Аргентина Конфедерациясы (1831-1861)

Кіріспе

1831–1861 жылдары Оңтүстік Америкадағы республика.

Аргентина Конфедерациясы (испан тілінде: Confederación Argentina) – қазіргі Аргентина мемлекетінің соңғы алдыңғы құрамы. Аргентина Конституциясының 35-бабына сәйкес, оның атауы әлі де елдің ресми атауларының бірі болып саналады. 1831 жылдан 1852 жылға дейін, провинциялар мемлекет басшысы болмай, конфедерация ретінде ұйымдастырылған кезде, бұл елдің атауы болды. Осы кезеңде Буэнос-Айрес провинциясының губернаторы (көбінесе Хуан Мануэль де Росас) сыртқы қатынастарды жүргізді. Оның басқару кезінде Аргентина Конфедерациясы Бразилия, Боливия, Уругвай, Франция және Ұлыбританиямен, сондай-ақ Аргентина азамат соғыстары кезінде басқа аргентиналық фракциялармен қақтығыстарға қатысты. Росас 1852 жылы Касерос шайқасынан кейін Юсто Хосе де Уркизамен биліктен қуылды. Уркиза 1853 жылы ұлттық конституцияны жазу үшін Конституциялық жиналысты шақырды. Буэнос-Айрес Уркизаға қарсылық танытып, 1852 жылы Конфедерациядан бөлініп, Буэнос-Айрес штаты болды; провинция 1861 жылы Аргентина құрамына қайта кірді.

Тарих

Қазіргі Аргентина аумағы (шамамен 1/3) Испанияның колониясы болған Рио-де-ла-Плата вице-корольдігінің бір бөлігі болды, оған сонымен қатар қазіргі Боливия, Уругвай, Чили және Перудің бір бөлігі, сондай-ақ Парагвайдың көп бөлігі кірді. Буэнос-Айрестегі мамыр революциясы Аргентинаның тәуелсіздік соғысын бастады, және ол жеңіске жетті. Ел Рио-де-ла-Платаның Біріккен провинциялары деп аталды. Соғыс барысында қазіргі Боливия мен Парагвай жоғалды және жаңа мемлекеттерге айналды. 1816 жылы Бразилия Уругвайды басып алып, қосып алды, бірақ Отыз үш шығыс адамы көтеріліс ұйымдастырып, Біріккен провинцияларға қайта қосылуға тырысты. Осыдан Сисплатина соғысы басталды, ол Монтевидео шартымен аяқталды, нәтижесінде Уругвай жаңа мемлекет болып құрылды.

Төңкеріс, азаматтық соғыс және тәртіпсіздіктер

1828 жылы аргентиналық әскерлер соғыстан Буэнос-Айреске оралғаннан кейін федералистік губернатор Мануэль Доррего Хуан Лавалле тарапынан құлатылып, жазаланды. Лавалле Хосе Мария Паз қолдауымен Кордобада федералистерге қарсы науқан бастады, ол Хуан Баутиста Бустосты қызметтен шеттетуге және ұқсас шаралар қабылдауға себеп болды. Прагматикалық тұрғыда партияларға қосылған ранчер Хуан Мануэль де Росас Лаваллеге қарсы қарсылықты ұйымдастырды. Ол Санта-Фе провинциясының каудильосы және билеушісі Эстанислао Лопеспен одақтасып, 1829 жылғы сәуір айында Маркес көпірі шайқасында Лаваллені жеңді. Росас сол жылдың қараша айында Буэнос-Айрес қаласына кірген кезде жеңіске жеткен әскери басшы және федералистердің жетекшісі ретінде құрметпен қарсы алынды. Лавалле үкіметтен қуылды, ал заң шығарушы орган қайта қалпына келтірілді. Паз оған қосылған провинциялармен бірігіп, Унитариандық лиганы құрды, ал Росас Энтре-Риос және Санта-Фе провинцияларымен Федеративтік келісімге қол қойды. Барлық унитариандық провинциялар жеңіліске ұшырап, келісімге қосылды, осылайша Аргентина Конфедерациясы құрылды. Бірақ Росас жеңіске жеткен соң губернаторлық қызметке қайта оралмады, оның өкілеттігі 1832 жылы аяқталды. Тәуелсіздік алғаннан кейін Аргентина аборигендердің кең аумақтарын басып алды. Аборигендер малон деп аталатын шабуылдар жасады. Росас Буэнос-Айрестен кетіп, оңтүстік шөлдегі алғашқы науқанды жүргізді, мақсаты – мұндай шабуылдардың алдын алу болды. Науқан әскери қимылдар мен келіссөздерді біріктіріп, бірнеше жылға малондарды тоқтатуға мүмкіндік берді. Қатыспағанына қарамастан, Росастың Буэнос-Айрестегі саяси ықпалы күшті болды, ал оның әйелі Энкарнасион Эскура қала тұрғындарымен жақсы қарым-қатынас орнатуды қадағалады. 1833 жылдың 11 қазанында қала "Заңды қалпына келтірушіге" (газетке) қарсы сот процесі туралы хабарламалармен толды, бірақ бұл атақты иеленген Росасқа қарсы сот процесі ретінде дұрыс түсінілмеді). Көптеген гаучолар мен кедейлер Реставраторлар төңкерісін бастады, бұл заң шығарушы орган есігі алдындағы демонстрация болды, онда Росас мақталып, Росастың бұрынғы министрі Хуан Рамон Балкарсе губернаторлық лауазымынан кетуі талап етілді. Демонстрацияны тоқтатуға жіберілген әскерлер оның орнына бүлік көтеріп, демонстрацияға қосылды. Заң шығарушы орган сот процесін тоқтатып, бір айдан кейін Балкарсені қызметтен шеттетуге және оның орнына бұрынғы унитариандық жақтас Хуан Хосе Виамонте тағайындады. Дегенмен, әлеуметтік алабұдындау көптеген адамдарды тәртіпті тек Росас ғана сақтай алады деген сенімге жеткізді, ал 1834 жылы келісім бойынша губернатор болып тағайындалған Виамонте немесе Мануэль Висенте Маза мұны істей алмайды деп ойлады. 1835 жылдың ақпан айында Кордобада Маза провинциялар арасындағы дауға жіберген федералист делдалы Факундо Кироганың қазасы осы сенімді күшейтті, сондықтан заң шығарушы орган Росасты сол жылдың соңында мемлекеттік биліктің толық құқығымен губернатор етіп тағайындады.

In 1828, after Argentine forces returned to Buenos Aires from the war, federalist governor Manuel Dorrego was overthrown and executed by Juan Lavalle, of the Unitarian Party. The latter began a campaign against all federals, supported by José María Paz in Córdoba, who deposed Juan Bautista Bustos and took similar measures. The rancher Juan Manuel de Rosas, who joined parties pragmatically, organized the resistance against Lavalle. He allied with Estanislao López, caudillo and ruler of Santa Fe Province, and they defeated Lavalle at the Battle of Márquez Bridge in April 1829. When Rosas entered the city of Buenos Aires in November of that year, he was hailed both as a victorious military leader and as the head of the Federalists. Lavalle was forced out of government and the Legislature restored. Paz organized the Unitarian League with the provinces that joined him, and Rosas signed the Federal Pact with the provinces Entre Ríos and Santa Fe. All the unitarian provinces were defeated and joined the Pact, and became the Argentine Confederation. Nevertheless, Rosas declined to continue as governor after victory and his term ended in 1832. After attaining independence, Argentina had attacked and conquered large areas of indigenous land. The indigenous people conducted raids called malones. Rosas left Buenos Aires and waged the first campaign in the desert in the south, to prevent more such raids. The campaign combined military actions and negotiations and succeeded in preventing malones for several years. Despite being absent, the political influence of Rosas in Buenos Aires was still strong, and his wife Encarnación Ezcurra was in charge of keeping good relations with the people of the city. On October 11, 1833, the city was filled with announcements of a trial against "The restorer of laws" (a newspaper, but it was misunderstood as a trial against Rosas himself, who held that title). A large number of gauchos and poor people instigated the Revolution of the Restorers, a demonstration at the gates of the legislature, praising Rosas and demanding the resignation of Governor Juan Ramón Balcarce, a former minister of Rosas. The troops who were organized to fight the demonstration instead mutinied and joined it. The legislature finally gave up the trial, and a month later ousted Balcarce and replaced him with Juan José Viamonte, a former supporter of unitarians. Still, the social unrest led many people to believe that only Rosas could secure order and that Viamonte or Manuel Vicente Maza, who had been appointed governor in 1834 as a compromise, would be unable to do so. The murder in Córdoba in February of 1835 of Facundo Quiroga, a federalist mediator who Maza had sent to a dispute between provinces, increased this belief, so the legislature appointed Rosas governor later in the year, with the sum of public power.

Росас билігі мен соғыс

Росас екінші әкімшілігінің алғашқы жылдары ауыр әскери қауіп-қатерге тап болды. Біріншіден, солтүстіктегі Перу-Боливия Конфедерациясы Аргентина мен Чилиге қарсы Конфедерация соғысын жариялады. Содан кейін Франция дипломатиялық талаптар қойды, бірақ Росас оларды қабылдамады, нәтижесінде теңіз блокадасы салынды. Франция Мартин Гарсия аралын басып алып, Уругвай президенті Мануэль Орибені қызметтен шеттетуге мәжбүр етті, оның орнына Францияға адал Фруктуозо Ривераны тағайындады, ол Аргентинаға қарсы соғыс жариялады. Санта-Феден келген Доминго Кульен провинциялардың барлығының бөлінуін ұсынды, Буэнос-Айресті жанжалдың ортасында жалғыз қалдырды. Корриентестен Берон де Астрада да Росасқа қарсы шықты, ал Хуан Лавалле Буэнос-Айресті басып алу үшін әскер жинады. Часкомустағы шаруалар көтеріліс ұйымдастырып, «Оңтүстік бостандықтары» атты жасақты құрды. Росас барлық қауіп-қатерлерді жеңіп шықты. Перу-Боливия Конфедерациясы Чилиден жеңіліп, таратылды. Кульен жеңіліп, атылды, ал Астрада Жюсто Хосе де Уркизадан жеңілді. Шаруалар да жеңілді. Дипломат Мануэль Морено Буэнос-Айрестегі британ саудагерлерінің блокададан туған наразылықтарын жеткізді, бұл Францияның қақтығыстың қысқа мерзімді болатындығына қатысты күмәнін күшейтті. Франция, ақырында, Макао-Арана шартымен блокаданы жойды. Лавал француздық қолдауын жоғалтты, бірақ қақтығысты жалғастыруға тырысты. Ол Буэнос-Айреске жетпей, шайқассыз кері шегінді және Солтүстікке қашты. Аргентина армиясын басқарған Орибе оны қуды, ол белгісіз жағдайда қайтыс болды. Француздар жеңілгеніне қарамастан, Уругвай әлі де соғыс алаңы болып қалды. Мануэль Орибе Уругвайдың заңды президенті екенін мәлімдеді және Ривераға қарсы Уругвай азамат соғысын бастады. Росас Уругвай Аргентинамен соғыста болғандықтан Орибені қолдады. Орибе Монтевидеоға шабуыл жасады. Ұлыбритания мен Франция Риверамен бірігіп, Аргентина флотын басып алып, Буэнос-Айреске қарсы жаңа теңіз блокадасын салды. Джузеппе Гарибальди итальяндық әскерлердің көмегімен Уругвай өзенін қорғауға көмектесті. Жаңа экспедиция Парагвайға дейін және кері қайтып, Парана өзенін бақылауға тырысты. Аргентина армиясы Парана бойындағы бірнеше жерде өзенге қарсы шабуыл жасады (әсіресе Вуэльта-де-Облигадо шайқасы кезінде), бірақ тоқтата алмады. Алайда, британдық және француздық кемелерге келтірілген зиян соншалықты зор болды, екі ел де ақырында бас тартып, блокаданы жойды.

Rosas faced a difficult military threat during first years of his second administration. First, the Peru–Bolivian Confederation in the north declared the War of the Confederation against Argentina and Chile. Then, France made diplomatic requests which were denied by Rosas and subsequently imposed a naval blockade as a result. France invaded Martín García island and deposed the Uruguayan president Manuel Oribe, appointing instead the loyal Fructuoso Rivera, who declared war on Argentina in support of France. Domingo Cullen, from Santa Fe, promoted the secession of all provinces, leaving Buenos Aires alone in the conflict. Berón de Astrada, from Corrientes, opposed Rosas as well, and Juan Lavalle organized an army to take Buenos Aires. The ranchers mutinied in Chascomús and organized the "Freemen of the South" militia. Rosas overcame all these threats. The Peru–Bolivian Confederation was defeated by Chile and ceased to exist. Cullen was defeated and shot, and Astrada was defeated by Justo José de Urquiza. The ranchers were defeated as well. The diplomat Manuel Moreno channeled the protests of the British merchants in Buenos Aires who were impacted by the blockade; this added to French doubts about maintaining a conflict that they had expected to be quite short. France finally lifted the blockade with the Mackau Arana treaty. Lavalle lost French support but sought to continue the conflict anyway. He retreated before reaching Buenos Aires, without starting any battles, and escaped to the North. He was chased by Oribe, now in charge of Argentine armies, and died in unclear circumstances. Despite the French defeat, Uruguay was still an open war theater. Manuel Oribe claimed to be the rightful president of Uruguay, and waged the Uruguayan Civil War against Rivera. Rosas supported Oribe in the conflict, as Uruguay was still at war with Argentina. Oribe laid siege to Montevideo. Britain and France joined forces with Rivera, captured the Argentine navy, and began a new naval blockade against Buenos Aires. Giuseppe Garibaldi helped to secure the Uruguay river, aided by Italian soldiers. A new expedition tried to secure the Paraná river by navigating to Paraguay and returning. The Argentine army resisted the invasion of the river at several points along the Paraná (most notably during the battle of Vuelta de Obligado), but could not stop them. The damage to the British and French ships, however, were so great that both countries eventually resigned and lifted the blockade.

Фермерлердің талаптары мен Розастың жер аударылуы

Энтре-Риос губернаторы Жюсто Хосе де Уркиза осы уақытқа дейін Росасты қолдаған болатын, бірақ оның провинциясының мал шаруашылығымен айналысушылары экономикасын кеңейтіп, басқа елдермен тікелей сауда жасауға мүмкіндік беретін жергілікті кедендік тәртіптерді қалаған. Ондай эксклюзивті құқық Буэнос-Айрес портында болған. Entre Ríos экспорттан түсетін ұлттық кірісті федерализациялауды және Федералдық келісімде белгіленгендей, конституция жазу үшін конституциялық құрылтай шақыруды талап етті. Уркиза Entre Ríos-тың басқа елдермен сауда-саттық және келіссөздер жүргізу құқығын қайта бекітіп, осы өкілеттіктерді Буэнос-Айреске берудің орнына, pronunciamiento жариялады. Росас оған қарсы соғыс жариялады, бірақ Уркиза Казерос шайқасында Росасты жеңіп, оны елден қуғызды.

Бөлек болу және Буэнос-Айреске қайта оралу

Уркиза унитариандық емес, Розас сияқты федералист еді. Сондықтан унитариандар оны қолдамай, Розасқа қарсы шыққандай, оған да қарсы шықты. Уркизаның Буэнос-Айрестің ұлттық централизмін азайту және елдің федерализациясын күшейту ниеті унитариандармен қақтығыс тудырды. Уркиза Сан-Николас келісімін ұйымдастырды, нәтижесінде барлық провинциялар 1853 жылғы Конституциялық жиналысты шақыруға келісті. Бұл Буэнос-Айресте қарсылық тудырды, және унитариандар Уркизаның уақытша қаладан кеткенін пайдаланып, 11 қыркүйек революциясын жасады және Буэнос-Айресті конфедерациядан бөліп алды. Осылайша Буэнос-Айрес штаты құрылды, ал қалған аргентиналық провинциялар Аргентина конфедерациясы болып бірікті. Мануэль Гильермо Пинто Буэнос-Айрес губернаторы болып тағайындалды және конституциялық жиналыстан делегаттарды шығарып тастады. Конфедерацияның астанасы Парана қаласына (Энтре-Риос провинциясы) көшірілді. Буэнос-Айрес конфедерацияның жиналыс жұмысын тоқтату үшін әскери шаралар жасауға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. 1853 жылғы Аргентина Конституциясы 1 мамыр күні бекітіліп, Буэнос-Айресті қайтадан қосылуға шақырды. Буэнос-Айрес 1854 жылы өз конституциясын жазды. Екі тарап – Конфедерация және Буэнос-Айрес штаты – статус-квоны қабылдады, бірақ бөлініс мәңгілік болатын қауіптің алдында тұрды. 1856 жылы Конфедерация Бартоломе Митре жеңіліске ұшыраған Джеронимо Коста басқаруымен Буэнос-Айреске шабуыл жасады. Митре 140 тұтқынды ұстады, олардың 125-ін атқылады. 1857 жылы Митре және Буэнос-Айрестегі басқа саясаткерлер бөліністі түпкілікті етуді және мемлекетті «Рио-де-ла-Плата Республикасы» деп атауды қарастырды. Бұл жобаға Доминго Фаустино Сармиенто қарсылық көрсетіп, Митремен қарым-қатынасын нашарлатты. Жоба халықтың қолдауын таппады және ұмытылды. Конфедерацияда Сальмиентоның жақтастары Сан-Хуан провинциясынан Назарио Бенавидестің өлтірілуіне байланысты саяси жағдай шиеленісті болды. Уркиза Митрені Сепеда шайқасында жеңіп, қаланы қоршауға алды. Көптеген федералистер Уркизаның Буэнос-Айресті басып алып, бүлікші провинцияға Конституцияны күштеп енгізуі керек деп ойлады. Алайда, Уркиза қаладан тыс қалды және парагвайлық Франсиско Солано Лопестің делдала болуын сұрады. Буэнос-Айрес Ұлттық Конституцияны қабылдау немесе түзетулер енгізу және Конфедерацияға қайта қосылу үшін Конституциялық жиналысты шақыруға келісті. Жиналыс бірнеше түзетулер ұсынды, олардың ең маңыздысы Буэнос-Айрес Аргентинаның астанасы болмауы керек еді. Бұл қалаға портты пайдалануда эксклюзивті құқық беретін еді. Конфедерацияның жаңа президенті Сантьяго Дерки болған кезде түзетулер қабылданды және жаңа Ұлттық Конституция жарияланды. Алайда, губернатор Хосе Антонио Вирасороның өлтірілуі Буэнос-Айрес пен Конфедерация арасындағы жаңа әскери қақтығыстарға себеп болды. Митре 1861 жылы Павон шайқасында Уркизаны жеңіп, Буэнос-Айрес Конфедерацияға қайта қосылды, ол кейіннен қазіргі Аргентина Республикасы болып құрылды.

Urquiza was not a unitarian, but another federalist like Rosas. Thus, the unitarians did not support him, but opposed him as they did Rosas. Urquiza's ambition to reduce the national centralism of Buenos Aires and promote a higher federalization of the country generated conflicts with the unitarians. Urquiza called the San Nicolás Agreement, so that all provinces agreed to convene the 1853 Constituent Assembly. This was resisted in Buenos Aires, and the unitarians took advantage of a temporary absence of Urquiza from the city to stage the Revolution of 11 September and secede Buenos Aires from the confederation. It was now the State of Buenos Aires, and the other Argentine provinces were now the Argentine Confederation. Manuel Guillermo Pinto was appointed governor of Buenos Aires, and removed the delegates from the constituent assembly. The capital of the Confederation was now located in Paraná, Entre Ríos. Buenos Aires attempted military actions against the Confederation, to prevent the work of the Assembly, but failed. The Argentine Constitution of 1853 was sanctioned on May 1, 1853, inviting Buenos Aires to return. Buenos Aires wrote its own constitution in 1854. Both countries, the Confederation and the State of Buenos Aires, accepted the status quo, with a serious danger of the secession becoming permanent. The Confederation attacked Buenos Aires in 1856, led by Jerónimo Costa, who was defeated by Bartolomé Mitre. Mitre got 140 prisoners: he executed 125 of them. In 1857, Mitre and other politicians in Buenos Aires considered making the secession a definitive one, renaming the state to the "Republic of the Río de la Plata". The project was resisted by Domingo Faustino Sarmiento, who began his conflicts with Mitre. The project did not find popular support, and was forgotten. The Confederation had a political commotion with the murder of Nazario Benavídez, from San Juan, carried out by supporters of Sarmiento. Urquiza defeated Mitre at the Battle of Cepeda, and laid siege to the city. Most federals thought that Urquiza should occupy Buenos Aires and impose the Constitution on the rebellious province. However, Urquiza just stayed outside, and sought the mediation of the Paraguayan Francisco Solano López. Buenos Aires would call a Constituent Assembly, to accept the National Constitution or requesting amendments, and rejoin the Confederation. The Assembly requested several amendments, the most important of which was that Buenos Aires would not be the capital city of Argentina. This would allow the city to keep the exclusive use of the port. With Santiago Derqui as the new president of the Confederation, the amendments were accepted, and the new National constitution promulgated. However, the murder of governor José Antonio Virasoro generated new military conflicts between Buenos Aires and the Confederation. Mitre defeated Urquiza at the battle of Pavón in 1861, and Buenos Aires returned to the Confederation, which would then become the modern Republic of Argentina.