Адамтий Корай: Грек жарықтандырушысы және қазіргі грек әдебиетінің негізін қалаушысы
Adamantios Korais
Адамaнтиос Кораис – грек ғалымы, қазіргі грек әдебиетінің негізін қалаушы және Грек ағартушылығының маңызды тұлғасы. Грек тілінің тазалануына үлкен үлес қосты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грекиялық гуманистік ғалым Адамантиос Кораис немесе Кораис (Ἀδαμάντιος Κοραῆς; Adamantius Coraes; 27 сәуір 1748 – 6 сәуір 1833) – қазіргі грек әдебиетінің негізін қалаушы және грек Ағартушылығының маңызды тұлғасы. Оның қызметі грек тәуелсіздік соғысының жолын ашты және грек тілінің тазартылған түрі – Катаревусаның пайда болуына ықпал етті. «Британника энциклопедиясы» былай деп мәлімдейді: «Оның қазіргі грек тілі мен мәдениетіне жасаған ықпалы Дантенің итальян тіліне және Мартин Лютердің неміс тіліне тигізген ықпалымен теңестіріледі».
Greek humanist scholar
Adamantios Korais or Koraïs (Ἀδαμάντιος Κοραῆς ; Adamantius Coraes; ; 27 April 17486 April 1833) was a Greek scholar credited with laying the foundations of modern Greek literature and a major figure in the Greek Enlightenment. His activities paved the way for the Greek War of Independence and the emergence of a purified form of the Greek language, known as Katharevousa. Encyclopædia Britannica asserts that "his influence on the modern Greek language and culture has been compared to that of Dante on Italian and Martin Luther on German".
Өмір жолы мен көзқарасы
Корайс 1748 жылы Смирнада дүниеге келді. Оның әкесі Иоанн, Хиос тегінен шыққан, Смирнада демогеронт болды; бұл Грекия материгіндегі прокриттерге ұқсас лауазым еді, бірақ қаланың грек қауымы сайлап тағайындаған, ал Осман империясы таңбаламаған. Ол философия, сауаттылық және тіл біліміне ерекше құштарлық танытты және жастық шағында көп оқыды. Алғашқы білімін туған қаласы Смирнада алды, онда Евангелиялық грек мектебін бітірді. Мектептен кейін ол Амстердамда саудагер болып біраз уақыт тұрды, бірақ жақын арада университетте оқуға шешім қабылдады. Ежелгі грек және латын тілдерін білуден басқа, иврит, голланд, француз және ағылшын тілдерін де үйренді. Корайс 1782 жылдан 1787 жылға дейін Монпелье университетінің медицина факультетінде оқыды. 1786 жылғы дипломдық жұмысы «Pyretologiae Synopsis» деп, ал 1787 жылғы докторлық диссертациясы «Medicus Hippocraticus» деп аталды. Ол білімге деген құштарлығын одан әрі дамыту үшін Парижге сапар шекті. Мұнда ол ежелгі грек авторларын аударуға кірісіп, осы аудармалардың отыз томдық жинағын жариялады, соның арқасында ол ежелгі грек әдебиетінің алғашқы қазіргі грек филологтары мен баспагерлерінің бірі болды. 1788 жылдан кейін өмірінің көп бөлігін Парижде эмигрант ретінде өткізді. Классикалық ғалым ретінде Корайс Византияның грек қоғамына тигізген әсеріне қарсы болды және дін қызметкерлері арасындағы білімсіздік пен олардың Осман империясына бағынуын қатаң сынады, бірақ гректердің ұлттық ерекшеліктерін сақтауда Православ шіркеуінің ролін мойындады. Корайс Батыс Еуропаның ежелгі грек өркениетінің мұрагері екеніне сенді және осы мұраны білім беру арқылы қазіргі гректерге жеткізу қажет деп есептеді. Одан бөлек, ол гректерді атау үшін «Эллин» (Έλληνας) немесе «Грайк» (Γραικός) терминдерін «Ромиос» орнына қайта қолдануды жақтады, өйткені ол «Ромиос» терминін жағымсыз деп санайтын. Парижде тұрғанда ол Француз революциясына куә болды. Ол заманының революциялық және либералдық идеяларына ықпал етті. Ол Томас Джефферсонды құрметтеді және американдық мемлекет қайраткерімен саяси және философиялық ойларын бөлісті. Ағартушылық дәуірінің өкілі болған Корайс гректердің байларын Грекияда жаңа кітапханалар мен мектептер ашуға шақырды. Корайс білім берудің тәуелсіздікке ғана емес, сонымен қатар жаңадан азат болған грек мемлекеті үшін лайықты конституция құруға да көмектесетініне сенді. Ол демократиялық Грекияны көз алдына елестетіп, Периклдің алтын ғасырының даңқын қайта жаңғыртуды армандады. Корайс өзінің өмірбаянының бірінші томын жариялағаннан кейін 84 жасында Парижде қайтыс болды. 1877 жылы оның денесі Грекияға жерлену үшін жіберілді.
Korais was born in Smyrna, in 1748. His father Ioannis, of Chian descent, was demogérontas in Smyrna; a seat similar to the prokritoi of mainland Greece, but elected by the Greek community of the town and not imposed by the Ottomans. He was exceptionally passionate about philosophy, literacy and linguistics and studied greatly throughout his youth. He initially studied in his hometown, Smyrna, where he graduated from the Evangelical Greek School. After his school years, he lived for a while in Amsterdam as a merchant, but soon he decided that he wanted to study in a university. He studied also the Hebrew, Dutch, French and English languages, apart from his knowledge of ancient Greek and Latin. Korais studied at the school of medicine of the University of Montpellier from 1782 to 1787. His 1786 diploma thesis was entitled Pyretologiae Synopsis, while his 1787 doctoral thesis was entitled Medicus Hippocraticus. He traveled to Paris where he would continue his enthusiasm for knowledge. There he decided to translate ancient Greek authors and produced thirty volumes of those translations, being one of the first modern Greek philologists and publishers of ancient Greek literature. After 1788 he was to spend most of his life as an expatriate in Paris. As classical scholar, Korais was repelled by the Byzantine influence on Greek society and was a fierce critic of the lack of education amongst the clergy and their subservience to the Ottoman Empire, although he conceded it was the Orthodox Church that preserved the national identity of Greeks. Korais believed Western Europe was the heir of the ancient Greek civilization, which had to be transmitted to the modern Greeks through education. Additionally, he advocated the restoration and use of the term "Hellene" (Έλληνας) or "Graikos" (Γραικός) as an ethnonym for the Greeks, in the place of Romiós, that was seen negatively by him. While in Paris, he was witness to the French Revolution. He was influenced by the revolutionary and liberal sentiments of his age. He admired Thomas Jefferson; and exchanged political and philosophical thoughts with the American statesman. A typical man of the Enlightenment, Korais encouraged wealthy Greeks to open new libraries and schools throughout Greece. Korais believed that education would ensure not only the achievement of independence but also the establishment of a proper constitution for the new liberated Greek state. He envisioned a democratic Greece, recapturing the glory of the Golden Age of Pericles. Korais died in Paris aged 84 soon after publishing the first volume of his autobiography. In 1877, his remains were sent to Greece, to be buried there.
Жарияланымдар
Қорайдың ең маңызды және ұзаққа созылған еңбегі әдебиет саласында болды. Оның шығармаларын жариялап, оларды көпшілікке таныстырғандар Хиос аралдық саудагерлер еді. Ол осы саудагерлерге шын жүректен алғыс айтты, себебі оларсыз оның еңбектерін басып шығару қаржылық тұрғыдан мүмкін болмас еді. Осы еңбектердің ішінде грек тіліндегі Страбонның еңбегі, Марк Аврелий туралы зерттеме, Геродотқа жасаған аудармасы, «Илиада» аудармасы және оның басты әдеби туындысы – «Грек әдебиеті кітапханасы» атты он жеті томдық жинағы бар. Оның саяси жазулары 19-шы ғасырдың басында «Асма Полемистирион» («Соғыс әні») және «Сальписма Полемистирион» («Әскери шақыру») жариялануымен басталды. Бұл еңбектер Египетте француз армиясымен бірге шайқасқан грек әскерлерінің қатысуын мақтан тұтты. Бұрын ол «Адельфики Дидаскалия» еңбегі арқылы Иерусалимнің православиелік патриархын, солтүстік Африкадағы христиан халқын (діни брошюра «Патрики Дидаскалия» арқылы) «атеист» француздықтарға қарсы соғыста Осман империясын қолдауға шақырғаны үшін сынаған болатын. Керісінше, ол гректерді Османдық үстемдігіне қарсы, «ежелгі гректердің әскери қасиеттерін» иеленген француздықтармен бірге күресуге шақырды. 1803 жылы Қорай «Грекиядағы өркениеттің қазіргі жағдайы» атты баяндамасын жариялады. Бұл баяндама Парижде оқыған лекцияларына негізделген болатын және Грециядағы жаңа сауда тобының өркендеуі мен грек ағартушылығының (Диафотизм) дамуы арасындағы байланысты дәріптеді. 1805 жылы жарық көрген «Қазіргі жағдайда гректер не істеуі керек?» атты еңбегінде ол отандастарын Наполеонға қарсы, ал орыс дінтастарының ықпалынан шығаруға тырысты. Бірақ, кейіннен француз императорына деген ынтасы азайды және оны «тирандардың тираны» деп атады. Қазіргі заманғы саясаттан алшақтап, Қорай Грекия идеясын жандандыруға көп еңбек етті. Ол 1805 жылы Гомерден бастап, классикалық мәтіндердің жаңа басылымдарына арналған «Грекия кітапханасын» құрды. Келесі жиырма жылда көптеген басқа да еңбектер жарық көрді, оларға Қорай «Спонтанды ойлар» деп аталатын ұзақ алғы сөздерін қосты, онда саяси, білім беру және тілдік мәселелер бойынша өз пікірлерін білдірді. Грек халқының көп бөлігіне оның ойлары жетпесе де, ол жаңа ұлттық қозғалыстың қалыптасуына ықпал еткен интеллигенция арасында жаңа сананы қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. 1821 жылы грек революциясы басталғанда, ол күреске қатысуға тым қарт еді. Алайда, оның париждік үйі гректердің ақпарат алмасу орталығына, кездесулер өткізілетін жерге және қаржылық көмек көрсетілетін орынға айналды. Ол сонымен қатар революционерлерге кеңес беретін көптеген хаттар жазды. Бастапқыда Каподистрияны қолдаған ол, кейіннен оның саясатына қарсы шықты.
Korais's most lasting contributions were literary. Those who were instrumental in publishing, and presenting his work to the public were merchants from Chios. He felt eternally grateful to these merchants, since without them, it would have been financially impossible for him to publish his works. These works included Strabo in Greek, another on Marcus Aurelius, his translation of Herodotus, the translation of the Iliad, and his main literary work, the seventeen volumes of the "Library of Greek Literature". His political writing begins with the publication at the opening of the nineteenth century of Asma Polemistirion ("War Chant") and Salpisma Polemistirion ("Military Bugal Call"), celebrating the presence of Greek troops fighting alongside the French in Egypt. Earlier he had confronted with his Adelphiki Didaskalia the Orthodox Patriarch of Jerusalem for urging the Sultan's Christian subjects (with the religious brochure Patriki Didaskalia) to support the Ottomans in the war against the "atheistic" French. On contrary, he made a call to the Greeks to fight beside the French, "who have the military virtue of the ancient Greeks", against the Ottoman tyranny. Korais went on to publish in 1803 his Report on the Present State of Civilization in Greece, based on a series of lectures he had given in Paris, extolling the link between the rise of a new Greek mercantile class and the advance of the Greek Enlightenment or Diafotismos. In What should we Greeks do in the Present Circumstances?, a work of 1805, he tried to win his compatriots over to Napoleon and away from the cause of their Russian co religionists. In later years, though, his enthusiasm for the French Emperor diminished, and he ended by referring to him as the 'tyrant of tyrants.' Away from contemporary politics, Korais did much to revive the idea of Greece with the creation of the Hellenic Library, devoted to new editions of some of the classic texts, starting with Homer in 1805. Over the following twenty years many others appeared, with lengthy prefaces by Korais entitled 'Impromptu Reflections', with his views on political, educational and linguistic matters. Although the broad mass of the Greek people was beyond his reach, he played an important part in the shaping of a new consciousness among the intelligentsia, which was to play a part in the creation of a new national movement. With the breakout of the Greek revolution in 1821, he was too old to join the struggle. However his house in Paris became a centre for informations, meetings among the Parisian Greeks and financial aid. He wrote also many letters advising the revolutionaries. Initially a supporter of Kapodistrias, finally he opposed his policies.
Дін туралы
Қорайс грек православие дінінің мүшесі болғанмен, православие шіркеуінің көптеген қағидаларын сынға алды. Ол Константинопольдің Экуменикалық Патриархатын қатал сыншы еді, оны грек тәуелсіздігіне қарсы Осман империясының қолындағы пайдалы құрал деп есептеді. Сондықтан ол Грекияның жаңадан құрылған шіркеуінің қолдаушыларының бірі болды. Ол сонымен қатар монахизмді, дін қызметкерлерінің білім деңгейінің төмендігін және "Қасиетті от" сияқты ғұрыптарды сынады. Ол діни бостандық, эмпиризм, рационализм және төзімділік принциптерін жақтады. Грек салтының кейбір метафизикалық идеалдарына қарсы шығып, грек православиесін либералдық ойлау мен басқарудың ықпалына алу үшін оны көбірек синкретикалық діни негізге бейімдеуге тырысты.
Korais was a Greek Orthodox but also a critic of many practices of the Orthodox church. He was a fierce critic of the Ecumenical Patriarchate of Constantinople, considering it a useful tool in the hands of the Ottomans against the Greek independence. So, later, he was one of the supporters of the new established Church of Greece. He was also critic of the monasticism, the lack of education in the clergy, and practices like that of the "Holy Fire". He was a supporter of religious freedom, empiricism, rationalism and tolerance. He set himself in opposition to some metaphysical ideals of Greek custom and sought to mould Greek Orthodoxy towards a more syncretic religious basis, in order to bring it under the auspices of liberal thought and government.
Грек тілінде
Оның ең маңызды жетістіктерінің бірі – қазіргі грек тілінің стандартына қосқан үлесі. Оның өмірінде гректер Жерорта теңізі аймағында және бүкіл Еуропаға кеңінен тараған еді, ал олардың сөйлеген тілі аймақ пен жергілікті дәстүрлерге байланысты көптеген шетелдік элементтерді қамтыды. Кораис көптеген мұндай шетелдік элементтерден (әсіресе түрік тілінен, сондай-ақ батыс сөздері мен тіркестерінен) тазартылған стандартты тілді ұсынды. Бұған қоса, гректер күнделікті өмірде түрліше идиомалар қолданды және стандартты қазіргі грек тілінің негізі ретінде қай диалектіні қабылдау керек екендігі туралы келісімге келмеді. Соңында, грек тілі мәселесімен айналысқан адамдар «архаистер» және қарапайым стандартты тілді жақтаушылар деп екі топқа бөлінді. Кораис бұл мәселелердің бәрі бойынша орта жолды таңдады. Ол ұсынған стандартты тілді өзіне жат немесе өте қарапайым деп санайтын элементтерден тазартты. Сонымен қатар, ол грек православие шіркеуінде қолданылатын және койне грек тіліне жақын діни тіл негізінде «кафаревуса» (қазіргі грек тілінің «тазартылған» түрі) құруды ұсынды. Бұл стандарт ақырында ғалымдар мен грек мемлекеті тарапынан қабылданды.
One of his most significant accomplishments was his contribution to the standardisation of the modern Greek language. During his lifetime, the Greeks were widely dispersed around the Mediterranean and throughout Europe, and the language they spoke contained many foreign elements, depending on the region and local traditions. Korais proposed a standard language purged of many such foreign elements (especially Turkish, but also Western words and phrases). Moreover, there was a variety of idioms spoken by Greeks in everyday life and no common agreement on which dialect should serve as the basis for Standard Modern Greek. Finally, people involved in the Greek language question were also divided between "archaists" and proponents of a simpler standard language. Korais's solution was to take a middle path regarding all these issues. He cleansed his proposed standard language from elements that he considered too foreign or too vulgar. Moreover, he proposed the creation of a "katharevousa" (a "purified" version of modern Greek), based on the ecclesiastical language used by the Greek Orthodox Church, close to the Koine Greek. This standard was eventually adopted by scholars and the Greek state.
Грекияның конституциялық және құқықтық жүйесіне әсер етуі
Көпшілікке белгісіз, Корайс демократиядағы құқықтық жүйенің қалай жұмыс істеуі керек екені туралы ынталы көзқарастарға ие болды (бұл көзқарастар, әрине, француз ағартушылығының күшті ықпалында болды, Руссоға қарағанда Монтескьеге жақын) және грек революциясының Конституцияларына, сондай-ақ, грек революциясы аяқталғаннан кейін жасалған Конституцияға немесе Синтагмаға айтарлықтай, бірақ жанама әсер етті. Егер осы революциядан кейінгі Конституциялар әлі күнге дейін грек Конституциясының негізін құрап, грек құқықтық және сот жүйесінің басшылық принциптеріне негіз болатын философияны қалыптастырса, онда бұл мәселе маңызды. Корайс грек құқығына жасаған бұл ықпал, оның тағы бір грек зиялысымен, халықаралық деңгейде танымал заң ғалымы Н.И. Сариполоспен жеке қарым-қатынасының нәтижесі болды. Сариполос грек революциясынан кейін грек құқығының негізін қалаушысы және грек Конституциясының "авторы" атанды. Осы қарым-қатынастың және Корайс жаңа грек мемлекетінің құқықтық жүйесін қалыптастыру туралы берік және прогрессивті көзқарастарының дәлелі екі адам арасындағы ұзақ жылдарға созылған хат алмасулар болып табылады, ол грек революциясынан бұрын басталды. Бұл хаттар, осы кездегі заң шығарушы Сариполосқа ересек зиялы (Корайс) жасаған ықпалды көрсетеді және Грекия Ұлттық кітапханасының мұрағатында сақталған. 1996 жылы Афина университетінің Заң факультеті мен Конституциялық зерттеулер және мемлекеттік құқық жөніндегі Ұлттық академиясы (Афина университетіне іргелес) демеушілік еткен жобаны зерттеу барысында Заң факультетінің студенті оларды тауып, ғылыми айналымға енгізді. Содан кейін диссертация жарияланды.
Unknown to most, Korais held passionate views on how the legal system should function in a democracy (views which of course, were greatly influenced by the French Enlightenment, closer to Montesquieu than to Rousseau) and managed to have a great, albeit indirect, impact on the Constitutions of the Greek Revolution, but also, primarily, on the Constitution or Syntagma created after the end of the Greek Revolution. This element holds significant importance if one takes into consideration the fact that these meta Revolution Constitutions still, to the present day, form the basis of the Greek Constitution and the philosophy on which the guiding principles of the Greek legal and judicial system are rooted in. This influence Korais exercised on Greek Law, was due to a personal relationship the intellectual formed with another Greek intellectual, the legal scholar of international repute N. I. Saripolos, who, after the Greek Revolution, became the founding father of Greek Law and the "author" of the Greek Constitution. Proof of this relationship and of the strong and progressive views Korais held on how the legal system of the new Greek state should be formed, is based on correspondence exchanged between the two men, during a long period of time, beginning before the Greek Revolution. These letters which manifest the influence the older intellectual (Korais) had on the then aspiring lawmaker Saripolos, are in the possession of the archives of the Greek National Library, were discovered and brought to academic light, in 1996, by a Law School student, researching a project sponsored by the Faculty of Law of the University of Athens and the National Academy for Constitutional Research and Public Law (adjacent to the University of Athens). The ensuing thesis was published.
Мұра
Кораис Тройзендегі үшінші Ұлттық Ассамблеяда революционерлер тарапынан "Отанның әкесі" ("Pateras tis Patridos") деп жарияланды. Кораис портреті 1978–2001 жылдарғы грек 100 драмалық банкнотаның арт жағында бейнеленген. Грекияның барлық аймақтарындағы көптеген көшелер оның құрметіне аталған, ал оның мұрағаты Хиос қаласындағы Кораис кітапханасында сақталады. "Кораис" – сонымен қатар Zante Ferries компаниясына тиесілі кеме атауы.
Korais was declared Pater Patriae ("Pateras tis Patridos") by the revolutionaries at the Third National Assembly at Troezen. Korais' portrait was depicted on the reverse of the Greek ₯100 banknote of 1978–2001. Many streets all over Greece are named after him, while his archive can be found in Korais Library in Chios (town). "Korais" is also the name of a vessel of Zante Ferries.