекеменшік бизнесті сатып алушылар мен сатушыларға сатып алу және сату процесінде көмектеседі. Олар әдетте бизнестің құнын бағалайды, оны сату үшін атын жария етумен немесе жария етпей жарнамалайды, әлеуетті сатып алушылармен алғашқы сұхбаттасуларды, талқылауларды және келіссөздерді жүргізеді, тиісті сақтық тексеруінің барысын жеңілдетеді және жалпы алғанда, бизнесті сатуға көмектеседі. Әлемнің көп бөлігінде бизнесті сату немесе беру үшін бизнес-брокерді пайдалану міндетті емес. АҚШ-та брокерді пайдалану шағын бизнес немесе SBA несиесін алу үшін де талап етілмейді. Бірақ, брокер қызметтері пайдаланылған жағдайда, арнайы эскроу адвокаты, кейде келісім-шарт адвокаты деп аталатын (практикада жылжымайтын мүлікті сатумен байланысты жабылу рәсіміне ұқсас), барлық тараптарға төлем жасалуын қамтамасыз етеді. Ұлыбританияда бұл қызметті сауда-саттық мәмілелеріне мамандандырылған коммерциялық заңгер көрсетеді. Бизнес-брокерлер көбінесе төменгі нарыққа, сондай-ақ Негізгі көше нарығы деп аталатын нарыққа қызмет көрсетеді, онда көптеген мәмілелер бизнесті тікелей сатып алу болып табылады. Инвестициялық банктер, мәмілелер жөніндегі кеңесшілер, корпоративтік қаржы компаниялары және басқалары ірі жекеменшік компаниялар үшін орта нарық сегментіне қызмет етеді, себебі мұндай мәмілелер көбінесе бірігулер мен сатып алулар (M&A), қайта капиталдандырулар, басқаруды сатып алулар және мемлекеттік ұсыныстарды қамтиды, бұл үшін басқа дағдылар жиынтығы және көбінесе реттеуші органнан лицензия алу қажет. Бизнес-брокерлер мен M&A фирмалары M&A нарығының төменгі деңгейіндегі қызметтердің бір бөлігін ортақ пайдаланады.

Агенттіктің клиенттермен және клиенттермен қарым-қатынастары

Дәстүрлі түрде, брокер сатушымен қол қойылған келісім немесе сатып алушымен жасалған "сатып алушыны өкілдік ету" келісімі бойынша комиссиялық негізде толық қызмет көрсетеді. АҚШ-тың көптеген штаттарында бұл, ортақ құқық бойынша, сенімгерлік міндеттемелері бар агенттік қатынасын құрайды. Кейбір штаттарда өкілдіктің мәнін анықтайтын және реттейтін заңдар, сондай-ақ бизнес-брокерлерге лицензия алудың арнайы талаптары бар.

Транзакцияларды брокерлер

Кейбір АҚШ штаттарында бизнес-брокерлер мәміле брокерлері ретінде әрекет етеді. Мәміле брокері ешбір тарапты агент ретінде өкілдік етпейді, бірақ мәмілені жеңілдету үшін жұмыс істейді және екі тараппен де бірдей сеніммен сөкесін жүргізеді. Ұлыбританияда, көбінесе, есеп айыру практикасын сатуға маманданған бизнес-брокерлер ғана мәміле брокерлері ретінде жұмыс істейді. Мәміле брокеріне әдетте сатып алушы да, сатушы да төлейді.

Екілік немесе шектеулі агенттік

Екі агенттік, бір брокерлік кеңсе жазбаша шарттар бойынша сатушы мен сатып алушыны бірдей уәкілдік еткенде туындайды. Жеке штаттардың заңдары әртүрлі және екі агенттікті әртүрлі интерпретациялайды. Егер штат заңдары бір агенттің бір мәміледе сатып алушы мен сатушыны бірдей уәкілдік етуіне рұқсат берсе, брокерлік кеңсе/агент екіжақты агент деп есептеледі. Екі агентке, әсіресе бағаны келісу кезінде, арнайы заңдар мен ережелер қолданылады. АҚШ-тың кейбір штаттарында (әсіресе Мэриленд штатында) екі агенттік, бір брокерлік кеңсе (бірақ агент емес) сатып алушы мен сатушыны уәкілдік ететін жағдайларда қолданылуы мүмкін. Егер брокерлік кеңседегі бір агенттің сатуға қойылған бизнесі болса, ал сол брокерлік кеңседегі екінші агент сатып алушымен брокерлік келісімге қол қойса, онда әр агентті "компания ішіндегі" агент деп тағайындау арқылы екі агенттік туындайды. Тек бас делдал ғана екіжақты агент болып табылады.

Жалпы

Сатушылар мен сатып алушылар сату-алу операциясының негізгі қатысушылары болып табылады, ал бизнес-брокерлер (және бас брокердің агенттері) заңмен белгіленгендей, олардың өкілдері болып табылады. Бірақ, бизнес-брокерлер көбінесе сатушы үшін ақпараттық меморандум жасау сияқты жұмыстарды жасайды немесе сатып алушы атынан сатып алу туралы ұсыныс толтырады, бірақ агенттерге келісімді жабу құжаттарына қол қоюға сенімхат берілмейді; осы құжаттарға өзі қатысушылар қол қояды. Тиісті бизнес-брокерлер өздерінің брокерлік фирмаларын әрбір қатысушының өкілдері ретінде келісімшартқа қосуға құқылы.

Кәсіпкерлік брокерлік комиссия

Брокерлердің сыйақысының үш түрі бар: сағаттық төлем, ұстап тұру ақысы және табысқа байланысты сыйақы (келісім шарт жасалғанда комиссия). Брокер қызметтер көрсету кезінде осы түрлердің кез келгенін немесе олардың комбинациясын пайдалана алады. Кейбір брокерлер ақпараттық меморандум жасау сияқты белгілі бір кезеңдерге жеткенде немесе шарттар туралы келісімге қол қойғанда ақы алады. АҚШ-та $10 миллионнан төмен сатылатын бизнес немесе активтерді сату үшін стандартты бизнес-брокерлік комиссия әдетте белгілі бір мақсатты бағаға дейін 10% құрайды, ал одан кейін 12% құрайды. Бұл табысқа байланысты сыйақы әдетте кемінде 50 000 доллар төлеу шартына жатады, ал клиенттер әдетте кірістің 1% көлемінде бастапқы зерттеу және дайындық ақысын төлейді. Ұлыбританияда шағын бизнесті сатумен айналысатын көптеген брокерлер ұстап тұру ақысысыз жұмыс істейді және олардың толық сыйақысы бизнесті сәтті сатқан жағдайда ғана төленеді. Басқалары бірнеше жүз фунт стерлингтен бірнеше мыңға дейін ұстап тұру ақысын алады. Ірі бизнес бірнеше ондаған мың фунт стерлинг ұстап тұру ақысын төлеуі мүмкін, содан кейін табысқа байланысты сыйақы 5% -тан 10% -қа дейін құрайды. Комиссия сатушы мен брокер арасында келісіледі.

Кәсіпкерлік брокерлерді лицензиялау

АҚШ-та бизнес-брокерлерді лицензиялау штаттар бойынша әртүрлі болады, кейбір штаттар лицензия талап етеді, ал кейбіреулері талап етпейді; сондай-ақ, брокерге тапсырыс берілген жағдайда лицензия талап етіледі, бірақ брокер сағаттық төлем бойынша жұмыс істесе, лицензия талап етілмейді. Штаттардың ережелері басқа штаттарға лицензияны тануда да әртүрлі, әсіресе ұлттық франшизалар сияқты мемлекетаралық бизнесте. Мысалы, Калифорния штатында бизнес иесіне сату, сату шарттары бойынша немесе сатушыға сатып алушыны ақы алған үшін таныстыру бойынша кеңес беру үшін брокерлік немесе заң лицензиясы қажет. Альберта провинциясынан басқа, Канаданың барлық провинцияларында карьераны бастау үшін жылжымайтын мүлік лицензиясы қажет. 2000 жылғы IBBA конвенциясының семинары бойынша, кем дегенде 13 штат бизнес-брокерлердің жылжымайтын мүлік лицензиясына ие болуын талап еткен. Бизнес-брокер ретінде жұмыс істеу үшін лицензия талап ететін штаттар: Аризона, Калифорния, Колорадо, Флорида, Джорджия, Айдахо, Иллинойс (тек тіркеу), Миннесота, Небраска, Невада, Орегон (тек жылжымайтын мүлік операциясы мәміленің бөлігі болса), Род-Айленд, Оңтүстік Дакота, Юта, Висконсин және Вайоминг. Бизнес-брокерлерді лицензиялау елдер бойынша әртүрлі. Ұлыбританияда лицензиялау жүйесі жоқ және бизнес-брокер ретінде жұмыс істеу үшін ешқандай ресми талаптар қарастырылмаған. Австралияда бизнес-брокерлер жылжымайтын мүлік агенттері сияқты лицензия алуға міндетті, ал лицензия беруді жылжымайтын мүлік лицензияларын қадағалайтын тиісті штаттық лицензиялау органдары жүзеге асырады. Бірігулер мен сатып алулардың кейбір түрлері бағалы қағаздарды қамтиды және осы "аралық делдалдардың" өтемақы алуы үшін бағалы қағаздар бойынша лицензиясы болуы мүмкін, бірақ 2022 жылдың соңында кішігірім мәмілелерді босату үшін заңға маңызды өзгеріс енгізілді. АҚШ-та басқарушы орган – АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы, ол брокерді басқалардың есебінен бағалы қағаздармен мәмілелер жасаумен айналысатын кез келген адам деп сипаттайды. Ұлыбританиядағы эквивалентті реттеуші орган – Қаржылық мінез-құлық органы, ал ЕО-да – Еуропалық бағалы қағаздар және нарықтар органы.

Бизнес-брокерлер қауымдастықтары

Бизнес-брокерлердің Америка Құрама Штаттарында бірқатар ұлттық, аймақтық және жергілікті қауымдастықтары бар, олар өз мүшелеріне білім беру, нормативтік талаптарды сақтау және жылдық конференциялар ұсынады. Олардың ең ірісі – IBBA, оның Америка Құрама Штаттарында 500-ден астам бизнес-брокер мүшесі бар. IBBA-ның Канадада да бөлімшесі бар. Ұлыбританиядағы ұлттық ұйым – Транзакциялық кеңесшілер және бизнес-брокерлер институты. Австралиядағы ұлттық ұйым – Австралия бизнес-брокерлер институты.