Аргентинаның сыртқы қатынастарына шолу

Кіріспе

Бұл мақалада Аргентина Республикасының дипломатиялық істері, сыртқы саясаты және халықаралық қатынастары қарастырылады. Саяси деңгейде бұл мәселелерді Сыртқы істер министрлігі, сондай-ақ Кансилерья деп аталады, ол Президентке бағынады. Қазіргі Сыртқы істер министрі, 2023 жылдың желтоқсанынан бері, Канцлер (es: Canciller) Диана Мондино.

Оқшаулаудан ұлтқа айналу

Географиялық шалғайлығының арқасында қазіргі Аргентинаның жергілікті билік органдары ертеде дербестік сезімін дамытты. Көбінесе экономикалық қажеттіліктерге негізделген, отаршылдық кезеңінде олардың прагматизмі Испанияның меркантилистік заңдарын тікелей бұза отырып, Буэнос-Айрестің сол кездегі кішкентай портынан контрабандалық тауарлардың гүлденген ресми емес нарығына әкелді. XVIII ғасырдың соңындағы Бурбон патшаларының ағартушылық деспотизмімен және 1776 жылы Рио-де-ла-Платаның вице-корольдігінің құрылуымен сауда өсті, өйткені Буэнос-Айрес портының саяси маңызы арта түсті. Сауданы толық либерализациялау қажеттігі криоллолар мен метистер үшін күшті саяси мақсат болып қала берді, оны француз және ағылшын-американ революциялары таратып отырған саяси теңдік және революциялық идеялар одан әрі ынталандырды. Нәтижесінде, 1806–1807 жылдардағы Рио-де-ла-Платадағы британдық шабуылдар кезінде испан көмегінсіз вице-корольдікті сәтті қорғаған тәжірибе отаршылдық мегаполистен одан да үлкен автономияға ұмтылуға себеп болды. 1808 және 1810 жылдар аралығында Наполеондық француз империясы король Фердинанд VII-ді құлатып, тұтқынға алғаннан кейін Испанияға ашық шабуыл жасады. Испаниялық қарсылық күштері Фердинанд VII болмаған кезде өздерін және Испания империясын басқару үшін Патшалықтың Жоғарғы Орталық және Басқарушы Хунтасын құрды. Бірақ, Жоғарғы Орталық Хунта 1810 жылғы 29 қаңтарда Наполеон күштерінің қысымымен таратылған кезде, испан Америкасының көптеген маңызды қалалары оның мұрагері – Регенттік Кеңесін егемендіктің заңды ұстаушысы деп мойындаудан бас тартты. Олар патша тұтқын болған кезде үкімет жүргізу үшін өздерінің жергілікті хунталарын құрды. 1810 жылғы 25 мамырда криоллолар басқарған cabildo abierto вице-король Бальтасар Идальго де Циснеростан билікті ресми түрде қабылдады. Алайда, Оңтүстік Американың Біріккен Провинциялары (бұрынғы Вице-корольдік негізінде құрылған) 1815 жылы Фердинанд VII таққа қайта келгеннен кейін 1816 жылғы 9 шілдеде өзін тәуелсіз деп жариялады. Тәуелсіздік соғыстары кезінде Біріккен Провинцияларды ешбір егемен мемлекет танымады. 1821 жылы Лимадағы роялистердің бекінісінің құлауына және 1824 жылғы Аякучо шайқасына дейін аумақтық тұтастық тек генералдар Хосе де Сан-Мартин мен Мануэль Белграноның әскери шеберлігімен, сондай-ақ солтүстік провинцияларды қорғаушылардың үздіксіз күш-жігерімен – Мартин Мигель де Гюмес пен Хуана Азурдуй сияқтылардың еңбегімен сақталды. Алайда, осы кезеңде әртүрлі басшылар арасындағы билік үшін күрес, Буэнос-Айрес провинциясы мен Біріккен Провинциялардың көп бөлігі арасындағы идеологиялық және экономикалық тартыстар күшейді. Көптеген провинциялар федералист Хосе Гервасио Артигастың басшылығымен Федералды Лигаға бірікті. Іс жүзінде, екі тарап та бір-бірінің наразылықтарын «сыртқы саясат» мәселесі ретінде қарастырды. 1819 жылғы унитариандық конституция провинциялар тарапынан дереу қабылданбады, ал Сепеда шайқасынан кейін анархиялық жағдай орнады. 1825 жылы Бразилия империясы бүгінгі Уругвайға басып кірген кезде ғана жауласып жатқан тараптар арасында бірлікке қол жеткізілді. Уругвай, сол кезде Уругвай өзенінің шығыс жағалауы провинциясы деп аталған, май революциясына қарсы соғыс кезінде роялист вице-король Франсиско Хавьер де Элионың ордасы болғандықтан, біршама бөлініп шыққан провинция саналды; тәуелсіздікшілер жеңіске жеткеннен кейін провинция Федералды Лиганың жетекшісі Хосе Гервасио Артигастың басты бекінісіне айналды, ол 1810 жылдары унитариандармен ұлттық ұйымның нысаны туралы ұзақ және қатал дау жүргізді. Соғыс дағдарысы жаңа Конституцияны және біріккен ұлттық үкіметтің алғашқы көрінісін тудырды, сонымен бірге ол жас ұлттың (1926 жылғы Конституцияға сәйкес Аргентина Республикасы) алғашқы сыртқы саясат дағдарысын білдірді, өйткені ол ұлтты Бразилиямен соғысқа мәжбүр етті. Дағдарыс ұлтқа Британ империясының Аргентинаны тануына (президент Джеймс Монро 1822 жылы АҚШ Мемлекеттік департаментінде де осылай жасады) жеткілікті институционалдық тұрақтылықты қамтамасыз етті және Аргентинаның бірінші президентінің сайлануына әкелді. Алайда, бірлікке қол жеткізу мүмкіндігі жаңа Президент Бернардино Ривадавияның 1819 жылғы сәтсіз құжаттан да Буэнос-Айрес мүдделеріне одан да көп бейімділікпен жаңа Конституцияны ұсынғандықтан ысырап болды. Сонымен қатар, Бразилиямен соғыс нашар өтті. Алғашқыда жердегі шайқастар жеңіліспен аяқталды, және ирландиялық тегі бар адмирал Гильермо Браунның кейбір батырлық ерліктеріне қарамастан, соғыс ұзаққа созылып, банкроттыққа әкелді. Осы және жаңа конституцияға деген жек көру сезімі 1828 жылға қарай бірінші республиканың құлауына әкелді; сонымен қатар, ол Бразилиямен бейбітшілікке және тәуелсіз Уругвайдың құрылуына да әкелді. 1828 жылғы 26 қыркүйектегі келісім өзі тағы бір сыртқы саясат дағдарысына айналды, өйткені ол генералдардың наразылығын тудырды, олар мұны бір жақты бас беру деп қарады. Келісімге жауапты адам, Буэнос-Айрес провинциясының губернаторы Мануэль Доррегоның өлімі, өз кезегінде, тұрақты бейбітшілікке уәде еткен қарсы төңкеріске әкелді, бірақ соңында тұрақсыз салдарға әкелді. Қарсы төңкеріс Буэнос-Айрес провинциясының жаңа губернаторын билікке келтірді, ол уақыт өте келе Аргентина провинцияларының бос конфедерациясының жетекші тұлғасына айналды (сонымен аталатын Аргентина Конфедерациясы). Хуан Мануэль де Росас Аргентинаны Буэнос-Айрес провинциясының қамқорлығында конфедерацияда тұрақтандыруды мақсат етті. Бұл репрессияға, Пампадағы үндістердің жаппай қырғынына және 1838 жылы Росастың бұйрығымен азапталып өлтірілген француз журналисінің ісіне байланысты халықаралық эмбаргоға әкелді. Өте қатал Росас осы тұйыққа он жыл немесе одан да көп уақытқа созуға рұқсат берген болар; бірақ адмирал Гильермо Браун өзінің талантын тағы да қолданып, 1841 жылы француз блокадасын күштен алып тастады. Уругвайде араласуды тоқтатуды шешкен адамның өлімінен кек алу үшін билікке келген Росас 1842 жылы Уругвайда оның жеке коммерциялық мүдделеріне (негізінен сиыр терісі мен кептірілген ет экспортына, сол кездегі құнды тауарларға) қарсы болған үкімет сайланғаннан кейін Уругвайға басып кірді. Франция және Ұлыбритания империяларымен коммерциялық жақындықтары бар Уругвайдың дағдарысы Росасқа және Аргентина Конфедерациясына екі алып державадан жылдам жазалау шараларын келтірді. Жаңа эмбарголармен және бірлескен блокадамен Аргентина 1851 жылға қарай банкротқа ұшырады және «заңсыз мемлекет» статусына ие болды; 1852 жылғы 3 ақпанда Энтре-Риос провинциясының губернаторы Хусто Хосе де Уркиса басқарған күтпеген әскери науқан Росас режимін тоқтатты және кем дегенде 1878 жылға дейін Аргентинаның сыртқы саясаттағы қателіктеріне нүкте қойды.

Owing to its geographical remoteness, local authorities in what is today Argentina developed an early sense of autonomy. Based largely on economic needs, during colonial times their pragmatism led to a flourishing unofficial market in smuggled goods, out of the then small port of Buenos Aires, in blatant contravention of the Spanish mercantilist laws. With the Enlightened despotism of the late eighteenth century Bourbon kings and the creation of the Viceroyalty of the Río de la Plata in 1776, trade increased as the political importance of the port city of Buenos Aires soared. The urgency for a complete liberalization of commerce remained a powerful political cause for Criollos and Mestizos, further stimulated by the politically egalitarian and revolutionary ideals spread by the French and Anglo American revolutions. Ultimately, the actual experience of successfully defending without Spanish aid the viceroyalty from a foreign invader during the 1806–1807 British invasions of the Río de la Plata, triggered a decisive quest for even greater autonomy from the colonial metropolis. Between 1808 and 1810, the Napoleonic French Empire openly invaded Spain, after deposing King Ferdinand VII and taking him prisoner. A Spanish resistance formed an emergency government, the Supreme Central and Governing Junta of the Kingdom in order to govern themselves and the Spanish Empire in the absence of Ferdinand VII. But, when the Supreme Central Junta dissolved itself on 29 January 1810, under extreme pressure from Napoleonic forces, most of the main cities of Spanish America refused to acknowledge its successor, a Regency Council, as the legitimate depositary of sovereignty. They proceed to name their own local juntas, as a means to exercise government in the absence of the prisoner king. On 25 May 1810, a Criollo led cabildo abierto formally assumed the authority from Viceroy Baltasar Hidalgo de Cisneros. However, the ensuing United Provinces of South America (formed on the basis of the former Viceroyalty) declared itself independent on 9 July 1816, after Ferdinand VII was restored in 1815. During the Independence Wars no sovereign state recognized the United Provinces. Until the fall of the Royalist stronghold of Lima in 1821, and the Battle of Ayacucho of 1824, territorial integrity was solely sustained by the military brilliance of Generals José de San Martín and Manuel Belgrano, the continuous efforts of northern provinces defenders Martín Miguel de Güemes and Juana Azurduy, among many others. However, during this same period, internecine power conflicts among diverse leaders, and ideological and economical struggles developed between Buenos Aires Province and much of the rest of the United Provinces, with many of the Provinces bonding themselves into a Federal League, inspired by Federalist José Gervasio Artigas' leadership. In practice, each side treated the other's grievances as a "foreign policy" matter. The Unitarian Constitution of 1819 was immediately rejected by the provinces, and a state of anarchy ensued following the Battle of Cepeda. The only cause that could regain unity among the hostile factions was the 1825 invasion of what today is Uruguay on the part of Brazilian Empire. Uruguay, then known as the Province of the Eastern Bank of the Uruguay River, was considered a somewhat breakaway Province, since Montevideo served as the seat of the Royalist Viceroy Francisco Javier de Elío during its war on the May Revolution; and that, after the independentists victory, the Province became the main stronghold of the Federal League leader José Gervasio Artigas, who waged a long and bitter dispute during the 1810s against the Unitarians about the shape the national organization would have. The war crisis led to a new Constitution and a first semblance of a united national government, at the same time it represented the first foreign policy crisis of the young nation (known as República Argentina, per the 1926 Constitution), as it forced the nation into war with Brazil. The common cause the crisis provided did lead to enough institutional stability to have the British Empire recognize Argentina (as President James Monroe had the U. S. State Department done in 1822) and led to the election of the first President of Argentina. The opportunity for unity, however, was wasted largely because the new President, Bernardino Rivadavia, pushed a new Constitution even more biased towards Buenos Aires' agenda than the failed 1819 document. The war with Brazil, moreover, went badly. Land battles were won, early on, and despite some heroic feats on the part on Irish born Admiral Guillermo Brown, the war dragged on, resulting in bankruptcy. This and the hated new constitution led to the end of the first republic by 1828; it also led, however, to peace with Brazil and the formation of an independent Uruguay. 26 September 1828 treaty itself became another foreign policy crisis, as it triggered a violent coup d'état by generals opposed to what they saw as a unilateral surrender. The murder of the man responsible for the treaty, Buenos Aires Governor Manuel Dorrego, itself led to a countercoup that brought with it the promise of a lasting peace; but eventually led to destabilizing consequences. The countercoup brought in a new governor for the Buenos Aires Province, who would in time become the leading figure of a loose confederation of Argentine Provinces (the so called Argentine Confederation). Juan Manuel de Rosas made it his mission to stabilize Argentina in a confederacy under the tutelage of Buenos Aires Province. This led to repression, massacres of Native Americans in the Pampas and, in 1838, an international embargo over the case of a French journalist tortured to death at Rosas' orders. An unyielding Rosas might have let the impasse continue for a decade or more; but, Admiral Guillermo Brown made his talents amenable once again, forcing the French blockade to be lifted in 1841. Having come to power avenging the murder of a man who had decided to cease interference in Uruguay, Rosas invaded Uruguay upon the 1842 election of a government there antagonistic to his personal commercial interests (mainly centered in the export of cow hides and beef jerky, valuable commodities in those days). Commercially close with the French and British Empires, Uruguay's crisis met with swift reprisals against Rosas and the Argentine Confederacy from the two mighty powers. Slapped with fresh embargoes and a joint blockade, Argentina by 1851 found itself bankrupt and with "rogue nation" standing; on 3 February 1852, a surprise military campaign led by the Governor of Entre Ríos Province, Justo José de Urquiza, put an end to the Rosas regime and, until 1878, at least, serious Argentine foreign policy misadventures.

Конституция және дауларды шешу

Росастың қызметтен шеттелуі Аргентинаның қазіргі институционалдық құрылымын қалыптастырды, ол 1853 жылғы Конституцияда бекітілген. Аталған құжатты, АҚШ Конституциясын түсіндіруде сараланған заң ғалымы жазған, онда ұлттық әлеуметтік және экономикалық даму ең басты принцип ретінде қарастырылған. Сыртқы саясат тұрғысынан, құжат иммиграцияны қолдау қажеттігіне ерекше мән берді және ұлттық қорғанысты агрессиядан қорғаудан басқа ештеңе көздемеді. Бұл, әрине, Парагвай диктаторы Франсиско Солано Лопестің 1865 жылы Аргентинаның солтүстік аймақтарына басып кіруімен іске асырылды, нәтижесінде 1820-ші жылдардағы қарсыластар – Аргентина, Бразилия және Уругвай арасында одақ құрылды, осы салдарынан жүздеген мың адам қаза тапты (оның ішінде Парагвайдың өзі көп шығынға ұшырады). Бұл саясатқа қарамастан, сәттілікке жетті. Ішкі салада Аргентина иммиграция мен шетелдік инвестициялардың нәтижесінде Латын Америкасының ең білімді және экономикалық дамыған мемлекетіне айналды. Ішкі және халықаралық жағдайларға қарамастан, Аргентина саясаты прагматизммен және ұлттық мүдделерді ілгерілету үшін дауларды шешу құралына сенумен көзге түсті. Бұл дәуірдің жаңа күшті тұлғасы, генерал Хулио Рока, сыртқы саясатты шетелдік инвестициялар мен иммиграцияны ынталандыру, тегін білім беру және репрессиялармен теңестірген Аргентинаның алғашқы басшысы болды, оларды ұлттық даму құралдары ретінде қарастырды. Оның алғашқы әкімшілігі Патагонияны басып алды және 1881 жылы Чилимен келісімге келді, ал екіншісі археолог Франсиско Мореноны екі елдің арасындағы нақты шекараны анықтауға жіберді, бұл Чилиді 1902 жылғы тарихи келісімге қатыстырды, ол Анд тауларының шығысындағы Патагония аймақтарына қатысты мәселелерді шешті. Сол жылы ол Венесуэла, Франция және Германия арасындағы қарыз дауын шешудегі Сыртқы істер министрінің табысты келіссөздерін қолдады. Сыртқы істер министрі Луис Драгоның үшінші тараптар арасындағы дауға қатысты ұсынысы Драго доктринасы болып қалыптасты, ол бүгінгі күнге дейін халықаралық құқықтың бір бөлігі болып табылады. Бұл жетістік Аргентина, Бразилия және Чилидің 1914 жылдың сәуір айында Мексикадағы АҚШ-тың Веракрус қаласын басып алуына бейбіт шешім табу үшін бірлескен күш-жігер жұмсауына әкелді. Сол жылдың мамыр айында үш елдің сыртқы істер министрлері Канадада АҚШ-тың ресми өкілдерін қабылдады, бұл конференция қарашада АҚШ әскерлерінің елден шығарылуына ықпал етті. Бұл сондай-ақ үш елдің арасында 1915 жылы қол қойылған ABC келісіміне әкелді және Бразилия мен Чили сияқты Аргентина да одан кейін қолайлы сауда қатынастарын сақтауға бағытталған прагматикалық сыртқы саясатты ұстанды. Бұл саясат 1933 жылғы Рока-Рунсиман келісімінде, британдық колониялары арасында Аргентина нарығын қамтамасыз еткен және Чако соғысы кезінде Аргентинаның ұстанымында айқын көрінді. 1928 жылы аймақта мұнайдың табылуына байланысты туындаған дау Боливияның Аргентинадан Парагвайдың мұнайға бай аймақтарына жасаған шабуылдарына араласуын сұрағаннан кейін соғысқа ұласты, бірақ Аргентина бұл өтінішті қабылдамады. Боливия 1932 жылдың шілдесінде басып кірді және тарихи тұрғыдан оның аумағы болған жерге заңды талап қойғанына қарамастан, оның үкіметінің Нью-Джерсидегі Standard Oil компаниясымен байланысы (Аргентина үкіметі Салта провинциясындағы мұнайды пираттық жолмен ұрлағаны үшін олармен дауласып жатқан болатын) Буэнос-Айрестің дипломатиялық күш-жігерін тоқтатуға мәжбүр етті, және 1935 жылдың маусымында ғана атысты тоқтату туралы келісімге қол қойылды. Аргентинаның Сыртқы істер министрі Карлос Сааведра Ламас Буэнос-Айресте өткізген ауыр келіссөздер оған 1936 жылы Латын Америкасының алғашқы Нобель бейбіт сыйлығын және 1938 жылдың шілдесінде ресми бейбітшілік шартын сыйлады.

The deposition of Rosas led to Argentina's present institutional framework, outlined in the 1853 constitution. The document, drafted by a legal scholar specializing in the interpretation of the United States Constitution put forth national social and economic development as its overriding principle. Where foreign policy was concerned, it specifically put emphasis on the need to encourage immigration and little else, save for the national defense against aggressions. This, of course, was forced into practice by Paraguayan dictator Francisco Solano López's disastrous 1865 invasion of northern Argentine territory, leading to an alliance between 1820s era adversaries Argentina, Brazil and Uruguay and the loss of hundreds of thousands of lives (particularly Paraguay's own). Setbacks notwithstanding, the policy was successful. Domestically, Argentina was quickly transformed by immigration and foreign investment into, arguably, the most educationally and economically advanced nation in Latin America. Whatever else was happening domestically, internationally, Argentine policy earned a reputation for pragmatism and the reliance of conflict resolution as a vehicle to advance national interests. The era's new strongman, Gen. Julio Roca, was the first Argentine leader to treat foreign policy on equal footing with foreign investment and immigration incentives, universal education and repression as instruments of national development. His first administration occupied Patagonia and entered into an 1881 agreement with Chile to that effect and his second one commissioned archaeologist Francisco Moreno to survey an appropriate boundary between the two neighbors, which brought Chile into the historic 1902 pact, settling questions over Patagonian lands east of the Andes. Later that year, endorsed his Foreign Secretary's successful negotiation of a debt dispute between Venezuela, France and Germany. Foreign Secretary Luis Drago's proposal in this, a dispute among third parties, became the Drago Doctrine, part of international law to this day. This success led to a joint effort between Argentina, Brazil and Chile to negotiate a peaceful resolution to the United States' occupation of Veracruz, Mexico in April 1914. That May, the three nations' foreign ministers hosted U. S. officials in Canada, a conference instrumental in the withdrawal of U. S. troops that November. This also resulted in the 1915 ABC pact signed between the three and, like Brazil and Chile, Argentina thereafter pursued a pragmatic foreign policy, focused on preserving favorable trade relationships. This policy was in evidence during the 1933 Roca Runciman Treaty, which secured Argentine markets among British colonies, and in the Argentine position during the Chaco War. Resulting from the 1928 discovery of petroleum in the area, the dispute developed into war after Bolivia's appeal for Argentine intervention in what it saw as Paraguayan incursions into potentially oil rich lands were rejected. Bolivia invaded in July 1932 and, despite its legitimate claim to what historically had been its territory, its government's ties to Standard Oil of New Jersey (with whom the Argentine government was in dispute over its alleged pirating of oil in Salta Province) led Buenos Aires to withhold diplomatic efforts until, in June 1935, a cease fire was signed. The laborious negotiations called in Buenos Aires by Argentine Foreign Minister Carlos Saavedra Lamas yielded him Latin America's first Nobel Prize for Peace in 1936 and a formal peace treaty in July 1938.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болғандай, әртүрлі идеологиялық бағыттардағы Аргентина үкіметтері бір маңызды сыртқы саясат мәселесінде тұрақты болды: олар Аргентинаны бейтарап сақтап, елдің зор ауыл шаруашылығы экспорттық мүмкіндіктерін британдық және АҚШ-тың соғыс кезеңіндегі қажеттіліктеріне ұсынды. Шындығында, Аргентинаның сауда артығы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1 миллиард АҚШ долларын, ал Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1,7 миллиард АҚШ долларын құрады. 1945 жылдың басында Америка Құрама Штаттары мен Латын Америкасының 19 елі Мексикада соғыс және бейбітшілік мәселелері жөніндегі Америкааралық конференцияда бас қосты. Аргентина шақырылмады. Конференция Аргентинадан Германияға соғыс жариялауды талап етті, әйтпесе ел оқшаулануы мүмкін еді. Аргентина 1945 жылдың 27 наурызында осы талапты орындады, Панамерикандық одақтағы мәртебесін сақтап қалды және Латын Америкасы делегацияларының ықпалымен жаңа Ұлттар Ұйымына қабылданды.

Қырғи қабақ соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайда болған суық соғыс Хуан Перонның жаңа басшылығын үшінші дүниежүзілік соғыс болуы мүмкін деген ойға жеткізді. Перон Кеңес Одағымен дипломатиялық қарым-қатынасты қайта жаңартып, 1949 жылы "үшінші жол" доктринасын сыртқы саясатының негізгі қағидасы ретінде жариялады. Осы арқылы екі үлкен державамен қарым-қатынаста шиеленіс тудырмауға үміттенді, сонымен қатар, үнемі азына тап болатын кеңестік елдерге астық сатуға мүмкіндік ашты. Сауда мәселелері сыртқы саясатта басымдық танытса да, қақтығыстарды реттеуге қайта оралыс жасалды. Президент Артуро Фрондизи 1961 жылғы тамызда Уругвайде өткен Америка мемлекеттерінің саммитінде АҚШ президенті Джон Ф. Кеннеди мен кубалық өкіл Эрнесто Че Гевара арасында келіссөздер бастады. Фрондизи бұл кездесулерді Буэнос-Айресте Че Геварамен жеке пікір алмасулармен жалғастырды, бұл Аргентина әскерінің одан әрі келіссөздерге қарсылығын тудырған қателік болды. Нәтижесінде, 1962 жылғы қаңтарда Куба Америка мемлекеттері ұйымынан шығарылды, ал Фрондизи наурыз айында әскердің талабымен отставкаға кетті. Бұл әрекет нәтиже бермесе де, президент Кеннеди "шынымен қайратты адам" деп бағалаған Фрондизидің батылдығын көрсетті.

Бұрынғыдан ауытқу

Аргентинаның көршілес Чилимен қарым-қатынасы, әдетте, достық болғанымен, он тоғызыншы ғасырдан бері таулы ортақ шекарасы бойындағы аумақтық даулар салдарынан шиеленісіп келеді. 1958 жылы Аргентина Әскери-теңіз күштері Снайп оқиғасы кезінде Чили маягын атқылады. 1965 жылғы 6 қарашада Аргентина жандармериясы Лагуна-дель-Дезиерто оқиғасында Чилидің «Карабинерос де Чили» ұйымының мүшесі, Чили лейтенанты Эрнан Мерино Корреаны өлтірді. 1978 жылы Аргентинаның диктатуралық режимі Чилиге басып кіру мақсатымен Бейгл каналы төңірегіндегі арбитраждық шешімді жойды және «Соберния» операциясын бастады, бірақ әскери және саяси себептерге байланысты бірнеше сағаттан кейін тоқтатып қойды. Бұл қақтығыс Аргентинаның Фолкленд аралдарындағы жеңілісінен кейін Папа Иоанн Павел II-нің араласуымен және 1984 жылғы Чили мен Аргентина арасындағы «Бейбітшілік және достық туралы шарт» («Tratado de Paz y Amistad») арқылы шешілді, ол аралдарды Чилиге, ал Ерекше экономикалық аймақтың көп бөлігін Аргентинаға берді. Осыдан кейін Чилимен шекаралық басқа да даулар дипломатиялық келіссөздер арқылы реттелді. Аргентинаның әскери диктатурасы 1982 жылғы 2 сәуірде Ұлыбританияның бақылауындағы Фолкленд аралдарына басып кірді, осылайша Фолкленд соғысы басталды. Соғыс 14 маусымда Аргентинаның капитуляциясына дейін 74 күнге созылды. Соғыста мыңға жуық аргентиналық және британдық әскерлер, сондай-ақ үш Фолкленд аралдарының тұрғыны қаза тапты. Бұл диктатураға үлкен соққы болды және демократиялық сайлау арқылы құрылған үкіметтің қайта оралуына мүмкіндік берді. 1983 жылы Аргентинада азаматтық билік қайта орналысымен Чили, Ұлыбритания және халықаралық қауымдастықпен қарым-қатынас жақсарды, Аргентинаның ресми өкілдері көрші елдердің саясатын қандай да бір қауіп ретінде қарастырудан бас тартты. Алайда, Аргентина Чили саяси элитасының толыққанды сенімін әлі де қамтамасыз ете алмайды. Мишель Моррис Аргентинаның Чили мен Ұлыбританияға қарсы талаптарын іске асыру үшін қауіп-қорқыту тактикасын қолданғанын және кейбір жауырық әрекеттердің немесе қарулы оқиғалардың ынталы жергілікті командирлердің салдарынан туындағанын мәлімдеді.

Argentina's relations with its neighbor Chile, though generally cordial, have been strained by territorial disputes – mostly along their mountainous shared border – since the nineteenth century. In 1958 the Argentine Navy shelled a Chilean lighthouse during the Snipe incident. On 6 November 1965 the Argentine Gendarmerie killed Chilean Lieutenant Hernán Merino Correa, member of Carabineros de Chile in the Laguna del Desierto incident. In 1978 the bellicose Argentine dictatorship abrogated the binding Beagle Channel Arbitration and started the Operation Soberania in order to invade Chile but aborted it a few hours later due to military and political reasons. The conflict was resolved after the Argentine defeat in the Falklands by Papal mediation in the Beagle conflict of Pope John Paul II and in the form of a Treaty of Peace and Friendship of 1984 between Chile and Argentina ("Tratado de Paz y Amistad"), granting the islands to Chile and most of the Exclusive economic zone to Argentina; since then, other border disputes with Chile have been resolved via diplomatic negotiations. The military dictatorship in Argentina invaded and occupied the British controlled Falkland Islands on 2 April 1982, starting the Falklands War. The war lasted 74 days before an Argentine surrender on 14 June. The war cost the lives of nearly a thousand Argentine and British troops as well as three Falkland Islanders. It dealt the dictatorship a humiliating blow, opening the door for the return of a democratically elected government. Since the return of civilian rule to Argentina in 1983, relations with Chile, the United Kingdom and the international community in general improved and Argentine officials have since publicly ruled out interpreting neighboring countries' policies as any potential threat; but Argentina still does not enjoy the full trust of the Chilean political class. Michel Morris stated that Argentina has used threats and force to pursue its claims against Chile and Great Britain and that some of the hostile acts or armed incidents appear to have been caused by zealous local commanders.

Менем төрағалығы

Президент Карлос Менемнің әкімшілігі кезінде (1989–1999), Аргентина Ұлыбританиямен дипломатиялық қатынастарды қалпына келтірді және АҚШ-пен берік серіктестік орнатты. Осы кезде Аргентина Қатыспаушылар қозғалысынан шығып, АҚШ-пен "автоматты үйлесім" саясатын қабылдады. 1990 жылы Менемнің сыртқы істер министрі Гидо ди Телла АҚШ-Аргентина альянсын "жанды қарым-қатынас" деп сипаттады. Аргентина 1991 жылғы Перс шығанағы соғысына және Гаитидегі операцияның барлық кезеңдеріне қатысқан Латын Америкасының жалғыз елі болды. Ол бүкіл әлем бойынша БҰҰ-ның бейбітшілік сақтау операцияларына үлес қосты, аргентиналық сарбаздар/инженерлер және полиция/жандармерия Сальвадор–Гондурас–Никарагуада (әскери-теңіз күштерінің ақ түске боялған катерлері орналастырылған), Гватемала, Эквадор–Перу, Батыс Сахара, Ангола, Кувейт, Кипр, Хорватия, Косово, Босния және Шығыс Тиморда қызмет етті. Халықаралық қауіпсіздік пен бейбітшілікті сақтауға қосқан үлесі үшін АҚШ президенті Билл Клинтон 1998 жылдың қаңтарында Аргентинаны НАТО-ға қатыспайтын маңызды одақтас деп таныды. Қазіргі таңда Латын Америкасында осы мәртебеге ие екі ел бар – Аргентина мен Бразилия. Біріккен Ұлттар Ұйымында Аргентина АҚШ саясатын және ұсыныстарын қолдады, соның ішінде Кубаны адам құқықтары мәселесі бойынша айыптау, халықаралық терроризм мен есірткі саудасына қарсы күрес. 1998 жылдың қарашасында Аргентинада Біріккен Ұлттар Ұйымының климаттық өзгерістер жөніндегі конференциясы өтті, ал 1999 жылдың қазан айында Берлинде парниктік газдар эмиссиясын ерікті түрде азайту мақсатын алғашқылардың бірі болып қабылдады. Аргентина сондай-ақ ядролық қаруды таратпау жөніндегі күшті жақтаушыға айналды. 1976 жылғы әскери диктатура кезінде ядролық қару жасауға тырысқаннан кейін, Аргентина 1983 жылы демократиялық үкіметке оралғаннан кейін жобаны тоқтатты және ядролық қаруды таратпау және ядролық технологияларды бейбіт мақсатта пайдалануды ынталандырды. Демократия қайта орнасып, Аргентина Оңтүстік Америкадағы аймақтық тұрақтылықты арттыруды қолдады, Бразилиямен қарым-қатынасын жаңартты және 1990 жылдары (Чили мен Аргентина арасындағы 1984 жылғы Бейбітшілік және достық шартына қол қойғаннан кейін) Чилимен шекаралық дауларды шешті, Эквадор мен Парагвайдағы әскери төңкерістерге қарсы шықты, АҚШ, Бразилия және Чилимен бірге Эквадор–Перу бейбіт процесінің төрт кепілдігінің бірі болды. Алайда, президент Менем мен оның кабинетінің кейбір мүшелері Эквадор мен Хорватияға қаруды заңсыз сатқан деген айыптамалар Аргентинаның делдал ретіндегі беделін түсірді. 1998 жылы президент Менем Ұлыбританияға мемлекеттік сапар жасады, ал Уэльс принці Аргентинаға барып қайтты. 1999 жылы екі ел Фолкленд аралдарына (lang es) саяхатты қалыпқа келтіруге келісті және тікелей рейстерді қайта бастады. 1990 жылдары Аргентина Америка саммиті процесін белсенді түрде қолдады және Америка еркін сауда аймағы (АЭСА) бастамасын басқарды.

Early on in the administration of President Carlos Menem (1989–1999), Argentina restored diplomatic relations with the United Kingdom and developed a strong partnership with the United States. It was at this time that Argentina left the Non Aligned Movement and adopted a policy of "automatic alignment" with the United States. In 1990, Menem's Foreign Minister, Guido di Tella, memorably pronounced the U. S.–Argentine alliance to be a "carnal relationship." Argentina was the only Latin American country to participate in the 1991 Gulf War and all phases of the Haiti operation. It has contributed to United Nations peacekeeping operations worldwide, with Argentine soldiers/engineers and police/Gendarmerie serving in El Salvador–Honduras–Nicaragua (where Navy patrol boats painted white were deployed), Guatemala, Ecuador–Peru, Western Sahara, Angola, Kuwait, Cyprus, Croatia, Kosovo, Bosnia and East Timor. In recognition of its contributions to international security and peacekeeping, U. S. President Bill Clinton designated Argentina as a major non NATO ally in January 1998. The country is currently of two in Latin America that hold this distinction, the other being Brazil. At the United Nations, Argentina supported United States policies and proposals, among them the condemnations of Cuba on the issue of human rights, and the fight against international terrorism and narcotics trafficking. In November 1998, Argentina hosted the United Nations conference on climate change, and in October 1999 in Berlin, became one of the first nations worldwide to adopt a voluntary greenhouse gas emissions target. Argentina also became a leading advocate of non proliferation efforts worldwide. After trying to develop nuclear weapons during the 1976 military dictatorship, Argentina scrapped the project with the return of democratic rule in 1983, and became a strong advocate of non proliferation efforts and the peaceful use of nuclear technologies. Since the return of democracy, Argentina has also turned into strong proponent of enhanced regional stability in South America, the country revitalized its relationship with Brazil; and during the 1990s (after signing the Treaty of Peace and Friendship of 1984 between Chile and Argentina) settled lingering border disputes with Chile; discouraged military takeovers in Ecuador and Paraguay; served with the United States, Brazil and Chile as one of the four guarantors of the Ecuador–Peru peace process. Argentina's reputation as a mediator was damaged, however, when President Menem and some members of his cabinet were accused of approving the illegal sale of weapons to Ecuador and to Croatia. In 1998, President Menem made a state visit to the United Kingdom, and the Prince of Wales reciprocated with a visit to Argentina. In 1999, the two countries agreed to normalize travel to the Falkland Islands (lang es) from the mainland and resumed direct flights. In the 1990s, Argentina was an enthusiastic supporter of the Summit of the Americas process, and chaired the Free Trade Agreement of the Americas (FTAA) initiative.

Киршнер төрағалығы

Президент Нестор Киршнердің 2003 жылдан бастап Аргентина АҚШ-пен автоматты түрде үйлесу саясатын тоқтатты және Латын Америкасының басқа елдеріне жақындады. Аргентина БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комиссиясының "Кубадағы адам құқықтары жағдайын" сынап, Куба үкіметін "халықаралық адам құқықтары нормаларына сәйкес келуге" шақыратын қарарына қолдау көрсетпей, керісінше, дауыс беруден бас тартты. 2006 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі сайлауында Аргентина, Меркосур елдерінің барлығы сияқты, Меркосур мүшесі Венесуэланың Гватемаладан Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес орынға үміткерлігін қолдады. Меркосур Аргентинаның сыртқы саясатының маңызды бөлігіне айналды, мақсаты – Латын Америкасының сауда блогын құру. Аргентина сыртқы келіссөздерде Бразилиямен одақ құруды жөн көрді, бірақ Оңтүстік Американың ең ірі екі елі арасындағы экономикалық теңсіздік кейде шиеленіс тудырды. 2005 жылдың 4-5 қарашасында Мар-дель-Плата қаласында Америка саммитінің төртінші отырысы өтті. Күн тәртібінде жұмыссыздық пен кедейлік мәселелері тұрғанмен, талқылаудың көп бөлігі АӨСШК-ге қатысты. Саммит осы тұрғыдан сәтсіз аяқталды, бірақ Меркосур елдері мен Венесуэла, сондай-ақ АҚШ, Мексика және Канада бастаған АӨСШК қолдаушылары арасындағы айқын жік бөлінді. АӨСШК келіссөздері 2006 жылғы Доха раундысы аяқталғанға дейін тоқтап қалды. 2005 жылы Аргентина БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде екі жылдық тұрақты емес орынды қайтадан иеленді (қосымша мәліметтер мына жерде). 2007 жылдың соңына дейін Киршнердің билікте болған шамамен төрт жылында Аргентина 294 екіжақты келісімге қол қойды, оның ішінде 39-ы Венесуэламен, 37-і Чилимен, 30-ы Боливиямен, 21-і Бразилиямен, 12-і Қытаймен, 10-ы Германиямен, 9-ы АҚШ және Италиямен, ал 7-і Куба, Парагвай, Испания және Ресеймен жасалды.

Макридің төрағалығы

Маурисио Макри өзінің қызметін бірқатар сыртқы саясат мақсаттарымен бастады: (i) АҚШ және Еуропамен екіжақты қарым-қатынастарды қайта жандандыру, (ii) Меркосурдың негіздерін қайта қарастыру, (Бразилиямен бірге) еркін сауданы көздейтін баламаларды бағалау және (iii) бірыңғай валюта бағамына оралу, тауар экспортын жандандыруға және тікелей шетелдік инвестицияларды тартуға мүмкіндік беру. Дегенмен, осы мақсаттардың іске асуы ішкі (Киршнеризмнің болашағы) және аймақтық (Бразилиядағы Еңбек партиясының болашағы) жағдайлардың қалай дамуына байланысты болады.

Егемендік талаптары

Аргентина Антарктиданың бір бөлігін Аргентина Антарктидасы деп талап етеді, бұл 25° батыс және 74° батыс меридиандарымен және 60° оңтүстік параллельмен шектелген аймақ. Бұл талап Ұлыбритания мен Чилидің талаптарымен қабаттасады, бірақ Антарктидадағы барлық аумақтық талаптар қазіргі уақытта Антарктика шарты жүйесі бойынша тоқтатылған. Аргентина сонымен қатар Фолкленд аралдары, Оңтүстік Джорджия және Оңтүстік Сандвич аралдарының британдық теңізден тыс аумақтарына да талап қояды. Сонымен қатар, Чилимен Оңтүстік Патагония мұз алабындағы ұзақ шекара 1998 жылғы келісімге сәйкес демаркацияны күтуде. 2009 жылғы 22 сәуірде Аргентина үкіметі Біріккен Ұлттар Ұйымына (БҰҰ) Континенттік шельф және Теңіз құқығы туралы конвенциялармен реттелетін Аргентинаның континенттік шельфін мойындау туралы өтініш берді. Аргентина бұл мәселені 11 жыл зерттегенін және талапты қолдайтын құжаттарды ұсынғанын мәлімдеді. Оңтүстік Атлант мұхитындағы Аргентинаның теңіз аумағын 35%-ға кеңейтуге шешім қабылданды, бұл оның аумақтық суларын ұлғайтып, жағалауынан бастап аумағының шекарасын белгіледі. Алайда, бұл шешім Аргентинаның Эксклюзивті экономикалық аймағын (ЭЭА) ұлғайтпады, себебі ол басқаша есептеледі және CLCS-тің осы мәселе бойынша шешім қабылдауға құқығы жоқ. Шындығында, CLCS-тің қорытындысы Ұлыбританияның аралдар маңындағы даулы теңіз түбіне қойған талабын күшейтуі мүмкін, өйткені CLCS-тің қорытындысы аралдар мен Аргентина материгі арасындағы теңіз түбін бөлісу қажеттігін көрсетеді.

Басқа оқиғалар

Аргентина өзінің жағалау күзеті мен әскери-теңіз күштері арқылы Аргентина теңізінде балық шаруашылығын қорғауға дәстүрлі түрде белсенді қатысып келеді. Алғашқы ірі оқиғалар 1960 жылдарға дейін жетеді, сол кезде эсминец ресейлік траулерге оқ атып, тесіп тастаған, және бұл оқиғалар соңғы жылдарға дейін жалғасты. 2006 жылдың қараша айында Аргентина судьясы Буэнос-Айрестегі еврей Аргентиналық Өзара Қоғамдық Бірлестігінің (AMIA) орталығында 1994 жылы болған жарылыс салдарынан 85 адамның қаза табуына қатысы бар деген айыппен бұрынғы Иран президенті Акбар Хашеми Рафсанджани және тағы сегіз бұрынғы лауазымды тұлғаны қамауға алуға бұйрық берді. Иран бұл бұйрықты "ционистік қастандық" деп айыптап, қамауға алудан бас тартты. Аргентина көршілес Уругваймен Уругвай өзенінің Уругвай жағында, Аргентинаның Гуалегуайчу қаласының жанында орналасқан екі целлюлоза зауыты мәселесінде дауласып отыр. Гуалегуайчу тұрғындары зауыттардың қоршаған ортаны ластауына алаңдап, 2006 жылы өзен арқылы өтетін көпірлерді жапты. 2010 жылы Халықаралық сот шешім шығарды. Шешімде Уругвайдың 1985 жылғы келісім талаптарын бұзғаны, яғни Аргентинаны зауыттарды салу алдында кеңес беруге міндетті болғаны, бірақ Аргентинаның жаңа зауыттардың ластану тудырғаны туралы талаптарын дәлелдемегені айтылды.

Тарихи

Аргентинаның тарихи сөздігі. Лондон: "Scarecrow Press" баспасы, 1978. Фернс, Х. С. Ұлыбритания және Аргентина тоғызыншы ғасырда (1960) онлайн.
Франсис, Майкл Дж. Гегемония шегі: Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың Аргентина және Чилимен қарым-қатынасы. (Нотр-Дам университетінің баспасы, 1977).
Хеннесси, Чарльз Алистер Майкл және Джон Кинг. Англия жоғалтқан жер: Аргентина мен Ұлыбритания, ерекше қарым-қатынас (IB Tauris, 1992). Леонард, Томас М. және Джон Ф. Братцель, ред. Латын Америкасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (Rowman & Littlefield, 2007).
Мюррей, Джон. "Ұлыбритания мен Аргентина тоғызыншы ғасырда". Зерттеулер: Ирландиялық тоқсандық шолу 49.196 (1960): 420–436. онлайн.
Рок, Дэвид. Аргентинадағы британдықтар: сауда, қоныс аударушылар және билік, 1800–2000 (Springer, 2018). Ромеро, Луис Альберто. ХХ ғасырдағы Аргентина тарихы (2013) онлайн.
Уитакер, Артур П. АҚШ және Аргентина (Harvard UP, 1954).
https://doi.org/10.4159/harvard.9780674593640