Кіріспе

Аргентинаның метрополитендік аймағы

Росарио – Аргентинаның ең ірі қаласы және Кордова мен Буэнос-Айрестен кейін елдің үшінші ең көп халқы бар қаласы. Ол Буэнос-Айрестің шамамен солтүстігінде, Парана өзенінің батыс жағалауында орналасқан және шамамен 910 000 тұрғыны бар. Оның айналасында кішкентай қалалар мен кенттер орналасқан, олар 1,2 миллионға жуық халқы бар метрополитендік аймақ (Greater Rosario) құрайды.

Климат және табиғи қауіптер

Росарио аймағы Пампеяның қоңыржай климатымен сипатталады. Қарашадан наурызға дейін ыстық маусым (температура 18-ден 32 °C-қа дейін өзгереді), ал маусымнан тамыздың ортасына дейін суық маусым (5-тен 16 °C-қа дейін) болады. Жаз қысқа қарағанда көбірек жаңбыр жауады. Жергілікті тұрғындар жыл бойы ауаның жоғары ылғалдылығына жиі шағымданады. Соңғы қар 1973 жылғы қыста жауған, бұл өте сирек кездесетін құбылыс (алайда, градус жаууы да сирек болғанымен, қар сияқты ерекше емес). Қаланың кейбір бөліктері су тасуға ұшырайды, бірақ ірі су тасқындары тарихи тұрғыдан сирек болған. Сонымен қатар, күшті жер сілкінісі болу ықтималдығы да төмен, ал дауылдар мен жанартаулардың атқылауы сияқты басқа да қауіптерге тап болу мүмкін емес дерлік.

Орталық аудан

Росарио Парана өзенінің оң жағалауындағы биік жартасты сағада орналасқан, жартас өзеннен бөлінетін жерде және төменгі жағалауға қарай табиғи еңіс бар, ол Бахада Саргенто Кабрал деп аталады (Сан-Лоренцо шайқасында қаза тапқан сержант Хуан Баутиста Кабралдың құрметіне). Бұл ұзақ уақыт бойы портқа баратын жалғыз жол болды, кейін жартастың қабырғаларында бірнеше тіліктер жасалды. Қаланың бастауы – Плаза 25 де Майо ("25 мамыр алаңы"), қазір муниципалитет (Паласио де лос Леонс), Розарийдің Әйкенің Базиликасы соборы, Орталық пошта ғимараты, Декоративтік өнер мұражайы және "Қар шары" (Ла Бола де Ниве) деп аталатын танымал ғимаратпен қоршалған. Көшелер ерекше реттелген, шахмат доскасы тәрізді (дамеро) үлгіге ие, бірақ Бахада Саргенто Кабрал аймағындағы көшелер жер бедерінің ерекшеліктеріне байланысты біршама бұрыс-құрыс. Росарио қаласының құрылымында екі маңызды артерия бар: солтүстіктен оңтүстікке қарай созылатын Ороньо бульвары және шығыстан батысқа қарай жүретін Пеллегрини даңғылы. Бұл көшелер, өзенмен бірге, қала орталығының шекарасын белгілейді. Олардың сипаттары әртүрлі. Ороньо көшесінің мәртебелі сыртқы түрі бар, оның бойында ескі ғимараттар мен сарайлар орналасқан, ал кең орталық бөлігі жаяу және велосипед жолдарымен жабдықталған. Пеллегрини кең және шулы, көлік қозғалысы жоғары; бұл қаланың сауда орталықтарының бірі, онда көптеген мейрамханалар мен мұз үйшіктерін табуға болады. Пеллегрини даңғылының басында маңызды Парк Уркиса орналасқан. Қала орталығындағы басты көше – Кордова көшесі. Кордова Ұлттық Ту Мемориалының (қаланың ең танымал нысаны) маңынан басталып, қала орталығына дейін созылады және Plaza 25 de Mayo мен Plaza Pringles арасында жеті блокқа дейін жаяу жүруге арналған алаңға айналады. Кордованың батысында "Ғасырдың серуені" (Paseo del Siglo) орналасқан, себебі 20 ғасырдың басында Росарионың ең бай отбасыларының үйлерін Plaza Pringles-тен Ороньо бульварына дейін Кордова бойында табуға болады. Кордова көшесінде Сан-Мартин алаңы да бар, оның айналасында бұрын соттар мен полиция орналасқан, ал қазір университеттер, мұражайлар және провинциялық үкіметтің өкілдігі орналасқан ғимараттар тұр. Plaza 25 de Mayo-дан өзенге қарай, собор мен муниципалитет ғимаратының арасында Флаг Мемориалына жетелейтін "Қасам ату жолы" (Pasaje Juramento) бар. Сондай-ақ, қала орталығында Пеатонал Сан-Мартин (Кордова жаяу өтетін көшесінен оңтүстікке қарай Мендоса көшесіне дейінгі Сан-Мартин көшесінің төрт блогы) және басқа да маңызды орындардың арасында екі үлкен алаң – Плаза Монтенегро және Плаза Сармиенто орналасқан. Басқа маңызды сауда көшелері – Корриентес, Сан-Луис және Санта-Фе. Ороньо мен Пеллегрини даңғылдарының тоғысында "Тәуелсіздік паркі" (Parque de la Independencia) басталады, онда Хуан Б. Кастагнино атындағы Көркем өнер мұражайы, "Ньюэллс Олд Бойс" футбол клубы, "Провинциал" және "Гимнасия и Эсгрима" спорт клубтары, сондай-ақ ат шабуына арналған жол және бұрынғы Ауылдық қоғам (Sociedad Rural) орналасқан.

Шекаралық

Жылдар өте келе Росарио барлық бағытта кеңейді. Оңтүстікке қарай, Пелегриниден әрі 27 ақпан және Сегуи есімді екі бульвар, сондай-ақ Урибуру, Арижон және Батль-и-Ордонес даңғылдары орналасқан. Батысқа қарай, Оронодан кейін Овидио Лагос және Франция даңғылдары, Авельянеда бульвары және Провинсиас Унидас даңғылы жатыр. Оңтүстіктегі негізгі аудандар – Ла Таблада, Парке Касадо, Лас Эрас, Лас Делисиас және Лас Флорес. Қала Саладильо өзенінде аяқталады (Вилла Губернадор Гальвеспен шектесетін табиғи шекара). Батыстағы аудандардың арасында Эчесорту, Белграно, Триангуло, Модерно, Годой және Фишертон (қаланың батыс шетіне жақын, бұрын Росариодағы ағылшын теміржол компанияларының жоғары лауазымды қызметкерлері тұрған жер) бар. Солтүстік-шығысқа қарай Пичинча (20 ғасырдың басында қызыл шамдар ауданы, қазір ашық аудандағы антиквариат жәрмеңкесі: Mercado de antigüedades "Feria Retro La Huella"), Людуэня, Лисандро де ла Торре (Росарио Централь футбол клубының орны) және Эмпальме Гранерос аудандары орналасқан; осы соңғы үш аудан Людуэня өзенінің ықпал ету аймағында, қазір құбырлармен жабылып, бірақ 1980 жылға дейін су тасқынының себебі болған. Росарио Централь стадионының жанында үлкен Парк Алем паркі орналасқан, ал одан алыс емес жерде Сорренто жылу электр станциясы тұр. Лисандро де ла Торре ауданынан солтүстікке қарай Альберди (бұрынғы тәуелсіз қала), Ла Флорида (осы аттас танымал жағажайлы курорт) және Руччи жатыр. Солтүстіктегі басты көшелер – Альберди даңғылы және оның жалғасы Рондо бульвары (қаланың солтүстік шығысына, Росарио-Виктория көпіріне және Гранадеро Байгоррия қаласына жетеді). Бұл маңызды магистральдарды бірнеше даңғылдар кесіп өтеді: Лас Трес Виас, Генова, Сорренто және Пуччо.

Жағалау

Росарио қаласының ерекше белгісі – оның жағалауы. Қала жағалауын Парана өзенінің бойында, портқа тиесілі жерлерді қайта ұйымдастыру және ұлттық теміржол жүйесі бұрын алып тұрған кеңістікті босату арқасында жақын арада қалпына келтірді. Порттың солтүстігіндегі қала орталығынан бастап жағалау бойын парктер алып жатыр: Parque Nacional a la Bandera, Parque de España, Parque de las Colectividades және Parque Sunchales. Parque de España Испания үкіметінің қаржыландыруымен 1993 жылы Испания королі мен королевасының қатысуымен ашылды. Парк төменгі жағалауды жартаспен сатылар арқылы байланыстырады, ал сатылардың астында мәдени орталық орналасқан. Бұл мәдени орталық испан тілінің үшінші халықаралық конгресінің (2004 жылдың 17-20 қарашасында Росариода өткен) кейбір шараларын қабылдады.

Атаулардың шығу тегі

Пеллегрини даңғылы, Авельянеда бульвары және Сармиенто алаңы Карлос Пеллегрини, Николас Авельянеда және Доминго Фаустино Сармиенто президенттердің есімдерімен аталады. Қаланың екі көшесі қарсыластар – каудильолар Хусто Хосе де Уркиса мен Хуан Мануэль де Росас есімдерімен аталған. Сан-Мартин көшесі мен Сан-Мартин алаңы, әрине, азат етуші генерал Хосе де Сан-Мартиннің есімімен аталады. Жағалаудағы Белграно даңғылы, Ту ескерткішінің алдынан өтеді, Аргентина туын жасаған Мануэль Белграноның есімімен аталған. Росарио қаласынан шыққан көрнекті саясаткер Лисандро де ла Торренің есімімен аталған аудан көбінесе Арройито, "Кішкентай өзен" (Людуэна өзеніне сілтеме) деп аталады. Осы аймақта орналасқан Алем паркі Радикалдық азаматтық одақтың негізін қалаушы Леандро Алемнің есімімен аталған. Кордова даңғылы қала орталығынан тыс Ева Перон даңғылы болып өтеді, ал бұрынғы Годой даңғылы Президент Перон даңғылы деп қайта аталды. Қала орталығындағы көптеген көшелер провинциялардың аттарымен аталады: Буэнос-Айрес, Санта-Фе, Кордова, Риоха, Сан-Луис, Сан-Хуан, Мендоса, Корриентес, Энтре-Риос. Кейбір көшелер мерекелермен аталады: 3 ақпан (Сан-Лоренцо шайқасының күні), 9 шілде (Тәуелсіздік күні), 27 ақпан (ұлттық тудың құрылған күні), 1 мамыр (Еңбек күні). Сондай-ақ, көшелерде елдердің атаулары бар: Италия, Испания, Парагвай; және қалалардың: Буэнос-Айрес, Монтевидео.