Грекияның ұлттық ақыны Дионисий Соломос

Дионисий Соломос – Грекияның ұлттық ақыны. «Азаттыққа гимн» грек және кипрлік гимні болды. Тұңғыш поэзия мектебінің өкілі, маңызды өлеңдері бар.

16 мин оқу

100%

Дереккөз: Dionysios Solomos — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Дионисий Соломос (грекше: Διονύσιος Σολωμός; 8 сәуір 1798 - 9 ақпан 1857) – грек ақыны, Грекияның ұлттық ақыны саналады. Ол ең белгілісі «Еркіндікке гимн» (Ὕμνος εἰς τὴν Ἐλευθερίαν, Ýmnos eis tīn Eleutherían) шығармасымен танымал, оған Николаос Манцарос музыкасын жазған. Бұл гимн 1865 жылы Грекияның, ал 1966 жылы Кипрдің ұлттық әнұраны болды. Ол Гептанез ақындары мектебінің басты өкілі еді. Ол Грекияның ұлттық ақыны деп есептеледі, себебі ол ұлттық әнұранды ғана жазбады, сонымен қатар бұрынғы поэзиялық дәстүрді сақтап, оның қазіргі әдебиет үшін маңызды екенін көрсетті. Оның басқа да танымал өлеңдері: «Криттік» (Ὁ Κρητικός), «Қоршалған еркіндік» (Ἐλεύθεροι Πολιορκημένοι). Оның еңбегінің ерекшелігі – «Еркіндікке гимннен» басқа ешбір өлең аяқталмаған, ал өмірінде оның еңбектерінің дені жарияланбаған. Ол 1832–1857 жылдары Корфу қаласында тұрған, оның үйін сырттан көруге болады.

Ерте өмір және білім

1798 жылы Закинтоста дүниеге келген Дионисий Соломос бай граф Николаос Соломостың және оның үй шаруасындағы Анжелика Никлидің заңды емес баласы болды. Николаос Соломос крит тегінен шыққан; оның отбасы 1669 жылы Осман империясы Критті басып алғаннан кейін 1670 жылы Закинтосқа көшіп келген крит босқындары еді және 15 ғасырда Крит аралына қоныстанған Саломон атымен белгілі Венециялық ақсүйектер отбасымен байланысты болды. Оның анасы Анжелика Никли Мани аймағынан шыққан болуы мүмкін. Отбасының аты итальян тілінде: Salamon, Salomon, Solomon және Salomone деп тіркелген. Граф Николаос Соломос 1802 жылы қайтыс болған Марнетта Какниге заңды түрде үйленген. Осы некеден екі бала дүниеге келді: Роберто және Елена. 1796 жылдан бастап Николаос Соломос үй шаруасындағы Анжелика Никлимен параллель қарым-қатынаста болды, ол Дионисийден басқа тағы бір ұл, Димитриосты (1801 жылы туған) өмірге әкелді. Оның ағасы Димитрос Соломос 1852 жылы британдық билік кезінде Ион аралдарының Біріккен Штаттарының президенті болып сайланды және Ұлыбританияның Әулие Михаил және Әулие Георгий орденінің Ұлы крестімен марапатталды. Граф Димитриос Соломос GCMG, Закинтостың сенаторы доктор Димитрио Арванитахидің қызы Еленаға үйленді, ол оның кейінгі "Закинтостық әйел" шығармасына шабыттандырды. Оның әкесі Дионисийдің анасына өзі қайтыс болған күнінен бір күн бұрын, яғни 1807 жылдың 27 ақпанында үйленді, бұл жас Дионисийді заңды етіп, оны жартылай ағасымен бірге графтың мүлігіне мұрагер етті. Ақын 1808 жылға дейін балалық шағын Закинтоста, итальяндық тәлімгері, абат Санто Россидің қадағалауында өткізді. Әкесінің қайтысынан кейін граф Дионисий Мессалас Соломостың қамқорлығын алды, ал анасы 15 тамызда 1807 жылы Манолис Леонтаракиске үйленді. 1808 жылы Мессалас Соломосты Иондық ақсүйектерге тән болғандай, заңды оқу үшін Италияға жіберді, бірақ бұл Дионисийдің анасының жаңа некесіне байланысты болуы мүмкін еді.

Италиядағы оқу

Солмос Италияға өз ұстазымен бірге барды, ол өз туған қаласы Кремонаға қайтып оралды. Бастапқыда ол Венециядағы Әйелі Екатерина лицейіне қабылданды, бірақ мектептің қатаң тәртібіне бейімделуі қиын болды. Сондықтан Росси Соломосты өзімен бірге Кремонаға алып кетті, онда ол 1815 жылы орта білімді аяқтады. 1815 жылдың қараша айында Соломос Павия университетінің құқық факультетіне қабылданды және 1817 жылы оны бітірді. Жас ақынның дамыған итальян әдебиетіне деген қызығушылығын және итальян тілін мінсіз меңгергенін ескеретін болсақ, ол итальян тілінде өлеңдер жаза бастады. Осы кезеңде итальян тілінде жазылған ең маңызды алғашқы өлеңдердің бірі – «Бірінші миссаға арналған ода» (Ode per la prima messa) және «Иерусалимнің қирауы» (La distruzione di Gerusalemme) болды. Осы уақытта ол танымал итальян ақындарымен және жазушыларымен (мысалы, Манцони, Винченцо Монти және т.б.) танысты; Закинфтен Уго Фосколо оның достарының бірі болды. Осының нәтижесінде ол итальян әдеби ортасында оңай қабылданып, итальян тілінің құрметті ақынына айналды.

Закинфке қайта оралу

10 жылдық оқудан кейін Соломос 1818 жылы әдебиет саласындағы берік білімімен Закинфке оралды. Сол кезде гүлденген әдебиет мәдениетімен әйгілі Закинтоста ақын әдебиетке қызығушылық танытқан адамдармен танысты. Антониос Матесис («Василикос» авторы), Георгиос Терсетис, Дионисиос Тагиапиерас (димотикинің жақтасы және дәрігер, сондай-ақ Иоаннис Виларастың досы) және Николаос Лунцис – Соломостың ең белгілі достары болды. Олар бір-бірінің үйлеріне жиналып, өлең шығару арқылы көңіл көтеретін. Олар жиі Закинтиялық дәрігер Роидисті сатиралайтын. Соломостың дәрігерге қатысты сатирикалық өлеңдері – «Дәрігерлер кеңесі», «Жаңа жыл күні» және «Дарға асу». Олар сондай-ақ белгілі бір ұйқас пен тақырып бойынша өлеңдерді импровизациялауды ұнататын. Осы кезеңде жазған итальян тіліндегі өлеңдері 1822 жылы «Rime Improvvisate» деген атпен жарияланды.

Грек тіліндегі алғашқы еңбектері және Спиридон Трикуписпен кездесуі

Италиялық өлеңдермен қатар, Соломос грек тілінде жазуға алғашқы талпынысын жасады. Бұл жас ақын үшін қиын міндет болды, себебі оның білімі классикалық және итальян тілінде болды, сондай-ақ демотикалық диалектте үлгі алатын поэзиялық туындылардың болмауы да қиындық тудырды. Дегенмен, грек тіліндегі білімінің жетілмегендігі оны ғылыми ықпалдардан сақтап, katharevousa деп аталатын, ежегі грек тілінің қарапайым нұсқасы ретінде жасалған "таза" тілде жазуға бастырмады. Оның орнына ол өз туған аралдағы қарапайым халықтың тілінде жазды. Тіл білімін жетілдіру үшін ол демотикалық әндерді, Соломоске дейінгі ақындардың (προσολωμικοί ποιητές) шығармаларын және сол кездегі қазіргі грек әдебиетінде демотикалық диалекттің ең жақсы үлгілерін құрайтын халықтық және крит әдебиетін жүйелі түрде зерттеуге кірісті. Нәтижесінде демотикалық диалектте жазылған тұңғыш ауқымды әдебиет дүниеге келді, бұл қадамның кейінгі жазушыларға тигізген әсерін бағалау мүмкін емес. Сол кезеңдегі өлеңдер: «Мен Ксантула» — «Шағын сары қыз», «Мен Агнористи» — «Танылмаған», «Та дьо адерфя» — «Екі бауыр» және «Мен трелли мана» — «Жаңылған ана». 1822 жылы Соломостың Спиридон Трикуписпен кездесуі оның шығармашылығындағы шешуші кезең болды. 1822 жылы лорд Гилфордтың шақыруымен Закинфке келген Трикупис Соломостың аралдағы даңқы туралы естіген еді және онымен кездесуге ниеттенді. Екінші кездесуде Соломос оған бірінші миссаға арналған одасын оқып берді. Соломостың поэзиялық шеберлігіне тәнті болған Трикупис былай деді:

«Сіздің поэзиялық қабілетіңіз сізге итальяндық Парнаста ерекше орын береді. Бірақ ондағы бірінші орындар бұрыннан толып тұр. Грек Парнасы әлі өз Дантесін тапқан жоқ». Соломос Трикуписке грек тілінде еркін сөйлей алмайтынын түсіндірді, ал Трикупис оған Христопулос өлеңдерін зерттеуде көмектесті.

Еркіндік пен ақынның ордасына арналған әнұран

Соломостың грек шығармашылығындағы алғашқы маңызды бұрылыс 1823 жылғы мамыр айында аяқталған «Еркіндікке гимн» болды. Бұл өлең 1821 жылғы грек төңкерісінен шабыттанды. Поэма алғаш рет 1824 жылы оккупацияланған Месолонгиде, кейін 1825 жылы Парижде француз тіліне, содан кейін басқа тілдерге де аударылды. Бұл поэттің грек шекарасының сыртында кеңінен танылуына әкелді. Осы өлеңінің арқасында Соломос өмірінің соңына дейін құрметпен еске алынды, ал оның қалған шығармалары тек оның жақын достары мен «оқушыларына» ғана белгілі болды. «Еркіндікке гимн» ақынның әдеби шығармашылығында жаңа кезеңді ашты: осы кезде ақын тілді толық меңгеріп, күрделі формалармен тәжірибе жасап, жаңа шабыт көздеріне ашылып, импровизациядан айнып кетті. Осы кезеңнің нәтижесінде «Оди еис то танато ту Лорду Байрон» – Лорд Байронның өліміне арналған ода, гимнмен ортақ сипаттары көп, бірақ кемшіліктері де жетерлік өлең, «I Katastrofi ton Psaron» – Псараның қирауы, «O Dialogos» – Диалог (тіл туралы) және «I Gynaika tis Zakynthos» – Закинтостық әйел жарық көрді. Соломостың грек Тәуелсіздік соғысы кезінде Закинтостан зеңбірек дауысын ести алғаны айтылады, бұл оған ең танымал шығармаларын жазуға түрткі болды.

Корфудағы мекеме: алғашқы жылдары

Ағасы Димитриоспен мұра мәселелеріне байланысты туындаған шиеленістер мен экономикалық даулардан кейін Соломос Корфуға, сол жылдары Иония аралдарының ең маңызды интеллектуалдық орталығына көшіп келді. Дегенмен, Дионисий Закинфтен тек отбасылық мәселелерге байланысты ғана кеткен жоқ; Соломос 1825 жылдан бері осы аралға баруды жоспарлап отырған. Корфу оған ғана емес, сонымен қатар оның жалғыз және ерекше мінезіне қажетті оқшаулануды да ұсынды. Корфу – Соломостың өнер туралы жоғары идеяларына сай, ойға шұғыл ойлау мен поэзия жазуға қолайлы орын болды. Сондықтан оның ең бақытты жылдары Корфуда өткізген алғашқы жылдары болды. Осы кезеңде ол неміс романтикалық философиясы мен поэзиясын (Гегель, Шлегель, Шиллер, Гёте) оқуға кірісті. Неміс тілін білмейтіндіктен, ол досы Николаос Лунцистің итальян тіліне аударған нұсқаларын оқыды. Осы аралықта ол 1826 жылы қолға алған «Закинф әйелі мен Ламброс» туындысын жазуын жалғастырды. «Закинф әйелі» доктор Деметрио Арванитачидің қызы, Занте сенаторы Елена Арванитачидің адалдықсыздығынан шабыттанған деген қаңтар бар.

1833: сынақ және жетілудің үлкен жұмыстары

1833 және 1838 жылдар аралығында ағасымен қарым-қатынасын жақсартқаннан кейін, Соломостың өмірі бірқатар сот дауларымен қиындыққа толы болды. Оның анасының жағынан туған жартылай ағасы Иоаннис Леонтаракис әкесінің мұрасының бір бөлігіне талап қойып, анасы әкесінің өлімінен бұрын жүкті болғандықтан, граф Николаос Соломостың заңды баласы екенін мәлімдеді. Сот процесінің нәтижесі ақын мен оның ағасына қолайлы болғанымен, бұл дау Соломостың анасынан шеттеуіне (анасына деген шексіз махаббатынан оның сезімдері ауыр түрде жараланды) және қоғамдық өмірден қашып кетуіне әкелді. Сот процесі ақынға зор әсер еткенімен, оның поэзиялық еңбегін тоқтатуға мүмкіндік бермеді. 1833 жыл оның поэзиялық шығармашылығының толыққанды кезеңін білдіреді, нәтижесінде «О Критикос» – «Крит» (1833), «Элефтерои Полиоркименой» – «Азат қоршалғандар» (1845 жылға дейін) және «О Порфирас» (1847) аяқталмаған поэмалары жарық көрді, олар оның ең үздік туындылары саналады. Осы уақытта ол дайындық кезеңінде қалған немесе фрагмент түрінде сақталған «Никофорос Вренниос», «Эис то танато Амилиас Родостамо» – «Эмилия Родостамоның өліміне», «Франсиска Фрейзерге» және «Кармен Секуляре» сияқты басқа да жұмыстарды жоспарлап отырды.

Корфу шеңбері

Корфуда Соломос көп ұзамай жанкүйерлер мен ақындардың назарында болды, олар либералдық және прогрессивті идеялармен, өнер туралы терең біліммен және қатаң көркемдік талаптармен қаруланған білімді зиялылар тобы еді. Соломос танысқан ең маңызды адамдар – Николаос Манцарос, Иоаннис және Спиридон Зампелиос, Эрманнос Лунцис, Никколо Томмазео, Андреас Мустоксидис, Петрос Враилас Арменис, Яковос Полилас, Иулиос Типальдос, Андреас Ласкаратос және Герасимос Маркорас. Полилас, Типальдос және Маркорас Соломостың шәкірттері болды, олар "соломиялық ақындар" (σολωμικοί ποιητές) деп аталатын топты құрады, бұл грек поэзиясының гүлденуін білдіреді, Костис Палама шабыттанған екінші поэтикалық қайта жаралудан бірнеше ондаған жыл бұрын, Жаңа Афина мектебі пайда болғанға дейін.

Соңғы жылдар

1847 жылдан кейін Соломос тағы итальян тілінде жазуға көшті. Осы кезеңдегі көптеген шығармалары аяқталмаған өлеңдер мен прозалық жобалар болып табылады, бәлкім, ақын оларды грек тіліне аударуды ниеттенген болуы мүмкін. 1851 жылы күрделі денсаулық мәселелері пайда болды және Соломостың мінезі одан да шаршаңқырақ болды. Ол Полилас сияқты достарынан шеттенді (бірақ 1854 жылы олар татуласты), ал үшінші инсульттан кейін ақын үйінен шықпады. Соломос 1857 жылғы ақпан айында инсульттан қайтыс болды. Оның даңқы остік болғандықтан, оның өлімі туралы хабар тарағанда, барлығы қайғыға батты. Корфу театры жабылды, Иониа Парламентінің сессиялары тоқтатылды және аза тұру жарияланды. Оның мәйіті 1865 жылы Закинфқа қайта жерленді.

Кішігірім жұмыстар

Соломос итальян поэзиясының аудармаларын, Шекспирдің "Отелло" пьесасынан Дездемонаның әнін, эпиграммаларды, басқа да түрлі өлеңдерді, закинф диалектісінде сатирикалық өлеңдерді және екі прозалық туындыны, оның ішінде трагикалық/мистикалық "Закинф әйелі" повесін жазды. Оның "Илиаданың" бір бөлігін қазіргі грек тіліне аудару әрекеттерінен небары екі-үш ондаған жол ғана сақталған.

Жұмысының танылуы

Басынан бастап, Соломос Закинф әдеби орталықтарының ортасында болды. "Еркіндікке гимн" жарияланғаннан кейін оның даңқы бүкіл Грекияға тарады. Иония аралдарында және Афинада ақын тек жарияланған өлеңдерімен ғана танымал болды: "Еркіндікке гимн", Мария дұғасынан үзінді, Лампрос, Монахиняға арналған ода және оның жастық шағында жазған өлеңдері, олардың көптегені ауызша тарады және көптегені музыкаға қойылды. Бұл оның замандастарының пікірі осы туындылардың арқасында қалыптасқанын және осы туындылардың арқасында Соломос өліміне дейін сақталған даңққа ие болғанын білдіреді. Бірінші Афина мектебінің маңызды өкілдері Соломостың туындыларын жоғары бағалағанмен, ақынның тіліне қатысты наразылықтарын білдірді. 1827 жылы Яковос Ризос Нероулос "Современная греческая литература курсы" еңбегінде: "Дионисий Соломостың өлеңдері күшті және тартымды шабыттың құндылығына ие, батылдығы мен құнарлылығымен толы қиял" деп жазды. Александрос Сутсос "Отто патшаға хат" өлеңінде Соломосты (және Андреас Калвосты) тілдің сұлулығына мән бермейтін, бірақ бай идеяларды нашар безендіретін ұлы ода жазушы ретінде сипаттады. Александрос Ризос Рагкавис "Современная греческая литература очерктерінде" былай деп жазды: оның рухы оны Грекияның ең ұлы даңқының біріне айналдырады. Соломос Грекия поэзия тажының ең әдемі гауһарындай жарқырады. Өлімінен бұрын-ақ, Соломостың поэзиясы отан ұғымымен теңестірілді; 1849 жылы "Айон" газеті: "Соломостың поэзиясы бір адамның емес, бүкіл ұлттың поэзиясы" деп жазды. Осыған ұқсас пікірлер ақын қайтыс болғаннан кейін де айтылды. "Пандора" журналында: "Грекия мен Еуропаның ең ұлы ақындарының бірі, "Еркіндікке" дифирамбының авторы, Закинфтік Дионисий Соломос гүлденген шағында қайтыс болды" деп жазылған. Соломостың шәкірттерінің жерлеу рәсіміне арналған сөздері, әриде, маңыздырақ болды және олар ақынның жарияланбаған туындыларына сілтеме жасады, олардың көптегенін өздерінің ұстаздарынан естіген. Иулий Типальдос Соломосты "жаңа әдебиет түрінің алғашқы және ең ұлы негізін қалаушысы" деп сипаттады, ал Яковос Полилас 1859 жылы Соломостың "Кіріспе" өлеңінде оны "ұлттық ақын" деп атады. Соломостың туындыларына 1859 жылы көптен күткен басылымнан кейін баға беру түбегейлі өзгерді. Оның аяқталмаған туындысы жағымсыз тосынсый болды және ең ұлы грек ақыны өлгеннен кейін мақтаған газеттер туындылардың жариялануы туралы ештеңе айтпады. Валоритис 1859 жылы ақын қайтыс болғаннан кейін Константинос Асопийге: "ұлттың үміті ақталмады" деп жазды, ал 1877 жылы Эммануил Роидисқа жазған хатында Соломос бізге "тек гимн мен біраз ұсақ өлеңдер қалдырды" деп жазды. Спиридон Трикупис 1859 жылы жазылған "Трагудо" (яғни "Мен ән саламын") деген сөздің шығу тегі" атты эссесінде Соломостың өлеңдері туралы теріс пікірлер білдірді. Иония аймағынан тыс жерлерде Соломостың шығармашылығын қайта бағалау 1880 жылдан кейін, әсіресе Костис Паламастың сындық еңбегінен кейін басталды. Ол Соломостың шығармашылығының тарихи маңыздылығын мойындады, оның ерекшелігі – жеке поэтикалық тілдің қалыптасуы және поэзиялық дәстүрдің барлық элементтері мен еуропалық поэзиялық ағымдар мен идеяларының үйлесімі.

Since the beginning, Solomos was in the center of the literary circles of Zakynthos. After the Hymn to Liberty's publication, his fame spread throughout the Greek state. On the Ionian Islands and in Athens, the poet was known only by his published poems: the Hymn to Liberty, the abstract from Maria's prayer, Lampros, the Ode to the Nun and his poems written in his youth, many of them which were spread by word of mouth and many of them were set to music. This means that his contemporaries' opinion was formed by these works and it was thanks to these works that Solomos gained the fame that lasted until his death. The most important representatives of the First Athenian School admired Solomos' works even though they expressed their objections about the language used by the poet. In 1827, Iakovos Rizos Neroulos wrote in the Cours de la literature grecque moderne: "Dionysios Solomos' poems have the value of a strong and fascinating inspiration, a fantasy full of courage and fertility". Alexandros Soutsos in the poem Letter to King Otto described Solomos (and Andreas Kalvos) as a great maker of odes who, however, neglected the beauties of the language and presented rich ideas poorly clad. Alexandros Rizos Ragkavis in Esquisses de la literature grecque moderne wrote: his spirit makes him one of Greece's greatest glories Solomos shone like the most beautiful gem of Greece's poetical crown. Even before his death, Solomos' poetical work was identified with the fatherland's concept; in 1849, the newspaper Aion wrote: "the poetry of Solomos is not the poetry of a single person but the poetry of a whole nation". Similar judgements were expressed even after the poet's death. The magazine Pandora wrote: "one of the finest poets of Greece and of Europe, the author of the dithyramb to Liberty, Dionysios Solomos from Zakynthos died at a thriving age". The funeral orations of Solomos' students were of course more essential and referred to the poet's unpublished works, many of which they had heard their teacher reciting. Ioulios Typaldos described Solomos as the "first and greatest founder of a new type of literature" and Iakovos Polylas in Solomos' poems "Prolegomena" in 1859 refers to him as "the national poet". The perception of Solomos' work changed radically after the long awaited publication in 1859. His uncompleted work was an unpleasant surprise and created puzzlement to the newspapers which praised the greatest Greek poet after his death did not mention anything about the publication of the works. Valaoritis wrote to Constantinos Asopius in 1859 after the poet's death: "the nation's hopes were deceived" and in 1877 in a letter to Emmanouil Roidis he wrote that Solomos left us "only a hymn and some incoherent verses". Spyridon Trikoupis also expressed negative comments about Solomos' poems in his essay "Where does the common word "tragoudo" (i. e. "I am singing") derive from?" written in 1859. The first revaluation of Solomos' work outside the Ionian region started after 1880, especially after the critical work of Kostis Palamas, who acknowledged the historical importance of Solomos' work, which is characterized by the creation of a personal poetic language and the combination of all elements of the poetical tradition and the European poetical currents and ideas.

Формальдық элементтер

Ақын түрлі метрикалық және рифмалық формаларды қолданды, бастапқыда итальян поэзиясының ықпалында болған (соннет формасы, рифмаланған трохалық тетраметрлер), бірақ соңында грек халық әндерінің қалыпты формаларына (иамбикалық 15 буынды бос өлең) көшті. Оның Грек Тәуелсіздік соғысының бір эпизоды – Псараның қирауы туралы, классикалық үлгілерге құрылған эпиграммасы, алты тармақты анапест өлеңінде ырғағы мен қысқалығымен таң қалдырады.

Соломостың шығармаларының бөлшектілігі

Соломон поэзиясының және жалпы грек әдебиетінің ең маңызды мәселелерінің бірі – ақынның шығармаларының фрагменттілігі. Соломостың өмірінде жарық көрген жалғыз туындылары – «Еркіндікке гимн» (1825), «Лампрос» («Марияның тілегі») (1834), «Кеңпайға ода» (1829) және «Франсиска Фрейзерге» (1849) эпиграммасы. Оның қалған шығармалары аяқталмай қалды. Соломос шығармаларын үнемі өңдеп, форманың абсолюттік кемелдігіне ұмтылып, олардың маңызды лирикалық мәнін жойған артық элементтерден құтылуға тырысты. Оның қолжазбалары аяқталған туындылар жиынтығы емес, керісінше, өңдеудің барлық кезеңдерін көрсетеді, бірақ соңғы нұсқасы әрі қарай өңделуге жатты. Алдымен ақын поэманың итальян тіліндегі жобасын құрастырып, содан кейін грек тіліндегі нұсқасын өңдеуге кіріскен. Көптеген тармақтар әртүрлі нұсқаларда сақталған, көбінесе дұрыс емес ретпен, кейбіреулері толық емес және көптеген кемшіліктері бар. Ақын әр түрлі поэмалардың тармақтарын бір қағазға жиі жазып отырған. Крит революциясы туралы жазылған «Криттік» (1833) поэмасы оның ең танымал туындыларының бірі болды. Ол өте фрагментті, бірақ бұл драмалық монологтың шиеленісті атмосферасын күшейтеді, себебі баяндаушы – өмірі қирап, эмоционалдық дағдарысқа ұшыраған, барлық отбасы мүшелері түріктер тарапынан өлтірілген қаңғыбас. Соломостың адал шәкірті Яков Полилас «ұстазының» туындыларын (Иония аралдарында ғана емес, сонымен қатар Грекияның басқа да аймақтарында ұзақ күткен) жариялауға кіріскенде көптеген қиындықтарға тап болды. Біріншіден, Полилас ақынның қолжазбаларын зерттеу үшін оның інісі Димитриостан рұқсат алуға тиіс болды. Содан кейін ол шашырап қалған материалдарды (ақынның түсіну қиын қолжазбасымен) мүмкіндігінше толық және байланысты туынды ретінде ұсыну үшін реттеуге кірісті. Полилас осы материалды жинап, реттеп, ақынның ниетіне ең жақын деп санайтын тармақтарды таңдады. Кейде Полилас Соломостың оқыған өлеңдерін қосты және басқа нұсқаларын жазып алды. 1859 жылы Полилас Соломостың «Апанта та Эврискомна – Табылған барлық туындылар» атты жинағын жариялады, оған ерекше кіріспе қосты, онда ақынның түпкілікті формадағы қолжазбалары жоғалғанын мәлімдеді.

One of the most important issues of Solomic poetry and of Greek literature in general is the fragmented nature of the poet's works. The only works published during Solomos' lifetime were the Hymn to Liberty (1825), an extract from Lampros ("Maria's prayer") (1834), the Ode to the Nun (1829) and the epigram To Francisca Fraser (1849). The rest of his works remained incomplete. Solomos was constantly editing his works and was striving towards total perfection of form, making efforts to get rid of anything excessive that destroyed their essential lyrical substance. His manuscripts do not comprise engrossed works; on the contrary, they reveal all stages of editing, without their latest version being the final one. At first, the poet conceptualized a draft of the poem written in Italian prose and after that he used to start editing the Greek version. Many of the verses are saved in the form of alternative versions, often in the wrong order, some incomplete and with many gaps. The poet often used to write verses of different poems on the same piece of paper. The poem 'The Cretan' (1833), written about the Cretan revolution was one of his most famous poems. It is highly fragmented, however, this adds to the tormented atmosphere of the dramatic monologue because the speaker is a beggar whose life has been torn apart and who is in emotional turmoil, his entire family killed by the Turks. A faithful student of Solomos, Iakovos Polylas, affronted many difficulties when he undertook the publication of his "teacher's" work (that was long awaited, not only in the Ionian Islands but also the rest of Greece). First of all, Polylas had to ask permission from the poet's brother Dimitrios in order to be able to study the poet's manuscripts. After that, he had to arrange the scattered material (written in the poet's difficult to decipher handwriting) so as to present an as much as possible complete and coherent work. Polylas piled and arranged this material, choosing the verses that he thought were closest in meaning to what the poet had in mind. Sometimes Polylas added verses that he had heard Solomos recite and wrote down some alternative versions. In 1859, Polylas published the work of Solomos under the title "Apanta ta Evriskomena Omnibus of the works found", accompanying this work with an exceptional introduction, in which he stated that the poet's manuscripts with their definitive form were lost.

Фрагментті шығармаларды түсіндіруге тырысу

Соломостың алғашқы басылымда ұсынылған еңбегінің түрі көңіл көшірді, себебі сол кезде оның құндылығын бағалай алмады. Полилас өзінің "Пролегомена" еңбегінде ақынның соңғы нұсқасының негізгі қолжазбалары жоғалған немесе жойылған деп мәлімдеді. Адамдар бұл шығармаларды Соломостың қызметшісі, ақынның інісі Димитриос ұрлаған, тіпті ақынның өзі жойған болуы мүмкін деп ойлады. Тек 20 ғасырдың басында ғана қосымша қолжазбалардың болмауы және Соломостың өлеңдерін аяқтамағаны анық болды. Ақынның фрагментті туындыларын түсіндіруге жасалған алғашқы тырастар көбінесе мәтіннің өзіне қатысы жоқ теорияларға негізделді: туындыларды аяқтамаудың себебі Соломостың шығармаларын аяқтауға ынталандыратын тиісті зияли атмосфераның немесе ақынның ересектерге арналған әдеби дәстүрдің болмауы деп есептелді. Соломостың туындыларының фрагментті болуына психологиялық факторлар да себепкер болды, мысалы, ақынның алкоголизм, композициялық қабілетінің жетіспеуі, 1833-1838 жылдардағы сот процесінің кері әсері, Соломостың мінсіздікке ұмтылысы немесе қанағатсыздық сезімі. Бірақ басқа ғалымдар Соломостың өлеңдерін толықтыруға көп мән бермегенін атап өтті. Ақынға қатысты бір сөз мысал ретінде келтіріледі: "Лампрос абстрактілі болып қала береді, себебі поэманың барлығы кейбір күндердің биіктігіне жете алмайды". Линос Политис "Қоршаудағы еркіндік" туындысының фрагменттілігі туралы былай дейді: "Ол бұл лирикалық бөлімдерді повестволық топқа біріктіруді қаламады немесе қажет санамады. Ол лирикалық емес байланыстыратын элементтерге назар бермей, таза лирикалық өрнекке берілді, осылайша өз уақытынан бұрын 'таза' лирикалық сфераны жаулап алды. Біз осыған ұқсас нәрсені "Критикос" туындысында да байқадық, және осы принциптің өзі оның қалған 'фрагменттелген' туындыларына да қатысты". Кейіннен бірнеше ақын мен сыншы Соломосты "таза поэзияның" алға басушысы деп санады, ал оның туындыларының фрагменттілігі енді "алаңдатуды" тудырмады, керісінше, ол артықшылық ретінде қарастырылды. Соңғы он жылдықтарда Соломостың аяқталмаған туындыларын романтикалық әдебиеттің фрагментті туындыларымен (мысалы, Колридждің "Кубла Хан", Лорд Байронның "Гиаур" және Новалистің "Генрих фон Офтендинген") байланыстыруға талпыныс жасалды, бірақ бұл интерпретация барлық ғалымдар тарапынан қабылданбады.

The form of Solomos' work as presented in its first edition was the source of disappointment, because at that time the work's value could not be appreciated. Polylas in his "Prolegomena" stressed that the major manuscripts of the poems' final version were either lost or destroyed. People assumed that the works may have been stolen by Solomos' servant or by the poet's brother Dimitrios or even that the poet himself destroyed them. Only in the beginning of the 20th century was it made clear that no more manuscripts existed and that Solomos had not completed his poems. The first attempts to interpret the fragmented nature of the poet's work were mostly based on theories having nothing to do with the texts themselves: the difficulty to complete the works was thought to be due to the lack of an appropriate intellectual atmosphere that would provide Solomos with the motivation to complete his works, or due to the lack of an adequate literary tradition that the poet could have followed. The fragmentation of Solomos' work was also attributed to psychological factors, such as the poet's alcoholism, the lack of compositive capability, the negative effects of the 1833–1838 trial, Solomos' perfectionism or his feeling of dissatisfaction. Other scholars underlined however that, to a great extent, Solomos did not care about the completion of his poems. A phrase attributed to the poet is illustrative: "Lampros will remain an abstract, because the whole poem does not reach the height of some days". Linos Politis notes on the fragmentary nature of the Free Besieged: "He did not want or did not care to incorporate these lyrical pieces into a narrative group He stuck to the pure, lyrical expression, without regard to the non lyrical linking substance, thus advancing to the conquest of a 'pure' lyrical sphere, long before his time. We detected something similar in Kritikos too and the same thing is applied to the rest of his 'fragmented' works". Later on, Solomos was considered by several poets and critics as the forerunner of "pure poetry" and the fragmented nature of his work did not "disturb" any more; on the contrary, it was considered as an advantage. During the last decade, attempts have been made to associate the incomplete Solomian works with the fragmentary works of romantic literature (such as Kubla Khan by Coleridge, Giaour by Lord Byron and Heinrich von Oftendingen by Novalis), even though this interpretation is not accepted by all scholars.

Жарияланым мәселесі

1920-1930 жылдары Яко́вос Полилас баспасына кірмеген шығармаларды жариялау мәселесі туындады, мысалы, «Закинфтік әйел», «Дарға асу» атты сатиралық шығарма және 1927 жылы К. Кайрофилас жариялаған бірнеше итальяндық сонеттер. Афина академиясы Соломостың өлеңдерін Н. Б. Томадакистің ғылыми басылымымен бірге жариялауды шешті, осылайша Соломостың шығармаларының түпнұсқа (Линос Политис қолдағандай) немесе ғылыми басылымы жақсырақ болатындығы туралы пікір-таластарға үлес қосты. Түпнұсқа басылым ешқашан жарияланбады, ал екі классикалық ғалым өлеңдердің «пайдалануға ыңғайлы» басылымдарын дайындады, олар оқырмандардың кең тобына арналған. 1964 жылы Линос Политис ақынның қолжазбаларын фотокөшірме және типографиялық транскрипция арқылы жариялады. Бұл басылым Соломостың шығармаларын зерттеудегі маңызды кезең болды, себебі ақынның жұмыс істеу жолы ғана емес, сонымен қатар ғалымдар ақынның барлық редакциялық кезеңдерін зерттеуге және тіпті жаңа басылымдарды ұсынуға мүмкіндік алды. Соломостың шығармаларын қазіргі замандағы редакциялық әрекеттерді екі санатқа бөлуге болады: «талдау» басылымы, ол әрбір өлеңнің редакциялық кезеңдерін және оның әртүрлі нұсқаларын көрсетеді, мысалы, Политис ұсынған және іске асыруды көздеген; «синтез» басылымы, бұл шығарманы логикалық ретпен және формалық толықтырумен ұсынады, бұл критерийлерге сай келмейтін тармақтар мен бөлімдерді қоспағанда. «Синтез» басылымының мысалы – Стилианос Алексиудің (1994) басылымы, ол «талдау» бағытын қолдайтындар тарапынан қатты сынға ұшырады.

Өлгеннен кейін сақталған шығармалар

Өлген кезде ақынның шығармалары көбінесе аяқталмаған және шашыраңқы күйде болды, оларды оның досы және әріптесі ақын Якобов Полилас өңдеп, жариялады. Соломос ешқашан өзінің жұмысына толық қанағаттанбағандықтан, оның аз бөлігін сақтап қалған жоқ па, әлде қолжазбаларының көп бөлігі жоғалып кетті ме (Полилас мұны меңзеп айтады), әлде жоспарлаған туындыларының кең ауқымды құрылымын дамытуда қиындықтарға тап болды ма, белгісіз. Бірақ фрагменттер ниет пен сақталған жұмыс арасындағы зор айырмашылықты көрсетеді: "Криттік" поэмасы 18-ші кантодан басталып, 22-ші кантомен аяқталады, олардың ешқайсысы толық емес; "Ламброс" кем дегенде 38 кантодан тұрады (олардың кейбіреулерінен тек мазмұндама ғана сақталған), ең қысқа поэтикалық фрагмент бір тармақтан, ал ең ұзыны 33 шумақтан тұрады; "Қоршаудағы бостандық" поэмасының екінші нұсқасы 61 фрагменттен тұрады, олардың 27-сі бір тармақтық, жетісі екі тармақтық, ал екеуі – жарты тармақтық.

Мұра

Соломос грек әдебиеті мен ұлттық санасына қосқан маңызды үлесі үшін Грекияның "ұлттық ақыны" деп кеңінен танылады. Соломос және көрнекті закинтиялықтар мұражайы 1959 жылы Закинтос қаласындағы Санкт-Марк алаңында орналасқан. Мұражайда оның және Андреас Калвос есімдері ерекше аталады. Ол 1968 жылдан бері мавзолейде жатыр. 1990–2001 жылдарға арналған грек 20 драхмасының арт жағында оның суреті бейнеленген. 1998 жылы оның туғанына 200 жыл толуына орай 50 драхмалық естелік монета шығарылды. Кипрдің Никосия қаласындағы халықаралық әуежай мен алаң Дионисий Соломос атымен аталады. "Мәңгілік және бір күн" (1998) фильмінде Соломостың аяқталмаған туындыларын аяқтауға тырысатын, өліміне қарсы тұрған грек ақыны бейнеленген. Ол Салоника қаласында саяхат кезінде Соломостың (Фабрицио Бентивоглио сомдаған) көріністерін көреді.