Израильдегі діни білім және әскери қызметті үйлестіретін бағдарлама

Кіріспе

Тораны оқу мен әскери қызметті үйлестіретін израильдік ешива бағдарламасы.

Hesder ("келісім"; сондай-ақ Yeshivat Hesder ישיבת הסדר) – Израиль қорғаныс күштеріндегі әскери қызметпен қатар Талмудты тереңдетіп оқуды біріктіретін израильдік ешива бағдарламасы. Әдетте, бұл бағдарлама діни сионистік бағытта жүзеге асырылады. Бұл бағдарлама ортодоксал яһуди еркектеріне Тораны оқып, сонымен бірге Израиль армиясында қызмет етуге мүмкіндік береді.

Сипаттама

Хесдер қызметі әдетте бес жылға созылады, оның ішінде қатысушылар ресми түрде Израиль Қорғаныс күштерінің (IDF) сарбаздары болып есептеледі. Осы бес жылдың ішінде 16 ай нақты әскери қызметке жұмсалады, ол оқу және активті қызметтен тұрады. Кейбір Хесдер иешиваларында қызмет алты жылға созылады, оның ішінде 24 айы әскери қызметке арналады. Хесдер иешивасының студенттерінің басым көпшілігі жауынгер ретінде әскерде қызмет етеді. Қалған уақыт Хесдерде Тораны жан-жақты зерттеуге арналған. Кейбір студенттер міндетті мерзімнен кейін де бірнеше жыл бойы оқуын жалғастырады. Хесдер иешиваларында әдетте 150-300 студент оқиды, ал кейбір ірі иешиваларда 500-ге дейін студент бар, ал кейбіреулерінде 100-ден аз студент оқиды. Ең ірісі – Сдерот қаласындағы Хесдер иешивасы. Типикалық Хесдер иешивасы дәстүрлі ортодоксалдық иешива үлгісінде жұмыс істейді, Талмудты терең зерттеуге баса назар аударады. Дегенмен, Хесдер иешивасының оқу бағдарламасы көбінесе Танах пен еврей философиясына көбірек мән береді. Сонымен қатар, көптеген Хесдер иешивалары студенттерін айналасындағы мұқтаж адамдарға көмектесуге ынталандырады. Көптеген Хесдер иешивалары Коллельді де қолдайды және «раббилік санау» (Семиха) бағдарламасын ұсынады, әдетте «Раббанат Семихасына» дайындалады; көптеген Хесдер түлектері де марқұм рабби Залман Нехемия Голдбергтен Семиха алады. 1990 жылдан бері әртүрлі Хесдер иешивалары мұғалімдер институтын құрды немесе олармен байланыс орнатты. Осы иешивалардың түлектері ұлттық-діни білім беру жүйесінде раввиндер мен мұғалімдер ретінде белсенді қызмет етеді. Олардың кейбіреулері Диаспорадан (шетелден) келген студенттер үшін бір немесе екі жылға арналған бағдарламаларды ұсынады; олардың саны он адамнан жүз елуден астамға дейін жетеді. Бұл бағдарламалардың ең танымалдары – Керем Б'Явне, Хакотел, Шаалвим және Хар Эцион иешиваларындағы бағдарламалар. Хесдерге балама ретінде кейбір еркек орта мектеп оқушылары бір жылдық мехинада оқып, содан кейін әскери қызметке қалыпты кезеңге өтеді. Мерказ ХаРав және Хар-Хамор сияқты кейбір Хардал иешиваларының студенттері өз қызметін «Хесдер Мерказ» деп аталатын өзгертілген жүйе арқылы өтейді, көбінесе артиллерияда қызмет етеді. Маале Гилбоа иешивасы «шилув» деп аталатын жүйе арқылы Тораны екі жыл оқып, үш жыл әскери қызметпен үйлестіреді.

Hesder service usually lasts a total of five years, within which participants are officially soldiers in the IDF. Through those five years, 16 months are dedicated to actual army service, comprising both training and active duty. In some Hesder Yeshivas, service lasts six years, of which 24 months are army service. Almost all Hesder Yeshiva students serve in the army as combat soldiers. The remainder of the time in Hesder is designated for full time Torah study. Some students study for several years after this mandatory term. Yeshivot Hesder typically have 150–300 students; some of the larger yeshivot have up to 500 students, while some have fewer than 100 students. The largest is the Hesder Yeshiva of Sderot. The typical Yeshivat Hesder functions along the lines of a traditional Orthodox yeshiva, with an emphasis on in depth study of the Talmud. However, the curriculum of a Hesder yeshiva often additionally includes an increased focus on Tanakh and Jewish philosophy. In addition, most Yeshivot Hesder encourage their students to spend time helping the needy in surrounding communities. Many of the Yeshivot Hesder also support a Kollel, and offer a Semicha ("rabbinic ordination") program, usually in preparation for the "Semicha of the Rabbanut"; many Hesder graduates would also obtain semicha from the late Rabbi Zalman Nechemia Goldberg. Since 1990, various hesder yeshivot have established, or are associated with, teachers' institutes. Graduates of these yeshivot are thus often active in the educational system of the national religious, both as rabbis and as teachers. A number have programs for students from the Diaspora ("overseas programs") lasting one or two years; these vary in size from about ten people to over a hundred and fifty. The most prominent of these programs are those of Yeshivat Kerem B'Yavneh, Yeshivat Hakotel, Yeshivat Sha'alvim, and Yeshivat Har Etzion. As an alternative to Hesder, some male high school students opt to study at a one year mechina, and then proceed to a regular period of military service. Students at Mercaz HaRav, and some Hardal yeshivot, such as Har Hamor, undertake their Service through a modified framework called "Hesder Mercaz"; usually serving in the artillery. Yeshivat Ma'ale Gilboa through a framework called shiluv, integrates two years of Torah study with the full three years military service.

Тарих

Хесдер иешивасының идеясы 1948 жылғы Араб-Израиль соғысында қатысқан, Хаганада қызмет еткен раввин және Израиль саясаткері Ехуда Амиталға байланысты. Әскери қызметтің діни және моральдық жақтары туралы мақала жазғаннан кейін, ол әскери қызмет пен Тораны оқуды үйлестіретін бағдарламаны ойластырды. Алты күндік соғыстан кейін Рав Амитал Алон Шевуттегі Ешиват Хар Эцион Хесдер иешивасының алғашқы Рош Ешивасы болды және оны 40 жыл бойы басқарды. Бірінші хесдер иешивасы, Керем Б'Явне, 1953 жылы Нахал үлгісінде құрылды, ол (шекаралық) ауыл шаруашылық поселкесіндегі уақытты әскери қызметпен біріктіретін бөлім еді. 1991 жылы хесдер иешивасы бағдарламасы қоғам мен Израиль мемлекетіне ерекше үлес қосқаны үшін Израиль сыйлығымен марапатталды. Хареди иешива студенттерін әскери қызметтен босату туралы жаңа Кнессет заңы хесдер қызметі мен иешивалардың құқықтық мәртебесін реттейді. 2011 жылы Израильде 68 хесдер иешивасы болды, онда 8500-ден астам студент білім алды.