Кіріспе

Чероки фольклорының аңыздық тұлғасы – Цуль Калу (қиық көзді немесе еңкейген алып), сондай-ақ Чероки шайтаны деп белгілі, ол Чероки мифологиясында "аңшылықтың ұлы иесі" рөлін атқарады және осы ретпен аңшылық обрядтары мен дәстүрлерінде жиі шақырылады.

Атаудың этимологиясы

Бұл ертегі – ең танымал чероки аңыздарының бірі және 1823 жылдан бастап еуропалықтар оны жазған, көбінесе «Tuli cula» деп атап көрсеткен. «Цул’Калу» есімі сөзбе-сөз «олардың қисайған/еңкейген» дегенді білдіреді, бұл оның көздеріне қатысты деп түсіндіріледі, бірақ «көз» сөзі (акта, көпше түрі – дикта) оның құрамына кірмейді. Көпше түрінде ол сонымен қатар алыс батыстағы дәстүрлі алыптар тайпасының атауы болып табылады.

Жергілікті номенклатурада

Ол Цунегун'и деген жерде мекендейді дейді. Цул және Цунь сөздері және олардың түр-түрлері Оңтүстік-Шығыс АҚШ-тағы, әсіресе Батыс Солтүстік Каролина және Шығыс Теннессидегі көптеген чероки жер-су атауларында кездеседі. Tsul`kälû' Tsunegûñ'yï – Солтүстік Каролина штатының Джексон округіне қарасты Танасее Балд тауының беткейіндегі, Хейвуд, Джексон және Трансильвания округтерінің шекарасы түйіскен жотадағы жер. Осы жерді өз резиденциясы үшін тазалаған Цул Калу болды деп есептеледі. Еуропалықтар кейде бұл атауды Ютакулла деп бұрмалайды; соның салдарынан бұл аймақ "Ютакулла ескі далалары" деп те аталады. Жақын жерде "Ютакулла тасы" деп аталатын үлкен сабын тас тас бар, ол ерекше сызықтармен және өрнектермен жабылған. Осы белгілерді алып таудан төменгі өзенге секірген кезде жасаған деседі. Цуль 'Калумен байланысты тағы бір жер, Цула'синунь'и (сөзбе-сөз "аяқ іздері бар жер") Солтүстік Каролина штатының Суэйн округіне қарасты Тюкасиги өзенінде, Дип-Крик өзенінен шамамен бір шақырым жоғары орналасқан. Теміржол салу кезінде қиратылған жартастан алыптың және еліктердің іздері табылған.

Танымал мәдениет

Цул 'Калу "Сырлы сенбілер" сериясының "Цул 'Калуның оралуы" эпизодында пайда болады. Ол Саботттардың үйіне жақын жердегі қираған орындарда пайда болып, Зактың таяғына қол жеткізу үшін Саботттарға шабуыл жасайды. Сондай-ақ, ол Соломон "Док" Саботтың бетіне жарақат салғандықтан, бір көзін жоғалтуына себепкер болды. Цул 'Калу кейінірек "Және жауларың жақынырақ" эпизодында Аргосттан Закті құтқарып, Док, Фиск және Комодо көмектеседі. "World of Warcraft" онлайн ойынында Цул 'Калу "Солтүстік Штраглторн" аймағында алып ақ горилла ретінде пайда болады. "Жер рухы" деп те аталады, ол шабуылданбаса бейтарап және аңшылар оның ерекше сыртқы түрі үшін оны жиі қолға алады. Рик Риорданның "Жоғалған батыр" кітабында Цул 'Калу туралы Пайпер Маклиннің әкесі Тристан Маклин, Джейсон Грейс пен Лео Валдез оны Энцеладтан – Тристан Маклиннің чероки мифологиясы арқылы көретін алп монстрден құтқарып алғаннан кейін айтады: "Ал алпауыт, Цул'калу, отты дем алады" (472-бет). "Жұрт сотында" фильмінде Цул 'Калу Джудакулла ретінде бейнеленген, ол Солтүстік Каролинаның батыс Аппалаки тауларында жас әйелді, оның бауырын және шағын достар тобын қорқытатын қанағатсыз жаратылыс. Джудакулла тасы фильмнің прологында чероки халқының мәңгілікке арналған ескертуі ретінде де көрсетіледі. "In The Devil's Courthouse" фильмі 2011 жылы Солтүстік Каролинадағы Brain Juice Productions компаниясымен шығарылды. Цул 'Калу "Тау монстрларының" үшінші маусымының финалында пайда болды және төртінші маусымда еске алынды, онда ол серияда үш эпизодқа арналған екінші монстр болды (біріншісі – Yahoo және Grassman). Цул'Калу Джереми Робинсонның "Flux" романындағы басты қарсыласы болып табылады. Бұл нұсқада ол Нефилим ретінде бейнеленген, аяусыз аңшы ретінде сипатталған және кітаптың басты кейіпкері Оуэн Чейз бен оның одақтастарын аяусыз қуалайды.