Аргентина президенті – мемлекет және үкімет басшысы. Конституция бойынша, ол атқарушы билік пен қарулы күштердің бас қолбасшысы. Жақында Хавьер Милей қызметке кірді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аргентина мемлекеті мен үкімет басшысы
Head of state and government of Argentina
Аргентина президенті (ресми түрде Аргентина Ұлтының президенті деп аталады) – Аргентина мемлекетінің және үкіметінің басшысы. Ұлттық конституцияға сәйкес, президент федералды үкіметтің бас атқарушы органы және қарулы күштердің бас қолбасшысы болып табылады. Аргентина тарихында мемлекет басшысы лауазымы атауымен қатар, оның ерекшеліктері мен өкілеттіктерінде де көптеген өзгерістерге ұшырады. Қазіргі президент Хавьер Милей 2023 жылдың 10 желтоқсанында қызметке кірісті. Ол Альберто Фернандестің орнын басты. Аргентина конституциясы, сондай-ақ бірнеше конституциялық түзетулер президенттің талаптарын, өкілеттіктерін, жауапкершіліктерін, қызмет мерзімін және сайлау тәртібін белгілейді.
The president of Argentina (lang es; officially known as the president of the Argentine Nation lang es) is both head of state and head of government of Argentina. Under the national constitution, the president is also the chief executive of the federal government and commander in chief of the armed forces. Throughout Argentine history, the office of head of state has undergone many changes, both in its title as in its features and powers. The current president Javier Milei was sworn into office on 10 December 2023. He succeeded Alberto Fernández. The constitution of Argentina, along with several constitutional amendments, establishes the requirements, powers, and responsibilities of the president, the term of office and the method of election.
Тарих
Аргентинаның мемлекет ретіндегі тарихы 1776 жылға дейін жетеді, осы жылы Испания королі Карл III оны Перудің сол кездегі вице-корольдігінен бөліп, Рио-де-ла-Платаның жаңа вице-корольдігін құрды. Мемлекет басшысы бұрынғысынша король болды, бірақ оның өкілі жергілікті жерде вице-король болып тағайындалды. Ондай патшалық өкілдер елде сирек кездесетін. 1810 жылғы 25 мамырдағы мамыр революциясынан кейін Буэнос-Айресте Примера хунта деп аталған Аргентинаның алғашқы автономиялық үкіметі құрылды. Кейіннен провинциялардың өкілдері қосылғанда ол Гранде хунтасы деп аталды. Өзін-өзі басқарудың осы алғашқы әрекеттерінен кейін екі Триумвират құрылды. Алғашқы хунталарда президенттер болғанымен, Испания королі әлі де мемлекет басшысы саналды. 1813 жылғы Ұлттық Ассамблеяда Жоғарғы директор лауазымы құрылғанға дейін атқару билігі бір адамның қолында болған жоқ. 1817 жылы Конгресс тәуелсіздік жариялап, конституция қабылдады. Бұл құжат Жоғарғы Директорды мемлекет басшысы етіп бекітті және оған президенттік өкілеттіктер берді. Конституция Жоғарғы Директорға провинциялардың губернаторларын тағайындау құқығын берді. Саяси жағдайларға байланысты бұл конституция күшіне енбеді, орталық билік таратылып, ел провинциялар федерациясы ретінде қалды. 1826 жылы жаңа конституция жасалды. Бұл конституция президентті құруға бірінші болып келіп, алайда бұл лауазым 1816 жылғы конституцияда сипатталған өкілеттіктерді сақтады. Бұл конституция күшіне енді, нәтижесінде бірінші президент Бернардино Ривадавия сайланды. Сисплатина соғысының салдарынан Ривадавия қысқа уақыттан кейін отставкаға кетті, ал кеңсе көп ұзамай таратылды. Келесі онжылдықтарда унитариолар (орталықшылдар, яғни Буэнос-Айрес орталықшылдары) мен федералистер арасында азаматтық соғыс болды. Осы кезеңде орталық билік болған жоқ, оған ең жақын лауазым – сыртқы қатынастар төрағасы, көбінесе Буэнос-Айрес провинциясының губернаторы болды. Бұл атақты соңғы рет Хуан Мануэль де Росас иеленді, ол губернаторлық өкіметінің соңғы жылдарында Конфедерацияның Жоғарғы Басшысы болып сайланды, елдің қалған бөлігін тиімді басқару құқығына ие болды. 1852 жылы Росас биліктен құлатылып, конституциялық конвенция шақырылды. Бұл конституция әлі де күшінде, ұлттық федеративтік үкімет құрды, президенттің кеңсесі бар. Президенттік мерзім алты жылға белгіленді, қайта сайлану мүмкіндігі болмады. Конституция бойынша алғашқы сайланған президент Жюсто Хосе де Уркиса болды, бірақ Буэнос-Айрес Аргентина Конфедерациясынан Буэнос-Айрес штаты ретінде бөлініп шықты. Бартоломе Митре Буэнос-Айрес конфедерацияға қайта қосылғанда біріккен елдің алғашқы президенті болды. Осылайша, Ривадавия, Уркиза және Митре әртүрлі тарихшылар тарапынан Аргентинаның алғашқы президенттері деп есептеледі: Ривадавия – лауазымды алғаш қолданғаны үшін, Уркиза – 1853 жылғы конституция бойынша алғашқы билік еткені үшін, ал Митре – қазіргі ұлттық шекараларындағы Аргентинаның алғашқы президенті болғаны үшін. 1930, 1943, 1955, 1962, 1966 және 1976 жылдары әскери төңкерістер сайланған президенттерді биліктен құлатты. 1966 және 1976 жылдары федералды үкіметті әскери хунта жүзеге асырды, онда билікті қарулы күштердің басшылары бөлісті. 1962 жылы Сенат төрағасы билік жүргізді, бірақ басқа жағдайларда әскери басшы президент атағын алды. Бұл әскери президенттерді президенттер деп санауға бола ма, жоқ па, деген мәселе даулы, өйткені олардың үкіметтерінің заңдылығына қатысты мәселелер бар. Қазіргі Аргентина үкіметінің ресми ұстанымы бойынша, әскери президенттер Хорхе Рафаэль Видела мен Леопольдо Фортунато Галтиери заңды президенттер болған жоқ. Олар және олардың тікелей ізбасарлары қызмет мерзімі аяқталғаннан кейін президенттік зейнетақы алу құқығынан айырылды. Алайда, бұрынғы әскери президенттердің мәртебесі әлі де нақты емес.
The origins of Argentina as a nation can be traced to 1776, when it was separated by the King Charles III of Spain from the existing Viceroyalty of Peru, creating the new Viceroyalty of the Río de la Plata. The head of state continued to be the king, but he was represented locally by the viceroy. These viceroys were seldom natives of the country. By the May Revolution of 25 May 1810, the first Argentine autonomous government, known as the Primera Junta, was formed in Buenos Aires. It was later known as the Junta Grande when representatives from the provinces joined. These early attempts at self government were succeeded by two Triumvirates and, although the first juntas had presidents, the king of Spain was still regarded as head of state. Executive power was still not in the hands of a single person until the position of supreme director was created by the 1813 National Assembly. In 1817, Congress declared independence and composed a constitution. This established the Supreme Director as head of state and vested the position with presidential powers. This constitution gave the supreme director the power of appointing governors of the provinces. Owing to political circumstances, this constitution never came into force, and the central power was dissolved, leaving the country as a federation of provinces. A new constitution was drafted in 1826. This constitution was the first to create a president, although this office retained the powers described in the 1816 constitution. This constitution did come into force, resulting in the election of the first president, Bernardino Rivadavia. Because of the Cisplatine War, Rivadavia resigned after a short time, and the office was dissolved shortly thereafter. A civil war between unitarios (unitarians, i. e. Buenos Aires centralists) and federalists ensued in the following decades. At this time, there was no central authority, and the closest to that was the chairman of foreign relations, typically the governor of the province of Buenos Aires. The last to bear this title was Juan Manuel de Rosas, who in the last years of his governorship was elected Supreme Chief of the Confederation, gaining effective rule of the rest of the country. In 1852, Rosas was deposed, and a constitutional convention was summoned. This constitution, still in force, established a national federal government, with the office of president. The term was fixed as six years, with no possibility of reelection. The first elected president under the constitution was Justo José de Urquiza, but Buenos Aires seceded from the Argentine Confederation as the State of Buenos Aires. Bartolomé Mitre was the first president of the unified country, when Buenos Aires rejoined the confederation. Thus, Rivadavia, Urquiza, and Mitre are considered the first presidents of Argentina by different historians: Rivadavia for being the first one to use the title, Urquiza for being the first one to rule under the 1853 constitution, and Mitre for being the first president of Argentina under its current national limits. In 1930, 1943, 1955, 1962, 1966, and 1976, military coups deposed elected presidents. In 1966 and 1976, the federal government was undertaken by a military junta, where power was shared by the chiefs of the armed forces. In 1962, the president of the Senate ruled, but in the other cases, a military chief assumed the title of president. It is debatable whether these military presidents can properly be called presidents, as there are issues with the legitimacy of their governments. The position of the current Argentine government is that military presidents Jorge Rafael Videla and Leopoldo Fortunato Galtieri were explicitly not legitimate presidents. They and their immediate successors were denied the right to a presidential pension after the conclusion of their terms. The status of earlier military presidents, however, remains more uncertain.
Мерзімінің ұзақтығы
1994 жылғы конституциялық түзетуге сәйкес, президент төрт жыл мерзімге сайланады, содан кейін бір рет қайта сайлануға құқығы бар. Екі бірдей мерзім қызмет еткен президент, бір мерзім өткен соң қайта сайлануға үміткер бола алады. Президенттікке үміткердің басылмауына қарамастан, қанша рет сайлауға түсе алатынына шектеу жоқ. Аргентина вице-президентіне де осы ережелер қолданылады. 1853 жылғы конституция бойынша президент алты жыл қызмет еткен, бірақ қайта сайлануға құқығы болмаған. 1949 жылы конституцияға енгізілген түзету президенттің шексіз мерзімге, әрбір мерзімі алты жылдан тұратын сайлауға түсуіне мүмкіндік берді. Алайда, бұл ереже 1957 жылы күшін жойды. 1966 жылғы әскери төңкерістен кейін билік президенттік мерзімді төрт жылға дейін қысқартты. Дегенмен, саяси тұрақсыздық билікте жиі ауыс-түйіске әкелді. 1983 жылы демократияның қайта орнатылуымен президенттік мерзім алты жылға дейін қайта жаңартылды. 1994 жылғы конституциялық реформаға дейін президент пен вице-президенттің Рим католиктері болуы міндетті болған. Бұл талап 1994 жылы жойылды.
Under the 1994 constitutional amendment, the president serves for four years, with a possibility of immediate reelection for one more term. A president who has served two consecutive terms may be elected again after an interval of one term. There is no limit on how many times a candidate may seek the presidency if they are unsuccessful. The same rules apply, mutatis mutandis, to the vice presidency of Argentina. Under the constitution of 1853, the president served for six years, with no possibility of consecutive reelection. In 1949, the constitution was amended to allow the president to run for an unlimited number of six year terms. This provision was repealed in 1957. After the 1966 military coup d'état, the regime shortened the presidential term to four years. However, political instability led to frequent turnovers in office. With the restoration of democracy in 1983, the term was restored to six years. Prior to the 1994 constitutional reform, the president and vice president were required to be Roman Catholics. This stipulation was abolished in 1994.
Вице-президент
Вице-президент лауазымы 1853 жылғы Конституциямен президенттің қайтысы, отставкаға кетуі немесе қызметтен алынуы салдарынан өкілеттігін толықтыра алмаған жағдайда, оның орнын басу мақсатында құрылды. Аргентина Конституциясының (88-бап) шарттарына сәйкес, вице-президент президенттің міндеттерін уақытша жоқ болған жағдайда да, денсаулығына байланысты тұрақты жоқ болған жағдайда да атқаруға құқылы.
The office of vice president was established by the 1853 constitution for the purpose of providing a succession in case the president is unable to complete their term via death, resignation, or removal from office. The Argentine constitution (art. 88) entitles the vice president to exercise the duties of the president, both in the case of a temporary absence and in the case of a permanent absence due to health reasons.
Келесі мұрагерлік
Президент пен вице-президенттің екеуі де қатыспаған жағдайда, мұрагерлік 20 972-ші заңмен реттеледі ("Бассыздық туралы заң"). Ол, атқарушы билікті уақытша (президент атағын қабылдамай) Сенат Президентінің жүзеге асыруын; оның болмауы жағдайында, Депутаттар Палатасы Президентінің; ал екеуі де болмаған жағдайда, Жоғарғы Сот Президентінің жүзеге асыруын қарастырады. Президент пен вице-президенттің отставкаға кетуі, қайтыс болуы немесе қызметтен алынуы салдарынан тұрақты түрде қатыспауы жағдайында, Конституция (88-бап) Ұлттық Конгресс жиналысына бұрынғы президент қайтыс болғаннан немесе отставкаға кеткеннен кейінгі екі күн ішінде қазіргі сенаторлар, депутаттар және облыс әкімдері арасынан жаңа президентті сайлауға және оған сайлау шақыру туралы мандат беруге құқық береді.
In the absence of both the president and the vice president, the succession is regulated by the Law 20,972 ("Acephaly Law"). It provides that the executive power must be temporarily exercised (without assuming the title of president) by the provisional president of the Senate; in his or her absence, by the president of the Chamber of Deputies; and in the absence of both, by the president of the Supreme Court. In case of the permanent absence of both the president and the vice president, due to resignation, death, or removal, the Constitution (art. 88) entitles the National Congress Assembled to select a new president from among the current senators, deputies and governors, within the following two days of the death or resignation of the former president, and to provide him or her with a mandate to call for elections.