Элизабет Нёлле-Нойман: Саяси ғалым және «Үнсіздік спиралі» авторы

Кіріспе

Неміс саясаттанушысы (1916–2010)

Элизабет Ноэль Нейман (19 желтоқсан 1916 – 25 наурыз 2010) – неміс саясаттанушысы. Оның ең белгілі еңбегі – «Үнсіздік спиралі: қоғамдық пікір – біздің әлеуметтік қабығымыз» кітабында сипатталған үнсіздік спиралі моделі. Бұл модель қоғамдық пікірдің жеке адамдардың пікірлеріне немесе әрекеттеріне қалай әсер ететінін түсіндіреді.

Өмірбаян

Элизабет Ноэль 1916 жылы Берлиндегі Грюневальд қалашығындағы Вилла Ноэльде Эрнст пен Ева Ноэльдің отбасында дүниеге келді. Алдымен Элизабет Берлиндегі бірнеше мектепте оқыды, содан кейін беделді Салем қамалының мектебіне ауысты, бірақ бір жылдан кейін оны тастап кетті. 1935 жылы Геттингенде Abitur емтиханын тапсырып, содан кейін Фридрих Вильгельм университетінде және Кенигсберг Альбертина университетінде философия, тарих, журналистика және американдық зерттеулерді оқыды. 1937 жылдың 13 маусымында 23 студентпен бірге Оберсальцбергке сапар барысында ол Адольф Гитлермен кездесіп қалды, бұл кездесуді кейіннен өміріндегі ең қарқынды және ерекше тәжірибелердің бірі деп атады. Ұлттық-социалистік студенттік газет "Die Bewegung"-те жарияланған мақалада, АНСТ студенттерінің тобы Гитлерді көру үшін Оберсальцбергке барғаны және оны қабылдап, тіпті кофеге шақырғаны туралы айтылған. Докторлық диссертациясын жазып жүрген Петра Умлауф та "Мюнхен университетінің студенттері 1926-1945" атты диссертациясында осы тұжырымға келді. Топтық суретте Адольф Гитлердің тікелей артында, ынтасымен және достық қабағымен Элизабет Ноэль тұрғанын көруге болады. 1937-1938 жылдары ол АҚШ-қа барып, Миссури университетінде оқыды. Мұнда ол "арнайы студент" ретінде тіркелді. Элизабет Ноэль Нойман журналистиканы бір жыл бойы оқығанын көп рет айтты. Алайда "арнайы студенттерге" журналистика, құқық және медицина факультеттеріне қабылдануға рұқсат берілмеді. 1940 жылы ол Берлинде (Германия) философия докторы ғылымын қорғады, зерттеуі АҚШ-тағы қоғамдық пікірді зерттеуге қатысты болды. 1940 жылы ол қысқа мерзімге нацистік "Das Reich" газетінде жұмыс істеді. 1941 жылдың 8 маусымында "Das Reich" газеті Ноэль Нойманның "Американы кім хабардар етеді?" атты мақаласын жариялады, онда ол американдық БАҚ-ты еврейлер басқарады деген идеяны таратып, былай деп жазды: "Еврейлер газеттерге мақала жазады, оларға иелік етеді, жарнама агенттіктерін дерлік монополиялап алды, сондықтан жарнамалық кірістің есігін өз қалауынша ашып, жаба алады". Ол Франклин Д. Рузвельттің жағымсыз суреттерін жақсырақ суреттерге ауыстырғаны үшін жұмыстан босатылды. Содан кейін ол 1943 жылы тыйым салынғанға дейін "Frankfurter Zeitung" газетінде жұмыс істеді. 1947 жылы ол өзінің бірінші күйеуі Эрих Петер Нойманмен бірге қоғамдық пікірді зерттеу ұйымын – Institut für Demoskopie Allensbach құрды, ол бүгінде Германиядағы ең танымал және беделді сауалнама ұйымдарының бірі болып табылады. Олар күйеуімен бірге Германиядағы алғашқы пікірлерді зерттеу орталығын құрды.

Elisabeth Noelle was born to Ernst and Eve Noelle in 1916 in the Villa Noelle in Grunewald, a suburb of Berlin. First Elisabeth went to several schools in Berlin and then switched to the prestigious Salem Castle School, which she also left one year later. She earned her Abitur in 1935 in Göttingen and then studied philosophy, history, journalism, and American studies at the Friedrich Wilhelm University, and the Königsberg Albertina University. When she visited Obersalzberg on 13 June 1937 with 23 other students, she by chance had an encounter with Adolf Hitler, which she later called "one of the most intensive and strangest experiences in her life". As can be read in a newspaper article in the National Socialist student newspaper "Die Bewegung", a group of ANSt students travelled to the Obersalzberg to see Hitler and felt lucky when they were actually received and even invited for coffee. The doctoral student Petra Umlauf also came to this conclusion in her dissertation “Die Studentinnen der Universität München 1926 to 1945”. The group photo shows an enthusiastic and friendly looking Elisabeth Noelle directly behind Adolf Hitler. She stayed in the US from 1937 to 1938 and studied at the University of Missouri. There she was registered as a "special student". Elisabeth Noelle Neumann claimed countless times that she studied journalism for one year. But "special students" were not admitted to the Schools of Journalism, Law, or Medicine. In 1940 she received her Ph. D. in Berlin/Germany, concentrating on public opinion research in the USA. In 1940 she briefly worked for the Nazi newspaper Das Reich. On 8 June 1941 Das Reich published Noelle Neumann's article entitled "Who Informs America?" in which she propagated the idea that a Jewish syndicate ran the American media. She wrote, "Jews write in the papers, own them, have virtually monopolize the advertising agencies and can therefore open and shut the gates of advertising income as they wish." She was fired when she exchanged unfavourable photos of Franklin D. Roosevelt for better looking ones. She then worked for the Frankfurter Zeitung until it was banned in 1943. In 1947 she and her first husband Erich Peter Neumann founded a public opinion research organization—the Institut für Demoskopie Allensbach, which today is one of the best known and most prestigious polling organizations in Germany. She, along with her husband, created the first German opinion polling body.

Антисемитизм туралы айыптар

1991 жылы Лео Богарт Ноэль Нойманды сынап, оның диссертациясында және нацистік газеттерге жазған мақалаларында антисемиттік тұжырымдар бар деп айыптады. Ол жас кезінде нацистік жастар мен студенттер ұйымдарының "белсендісі және басшысы ретінде өте жақсы қадір-қасиетке ие болған" делінген. 1940 жылы Германияда "АҚШ-тағы пікір және жаппай зерттеулер" атты диссертациясын жариялағанда, ол Миссури университетінде Джордж Галлаптың әдістемесін зерттеумен бір жыл өткізгеннен кейін, Йозеф Геббельс 24 жастағы әйелді адъютант ретінде шақырды және оған Германияның алғашқы қоғамдық пікірді зерттеу ұйымын құруды тапсырды, бұл ұйым пропаганда министрлігі үшін жұмыс істеуі керек еді. Ол ауруға шалдыққандықтан бас тартты, бұл Геббельсті ашуландырды; кейін ол нацистік басылымдардағы газет тілшісі болды, онда ол АҚШ жаңалықтары мен элиталық пікірге еврейлердің ықпалы туралы бірнеше мақала жазды. Богарттың мақаласы Ноэль Нойманның Чикаго университетінің саяси ғылымдар факультетінде қонақ ретінде жұмыс істеуіне бірнеше апта қалғанда жарық көрді, ол 1978 жылдан бері осындай қызметтерді атқарып келген. Сол кезде университеттің аспиранты болған Майкл Кочин мақаланы көріп, оны кампуста таратып, Ноэль Нойманның өткені туралы қызу пікірталас тудырды. Университеттің әкімшілігі мен студенттері, жергілікті еврей қорғаныс топтары және Чикаго газеттері бұл мәселеге бейжай қараса, университеттің саяси ғылымдар факультетінің деканы Джон Дж. Миршаймер Богартпен сөйлесіп, Ноэль Нойманмен үш сағаттан астам кездесіп, 16 қазан күні оның мәселесін талқылау үшін факультет отырысын шақырды. Университеттегі кейбір адамдар Ноэль Нойманға қарсы жала жапқандықтарын мәлімдеді, ал Миршаймердің әріптестері бұл мәселе бойынша біртүрлі пікірде болған жоқ. Дегенмен, Миршаймер оның айыптамаларына және академиялық бостандыққа, сондай-ақ фанатизмге қарсылығына қатысты көзқарастарын кеңінен жариялады. "Мен Ноэль Нойманның антисемит болғанына сенемін, - деді Миршаймер, - және ол жазған антисемит сөздерді жазуға мәжбүр болған жоқ. Сонымен қатар, Германияның антисемит жазушылары мен публицистері, оның ішінде Ноэль Нойман да, Холокостқа біршама жауапкершілікті бөліседі. Ол осы үшін кешірім сұрауы керек". "Еврейлерді өлтіру туралы есте сақтау керек нәрсе, - деді ол, - оны бірнеше адам жасаған жоқ. Бұл сонымен қатар Германияның қалыпты немесе орташа азаматтарының Рейхінің нәтижесі болды. Элизабет Ноэль Нойман сияқты". Жеке хаттарда және жазбаша жауаптарда Ноэль Нойман нацистік студенттік ұйымға мүше болғанын мойындады, бірақ ол нацист екенін жоққа шығарды. "Мен нацистік Германияда еврейлердің басынан өткен қайғылы оқиғаларға қатты өкінемін", - деп жазды ол. Богарт, Миршаймер және басқалар оның жауабына қанағаттанбады. Ноэль Нойман 1991 жылдың желтоқсан айының ортасында Чикагодағы сапарын аяқтап, Германияға оралды. 1992 жылдың 13 наурызында Чикаго университетінің кейбір студенттері оның сол жерге қайтып келетінін білгенде, оның қайтып келуіне қарсылық білдіру үшін митингке шақырды. 10 наурызда Германияның Алленсбах-ам-Бодензее қаласындағы кеңсесіне телефон арқылы хабарласқан Ноэль Нойман журналистерге жоспарланған митинг туралы білмейтінін, бірақ жоспарланғандай университетке келуге ниеттенгенін айтты. Сол күні Ұлттық пікірді зерттеу орталығындағы оның қонақтары "ауыр қауіп-қатерлер" салдарынан оның келуін тоқтатқандығын хабарлады. Бірнеше жылдан кейін Ноэль Нойманның нацистік байланысы тағы бір американдық ғалымының назарына ілікті, бірақ ол өзінің өткені үшін ашық түрде кешірім сұрамады. 1997 жылы бұл тақырыпта сұхбат берген ол: "Мен өз міндетімді орындадым және екінші өмірде де орындарым. Мен тіпті сол кездегі жұмысыммен мақтанамын деймін, өйткені мен нацистерге қарсылық білдіріп, іштен жұмыс істедім". Чикаго университетінің саяси ғылымдар профессоры Джон Миршаймер 1991 жылдың 16 желтоқсанында "Нью-Йорк Таймс" газетінде былай деп жазды:"Ол 1940 жылға дейін нацистерге қарсы болмағанын мойындады. Ол 1940 жылдан кейін нацистерге қарсы болғанын айтады, бірақ ол нацистерді сынға алғанына ешқандай дәлел келтірген жоқ. Ол 1938-1941 жылдары антисемит сөздерін жазды, және оны жазуға мәжбүр болғанына ешқандай дәлел жоқ. Оның антисемит жазулары туралы сұрағанда ол маған: "Мен өмірімде шындыққа сенбеген ештеңе жазған емеспін", - деді.

In 1991, Leo Bogart criticized Noelle Neumann, accusing her of anti Semitic passages in her dissertation and articles she wrote for Nazi newspapers. As a young woman, she had "superb credentials as an activist and leader" of Nazi youth and students' organizations, he wrote. In fact, when she published her 1940 dissertation in Germany, entitled "Opinion and mass research in the USA", having spent a year at the University of Missouri researching George Gallup's methodology, Joseph Goebbels called the 24 year old woman as an adjutant and intended her to build up, for the ministry of propaganda, Germany's first public opinion research organization. She declined, having fallen ill, which angered Goebbels; she later became a newspaper journalist with Nazi publications where she wrote some articles on Jewish influence over U. S. news and elite opinion. Bogart's article appeared just weeks before Noelle Neumann took up a visiting position in the Political Science Department at the University of Chicago, where she had held similar appointments since 1978. Michael Kochin, then a graduate student at the university, noticed the article and circulated it on campus prior to her arrival, igniting a vigorous debate on Noelle Neumann's past. While the administration and students at the university, the local Jewish defense groups, and Chicago newspapers remained disengaged from the issue, John J. Mearsheimer, then chairman of the university's political science department, spoke with Bogart, met for over three hours with Noelle Neumann, and called a departmental meeting about her on 16 October. Some at the university claimed Noelle Neumann was being slandered, and Mearsheimer's colleagues were not of one opinion about the case. Mearsheimer, however, widely publicized his views concerning the allegations themselves and as they related to academic freedom and opposition to bigotry. "I believe Noelle Neumann was an anti Semite," Mearsheimer stated, "and was not forced to write the anti Semitic words she published. Moreover, I believe that the anti Semitic writers and publicists of Germany – to include Noelle Neumann – jointly share some responsibility for the Holocaust. For this she owes an apology." "The thing to remember about the killing of the Jews," he said, "is that it was not done by a handful of people. It was also a result of the Reich of normal – or of average – German citizens. Like Elisabeth Noelle Neumann." In private letters and in written responses, Noelle Neumann acknowledged being in a Nazi student organization but denied being a Nazi. "I am anguished by the suffering of Jews in Nazi Germany," she wrote. Bogart, Mearsheimer and others remained dissatisfied with her response. Noelle Neumann completed her visiting position in Chicago in mid December 1991 and returned to Germany. When some University of Chicago students learned that she was to return there on 13 March 1992, they called a rally to protest against her return. Reached by telephone at her office in Allensbach am Bodensee, Germany, on 10 March, Noelle Neumann told a reporter she was unaware of the proposed rally but intended on coming to the university as planned. That day, her hosts at the National Opinion Research Center announced that she had cancelled her appearance "in light of serious threats". Several years later, Noelle Neumann's Nazi connection came under scrutiny from another American academic, but she never explicitly apologized for her past. Interviewed on the subject in 1997, she said, "I did my duty and would do my duty again in a second life. I'd even say I was proud of what I did back then because I opposed the Nazis by working from within." John Mearsheimer, Professor of Political Science at the University of Chicago wrote in The New York Times on 16 December 1991:"She has admitted she was not hostile to the Nazis before 1940. She says she was anti Nazi after 1940, but has produced no evidence that she criticized the Nazis then. She wrote anti Semitic words in 1938–41, and there is no evidence she was compelled to write them. Queried on her anti Semitic writings, she told me: "I have never written anything in my life that I did not believe to be true."

Жеке өмір

Ол 1946 жылдан бастап қайтыс болғанға дейін христиан-демократиялық саясаткер Эрих Петер Нойманға (1912-1973) үйленген. 1979 жылдан бастап қайтыс болғанға дейін физик Хайнц Майер Лейбницке (1911-2000) үйленген. Германияның Der Tagesspiegel газетіндегі сұхбатында Ноэль Нойман ғылыми тұрғыдан қараса да, періштелерге және жазмышқа сенеді деп айтқан.