Кіріспе

Грек ақыны және дипломаты (1900–1971)

Йоргос немесе Жорж Сеферис (/s//ə/'/f//ɛr//ɪ//s/;), Георгий Сефериадис (Γεώργιος Σεφεριάδης; 13 наурыз 1900 [ескі стиль бойынша 29 ақпан 1900] – 20 қыркүйек 1971) – грек ақыны және дипломаты. Ол 20 ғасырдың ең маңызды грек ақындарының бірі және Нобель сыйлығының лауреаты. Грекия Сыртқы істер министрлігінде мансапты дипломат болып жұмыс істеген, оның мансабы Ұлыбританиядағы елші қызметімен аяқталды, ол 1957 жылдан 1962 жылға дейін осы лауазымды атқарды.

Өмірбаян

Сеферис Кіші Азиядағы Смирнаға жақын Воурла қаласында дүниеге келді. Оның әкесі, Стелиос Сефериадис – заңгер, кейін Афина университетінің профессоры, сонымен қатар өзі де ақын және аудармашы болған. Ол сондай-ақ, бейтарапты жақтаған және ресми тілге (кафаревуса) қарағанда халықтық грек тілін қолдаған. Осы екі көзқарас ұлына да әсер етті. 1914 жылы отбасы Афинаға көшіп келді, онда Сеферис орта білімін аяқтады. 1918-1925 жылдары Парижде құқық білімін оқуын жалғастырды. 1922 жылдың қыркүйегінде ол Парижде болғанда, екі жылдық грек әскери науқанынан кейін Смирна/Измир түрік әскері тарапынан басып алынды. Көптеген гректер, Сеферис отбасы да Кіші Азиядан қашып кетті. Сеферис 1950 жылға дейін Смирнаға қайта бармады; балалық шағындағы үйінен айырылған сезімі Сеферис поэзиясының көп бөлігіне әсер етті, әсіресе Одиссей туралы әңгімеге қызығушылығын көрсетті. Сефериске Кавафис, Т.С. Элиот және Эзра Паунд та үлкен ықпал етті. 1925 жылы Афинаға оралып, келесі жылы Грекия Сыртқы істер министрлігіне қабылданды. Бұл оның ұзақ және сәтті дипломатиялық мансабының бастамасы болды, оның барысында ол Англияда (1931–1934) және Албанияда (1936–1938) қызмет атқарды. 1941 жылдың 10 сәуірінде, Германияның Грекияға басып кіруі алдында Мария Заннуға ("Маро") үйленді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сеферис Грекияның бос үкіметімен бірге Критке, Египетке, Оңтүстік Африкаға және Италияға көшті, ал 1944 жылы босатылған Афинаға оралды. Ол Сыртқы істер министрлігінде қызметін жалғастырды және Анкарада (1948–1950) және Лондонда (1951–1953) дипломатиялық лауазымдарда болды. Ол Ливан, Сирия, Иордания және Ирак (1953–1956) елдеріндегі министр болып тағайындалды және 1957–1961 жылдары Ұлыбританиядағы Грекияның патшалық елшісі қызметін атқарды, бұл Афинада зейнетке шығар алдындағы соңғы лауазымы болды. Сеферис көптеген құрметтер мен сыйлықтарға ие болды, оның ішінде Кембридж (1960), Оксфорд (1964), Салоники (1964) және Принстон (1965) университеттерінің құрметті докторлық дипломдары бар.

Кипр

Сеферис Кипрге алғаш рет 1953 жылдың қараша айында сапар шекті. Ол бірден аралға ғашық болды, себебі оның ландшафты, халықтардың құрамы және дәстүр-салты балалық шағындағы Скаладағы (Урла) жазғы үйіне еске салды. Оның «Imerologio Katastromatos III» атты өлеңдер жинағы осы аралдан шабыттанды және көбінесе сонда жазылды – бұл Сеферис поэзия жазбай келген алты немесе жеті жылдық үзіліске нүкте қойды. Оның бастапқы атауы «Кипр, маған тағайындалған жер» (Еврипидтің «Хеленасынан» алынған цитата, онда Тевкр Аполлонның Кипрді оның үйі етіп белгілегенін айтады) – Сеферис аралды ашқанда сезінген оралудың қуанышын көрсетеді. Сеферис 1959 жылғы өлеңдер жинағының басылымында атауын өзгертті. Саяси жағдай бойынша, Кипр Ұлыбритания, Грекия және Түркия арасындағы халықаралық мәртебесіне байланысты дауға тартылған еді. Келесі бірнеше жыл бойы Сеферис дипломатиялық қызметтегі лауазымын пайдаланып, Кипр дауын шешуге тырысты, көптеген жеке күш-жігер мен эмоцияларын жұмсады. Бұл оның өмірінде жеке және саяси мәселелердің араласуына рұқсат еткен сирек жағдайлардың бірі болды. Сеферис өзінің саяси ұстанымдарын «либералдық және демократиялық [немесе республикалық]» деп сипаттады.

Нобель сыйлығы

1963 жылы Сеферис "Грекия мәдениетінің әлеміне деген терең сезімнен шабыттанған көрнекті лирикалық шығармалары үшін" әдебиет саласы бойынша Нобель сыйлығын алды. Сеферис Нобель сыйлығына барлығы төрт рет ұсынылды. Ромилли Дженкинс оны 1955 жылы, Т. С. Элиот 1961 жылы, Эйвинд Джонсон және Афанасиус Трипанис екеуі де 1962 жылы ұсынды, ал 1963 жылы Эйвинд Джонсоннің ұсынысы оған сыйлық әкелді. Сеферис бұл сыйлықты алған алғашқы грек болды (кейін 1979 жылы Нобель сыйлығының лауреаты болған Одиссей Элитис одан кейін осы құрметке ие болды). Бірақ қабылдау сөзінде Сеферис өзінің гуманистік философиясын баса көрсетуді жөн көрді, соңында: "Тебаға жол тартқан Эдип Сфинкспен кездескенде, оның жұмбағына: "Адам" деп жауап берді. Осы қарапайым сөз құбыжықты жойды. Бізге жоятын құбыжықтар көп. Эдиптің жауабын ойлайық" деді. Сеферис кейде ұлтшыл ақын ретінде қарастырылса да, оның "еллинизмі" грек мәдениеті мен әдебиетінің сабақтастығындағы гуманизмнің біріктіруші арқауына байланысты болды. Сол жылы сыйлыққа үміткер болған басқа бес финалист – В. Х. Ауден, Пабло Неруда (1971 ж. жеңімпазы), Самуэль Беккет (1969 ж. жеңімпазы), Юкио Мисима және Аксель Сандемозе болды.

Кейінгі өмірі

1967 жылы Грекияда төңкерістен кейін репрессивті ұлтшыл, оңшыл полковниктер режимі билікті басып алды. Көптеген цензура, саяси тұтқындаулар мен азаптаулармен өткен екі жылдан кейін Сеферис осы режимге қарсы шықты. 1969 жылдың 28 наурызында ол BBC World Service арнасында мәлімдеме жасады, сонымен бірге оның көшірмелері Афинадағы барлық газеттерге таратылды. Ол "Бұл бұрмашылық тоқтауы керек" деді, бұл өте қатаң және нақты айтылған мәлімдеме болды. Сеферис 1974 жылы Түркияның Кипрге басып кіруі салдарынан құлаған хунтаны көре алмады, ал бұл хунтаның Кипр президенті, архиепископ Макариосты құлатуға жасаған әрекетінен туындаған еді. Ол 1971 жылдың 20 қыркүйегінде Афинада қайтыс болды. Қайтыс болу себебі екі ай бұрын қан кетуінен жасалған операциядан кейін алған инсульті күшейткен пневмония екені хабарланды. Оның қоштасу рәсімінде Афина көшелерінде көптеген адамдар оның табынынан өтіп, Микис Теодоракистің Сеферистің "Жалғау" (содан кейін тыйым салынған) өлеңіне қосылып ән салды; ол режимге қарсы күресі үшін халықтың батыры болды. Ол Афинаның Бірінші зиратына жерленген.

Пікірлер

Black, David, (1983), Эдмунд Кили және Филип Шеррард құрастырған «Жиналған өлеңдер» жинағына шолу, Хирн, Шила Г. (ред.), Cencrastus № 12, 1983 жылғы көктем, 47-48 беттер.