Кіріспе

Грекиялық саясаткер (1791–1865) 19 ғасырдағы грек мемлекет қайраткері.

Александрос Маврокордатос (Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος; 11 ақпан 1791 – 18 тамыз 1865) – грек мемлекет қайраткері, дипломат, саясаткер және Фанариоттық Маврокордатос әулетінің мүшесі.

Өмірбаян

1812 жылы Маврокордатос өзінің ағасы Валахияның хоресі Джон Георгий Караджаның сарайына барды, онымен бірге Австрия империясына жер аударылды (1818), онда Падуа университетінде оқыды. Ол Филики Этерияның мүшесі болды және 1821 жылы Тәуелсіздік соғысы басталғанда Мореяға асығып барған Фанариот гректерінің бірі болды. Революция басталған кезде Маврокордатос Пизада ақын Перси Биш Шелли мен оның әйелі Мэри Шеллимен бірге тұрды. Революция туралы естігеннен кейін Маврокордатос Марсельге қару-жарақ пен оны Грекияға алып баратын кеме сатып алуға барды. Маврокордатос өте бай, білімді адам болды, жеті тілді еркін сөйледі, оның Валахияны басқару тәжірибесі көптеген адамдарды Грекияның болашақ көшбасшысы ретінде оған қарауға мәжбүр етті. Көптеген грек басшыларынан айырмашылығы, Батыста өмір сүрген Маврокордатос Батыс киімдерін киюді жөн көрді және Батысты Грекияның саяси үлгісі ретінде қарады. Америкалық филогел Сэмюэл Гридли Хоу Маврокордатосты былай деп сипаттады: "Оның мінез-құлқы өте жеңіл және мырзаларша, ал оның өте сыпайылығы мен үнемі күлімсірегенінен алғашқы әсер оның жақсы мінезді ақымақ екенін білдірсе де, көп ұзамай одан қашып кететін жіті ізденіс көзқарастарынан оның қонағын жасырғанын көреді. Оның достары әрбір әрекетті ең мүддесіз патриотизмге жатқызады; бірақ оның жаулары олардың барлығын өздерінің партиялық немесе жеке мүдделерін мақсатына жеткізуге тырысады". Мавокордатос, айлакер, ақылды адам грек күресінен шыққан ең жақсы саясаткер болды және ол Грекия үшін үкімет құруға ұмтылған әртүрлі жиналыстарға тікелей немесе жанама түрде үстемдік етті. Ол тұрақты үкімет құруға тырысты, ал 1822 жылдың қаңтарында оны Эпидаурдағы Бірінші Ұлттық Ассамблея "Әкімшіліктің президенті" ретінде сайлады, бұл оны Грекияның көшбасшысы етті. Эпидаур жиналысы негізінен Маврокордатостың жеңісі болды, өйткені ол алғашқы грек конституциясын жазып, жаңа ұлттық көшбасшы болды. Грек үкіметі аз билік иелігінде болғандықтан, Маврокордатос өзінің батыс Румелидегі (Континенталды Грекия) билікті қорғауға көбірек қызығушылық танытты. Ол алдымен Гидра аралына барып, гидриоттардың әскери кемелерінің қолдауын алды, содан кейін Миссолонгиге барды. Маврокордатос ұлттық көшбасшы рөлін атқарған жоқ және Батыс Румелидегі билік базасын нығайта отырып, басқа ешкімнің табысты көшбасшы бола алмауын қамтамасыз ету үшін әдейі күрделі конституция жасады. Бір бақылаушы Маврокордатостың әдет-ғұрыптары туралы былай деді: "Ол, өздері айтқандай, шырғаларын жалпақтап, ұясына кіру үшін арықтайды, ал ондағы шырғаларын қайтадан сыртқа шығарып, басқалардың кіруіне кедергі жасайтын тікенді шарға айналады". Сол жылы гректердің батыс Орталық Грекияға ілгерілеуіне басшылық етті және 16 шілдеде Петада ауыр жеңіліске ұшырады, бірақ бұл апатты Миссолонгидің бірінші қоршауына (1822 жылдың қарашасы - 1823 жылдың қаңтары) қарсы тұру арқылы сәл қалпына келтірді. Петада Мавокордатос өзінің филогел бөлімдерінің жеңісін және гректерге кәсіби әскери дайындықтың артықшылықтарын көрсету үшін неміс филогрек Карл фон Норманн Эрнфельс оқытқан грек сарбаздарының жеңісін қалаған. Маворкордатос өзінің штаб бастығы етіп бұрын Вюртемберг армиясының капитаны болған Норманн Эрренфелсті тағайындады. 1823 жылы Аргос ассамблеясында Маврокордатос қайтадан қызмет іздемеді, бірақ өзін атқарушы органның бас хатшысы етіп тағайындады, бұл оны атқарушы органға және одан қағаздар ағынына жауапты етті. 1823 жылы Мавокордатос Сенатқа қарсылық білдірді, оның басшылығы оның қарсыласы Теодорос Колокотронистің жақтастарымен болды. 1824 жылы Маврокордатос Лорд Байронды Грекияға қарсы алып, оны Навапактосқа шабуыл жасауға көндіруге тырысты. 1824 жылы Маворокордатос американдық филогел Джордж Джарвис пен шотланд филогелен Томас Фентонның өзінің бәсекелес Одиссей Андрутсосты және Андрутсостың күйеу інісі Эдвард Джон Трелавниді өлтіру туралы сөзін қолдады. Маворокордатостың ағылшындық симпатиясы оны кейіннен фракциялар қақтығысында Деметрий Ипсиланти мен Колокотронис басқарған "орыс" партиясына қарсылық танытты; және ол Петробейдің (Петрос Мавромихалис) президенті кезінде қысқа уақыт бойы сыртқы істер портфелін басқарса да, ол 1825 жылдың ақпанына дейін істерден бас тартуға мәжбүр болды, ол қайтадан Мемлекеттік хатшы болды. Ибрагим Пашаның қонуы соңынан келді, Маврокордатос қайтадан әскерге қосылды, 1825 жылы 9 мамырда Арес кемесімен Сфактериядағы апаттан мүжілмей шықты. Миссолонгидің құлауынан (1826 жылдың 22 сәуірі) кейін ол зейнетке шықты, президент Джон Каподистрия оны соғыс материалдарын басқару комитетінің мүшесі еткенше, ол 1828 жылы осы лауазымнан кетті. Каподистрияның өлтірілуінен (1831 жылдың 9 қазаны) және оның інісі мен ізбасары Августинос Каподистрияның (1832 жылдың 13 сәуірі) кеткеннен кейін Маврокордатос Қаржы министрі болды. Ол Аргостағы Ұлттық Ассамблеяның вице-президенті болды (1832 жылдың шілдесі), және король Отто оны Қаржы министрі етіп тағайындады, ал 1833 жылы премьер-министр болды. 1834 жылдан бастап ол Мюнхен, Берлин, Лондон қалаларында Грекия елшісі болды, және 1841 жылы Грекия премьер-министрі болып қайта тағайындалғаннан кейін Константинопольге елші етіп тағайындалды. 1843 жылы 3 қыркүйек көтерілісінен кейін ол Афинаға портфелі жоқ министр ретінде келді, және 1844 жылдың сәуірінен тамызына дейін "орыс" партиясы құлағаннан кейін құрылған үкіметтің басшысы болды. Оппозицияға өткеннен кейін, ол Колеттис үкіметіне қарсы күшті шабуылдарымен көзге түсті. 1854-1855 жылдары ол қайтадан бірнеше айға үкімет басшысы болды. Ол 1865 жылдың 18 тамызында Эгинада қайтыс болды.

Пайдаланылған әдебиеттер

Э. Легран, Маврокордато әулетінің шежіресі (Париж, 1886).