Кіріспе

Аргентинаның 19 ғасырлық тарихындағы қарулы қақтығыс. Казерос шайқасы (исп. Batalha de Caseros) 1852 жылдың 3 ақпанында Аргентинаның Эль-Паломар қаласының жанында Хуан Мануэль де Росас басқарған Аргентина Конфедерациясының әскерлері мен Аргентинаның Энтре-Риос және Корриентес провинциялары, Бразилия империясы және Уругвайдан құралған коалиция арасында өтті. «Ұлы армия» (Ejército Grande) деп аталған одақтас күштер Росасты жеңіске бұрып, ол Ұлыбританияға қашып кетті. Бұл жеңіліс Аргентина тарихындағы маңызды бөліс болып саналды. Шайқастан кейін каудильо және Энтре-Риос провинциясының губернаторы Хусто Хосе де Уркиза Аргентина Конфедерациясының уақытша директоры болып тағайындалды және 1853 жылы елдің конституциясын қабылдауға ықпал етті, ал 1854 жылы Аргентинаның тұңғыш конституциялық президенті атанды.

Аргентиналық азаматтық соғыс

1814 жылдан бастап Аргентина үкімет нысаны туралы дау-дамайлардың салдарынан ауыр ішкі сынға ұшырады. Бұл жас мемлекетті дүрліктірген бірқатар азамат соғыстарына себеп болды.

Ағылшын-француз блокадасының аяқталуы

Британдық-француздық одақ Аргентина басшысы Хуан Мануэль де Росас пен оның одақтасы Мануэль Орибеге Уругвай астанасы Монтевидеоны Рио-де-ла-Платаны блокадалап алуға кедергі келтірді. Осымен қатар ұзақ және қиын қоршау басталды. Бірақ Росас ішкі аймақтардағы билігін нығайтқан соң, еуропалықтар Монтевидеоның қорғаушыларының қоршауға тойтарыс бере алатынына күмәндана бастады, соның салдарынан келісімдер сериясы басталды, бұл Арана-Оңтүстік шартымен аяқталды. Осыдан кейін Росас қаламен бұрынға дейін көтерілген сауданы тоқтату арқылы қалаға деген бақылауын күшейтуді шешті, бұл оған сенгендердің, соның ішінде Энтре-Риос әкімі Хусто Хосе де Уркизаның наразылығын тудырды.

Urquiza ның (нең) әйтелешен Испан тілі га (гә) юлға:

Келісім Росасқа сәтті мүмкіндік болды, себебі ол жаңа қауіппен бетпе-бет келді: Бразилия империясы, Монтевидео және жалпы Уругвайды бақылау арқылы Росаның оларға тигізетін ықпалынан қорқыныш сезінді. Росас Уркизаны жағдайды зерттеп, Бразилиямен соғысқа дайындық шараларын қабылдау үшін жіберді. Бірақ Уркиза, соғысқа шақырудың Аргентина конституциясын жазуды кейінге қалдыру мақсатындағы амал екеніне күдіктенді, өз жоспарларын жасауға кірісті және көтеріліс жасауға шешім қабылдағанда бразилиялықтардан қарыз алу туралы келіссөздер жүргізді. Ол мүмкіндік туғанын сезгенде, Росастың отставкаға кетуін талап еткен, Concepción del Uruguay-да жасалған "Pronunciamiento" деп аталатын мәлімдеме жасады. Ол келесі қадамын жасамас бұрын, барлығы шамамен 10 000 атты әскер жинады.

Уругвай науқаны

Бразилия және Монтевидео үкіметімен жасалған ортақ шарт бойынша, Уркизаның Энтре-Риос үкіметі алдымен Оribeді Уругвайдан қууға, содан кейін Аргентинада еркін сайлаулар өткізуге ниеттенгенін жариялады. Егер Роза оларға соғыс жарияласа, бір-бірін қорғауға да келісті. Корриентестегі одақтастарымен бірге Уркиза Уругвайға кірді, ал бразилиялық әскерлер солтүстіктен шабуыл жасады. Мұндай күшті қарсылыққа тап болған Оribe қарсы тұрмады, керісінше, бейбіт түрде шығуға мүмкіндік беретін келісімге қол қойды. Бразилиялықтар Монтевидео үкіметіне көмек үшін қымбат баға талап етті, елдің солтүстік бөлігін аннексиялады және оларды Бразилияны Уругвай тәуелсіздігінің кепілі деп жариялауға мәжбүр етті.

Ұлы әскердің жорығы

Ақырында одақтастар Розасқа қарсы бұрылып, оның үкіметіне соғыс жариялады. Келісімге сәйкес, Уркиза бірлескен әскерді басқарып, Морон арнасынан өтіп, күштерін Монте Касеросқа орналастырды. Розастың осыған дейінгі жауабы жалқау және тым сақ болды, бұл жолы да солай болды. Оның тағайындалған командирі Ангел Пачеко Розастың қарама-қайшы микробасқаруы мен қабілетсіздігіне байланысты отставкаға кеткендіктен басшылық шатасты. Соңында, Розас, соғыс емес, басқаруға көбірек үйлескен қартайған саясаткер, шайқасқа жеке басшылық етуге шешім қабылдады. Ол тәжірибелі немесе шебер қолбасшы болмағандықтан, тиімді шайқас позициясын іздеуге әрекет етпеді, жай ғана одақтастардың өзіне келуін күтті.

Қорғаушылар (росистар)

Росастың әскері шамамен 10 000 жаяу әскер, 12 000 атты әскер және 60 зеңбіректерден тұрды. Оның капитандық құрамында 1838 жылы француздардан Мартин Гарсия аралын қорғаған Джеронимо Коста, Росастың бұрынғы қарсыласы, бірақ оның сораттары шетелдіктермен біріккен кезде жақтан кеткен Мартиниано Чилаверт, сондай-ақ 1833 жылғы үндістерге қарсы жорықтағы қатысушы, ардагер Хиларио Лагос болды.

Қашу

Жаман көңіл-күй мен командирлердің, әсіресе Анхель Пачеконың, қашуларына байланысты Аргентина армиясы шайқас басталған кезде күші әлсіреген еді. Бірақ, оның қарсыласы да Росасқа адал сарбаздардан құралған Акино полкі сияқты қашуларға ұшырады, олар өз капитаны Педро Леон Акиноны өлтіріп, Росиста армиясына қосылды.

Шабуылдаушылар (Уркиза және одақтастар)

Уркизаның әскері 24 000 адамнан тұратын, олардың ішінде 3 500 бразилиялық және 1 500 уругвайлық, сондай-ақ 50 зеңбірек болды. Олардың қатарында кейін танымал болған тұлғалар да бар еді, мысалы, болашақ президенттер Бартоломе Митре және Доминго Фаустино Сармиенто. Осы жақтағы аргентиналық сарбаздардың көпшілігі тәртіпсіз, кәсіби сарбаздар емес, гаучолардан құралған еді. Армиялар Буэнос-Айрес провинциясындағы Касерос отбасының ранчосының жанында шайқасты, ал шайқас алаңы қазіргі Касерос және Паломар теміржол станцияларының арасында орналасқан. Қазір бұл жерде Ұлттық әскери колледж (Colegio Militar de la Nación) әскери академиясы орналасқан. Оқ-дәрілері таусылғаннан кейін бразилиялықтар төбеге шабуыл жасап, шайқасты аяқтады. Соғыс алты сағатқа созылды және шамамен 2 000 адам қаза тапты, оның 1 500-і росистердің жауынгерлері еді. Одан асып, 7 000 росистік сарбаз соғыста тұтқынға алынды. Қызығы, бұл заманауи шайқас болғанымен, тар аумақта ұзаққа созылған, бірақ сол дәуір үшін шығын салыстырмалы түрде аз болды: шайқасқан әскерлердің барлығының 4% ғана қаза тапты немесе жараланды.

Салдары

Розас, қолынан оқталған "Мен азаматтарым мен достарым алдындағы парызымды өтедім деп ойлаймын. Егер біз тәуелсіздігімізді, өзімізді, ар-намысымызды орната алмасақ, себебі бізге одан артығын істеуге мүмкіндік берілмеді." Бірнеше сағаттан кейін, британдық консул Роберт Гордың қорғауымен Розас британдық "Кентавр" кемесіне мініп, Ұлыбританияға жер аударылды. Шайқастан аман қалғандар сағат 11-де Буэнос-Айреске жетіп, ауыр жеңілісті жариялады. Дер кезінде қала бассыз қалды, түрлі вандал топтары арасында қарақшылық басталды, ал генерал Мансилла оларды тоқтатуға шамасы келмеді, бірақ ол өз елдерінің азаматтарын, дипломаттарын және мүлкін қорғау үшін шетелдік флоттардың әскерлеріне қалаға кіруге рұқсат берді. Қарақшылық шайқас аяқталғаннан кейін бір күнге дейін жалғасты. Одан кейін ол Буэнос-Айрестің уақытша губернаторы болып жарияланды, бұл лауазымның бұрынғы иесі Висенте Лопес и Планес жасады. Полковник Мартиниано Чилаверт және тағы басқа росистер шайқас даласында қаза болды, ал Акино полкінің барлық аман қалғандары сотсыз ату арқылы жазаланды, олардың денелері Росастың бұрынғы үйі болған Палермо де Сан-Бенито ағаштарына ілінді, енді оны оның жаулары басып алған. Кейіннен "Мазорка" деп белгілі росистік репрессиялық отрядтарының көптеген мүшелері, оның ішінде Сириако Куитиньо мен Леандро Антонио Ален сотталып, жазаланды. Ален – кейіннен радикалды каудильо болған Леандро Н. Алемнің әкесі және Аргентина президенті болған Иполито Иригоеннің әкесі. Росасты отставкаға жіберуден басқа, шайқас генерал Уркизаны Росастың бұрынғыдан жоғары дәрежеге жеткізді. Бұл оған Сан-Николас келісіміне сәйкес, бірнеше айдан кейін қол қойылған, орталық үкімет астындағы провинцияларды біріктіруге және келесі жылы жаңа конституция жазу үшін Бас Конституциялық Ассамблеяны шақыруға (1853 жылғы Аргентина Конституциясы) мүмкіндік берді, ол Аргентинаның қазіргі Конституциясының негізі болды. Дегенмен, ұлттық бірігу процесі жалғасты, елде 1880 жылға дейін азаматтық соғыстар болды.