Трас-уш-Монтеш және Жоғарғы Дору провинциясы

Кіріспе

1936 1976 жылдардағы Трас-уш-Монтеш и Алту-Дору (ˌtɾaz uʒ ˈmõtɨz i ˈaltu ˈðoɾu) – Португалияның солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан тарихи провинциясы. Ол платолар, өзен аңғарлары, таулар және қамалдарды қамтитын көркем ландшафтымен әйгілі.

Тарих

Оның конституциясын тіркеудің алғашқы әрекеті король Санчо II (1223–1248) тұсында жасалды. Екіншісі оның ұлы және мұрагері Афонсо III (1248–1279) тұсында 1258 жылы Inquirições немесе патшалық комиссиялар аясында жасалды, ол Трас-ос-Монтес аймағын «жаңа қалалар» деп аталатын, Корольдікке тікелей бағынышты жерлерге негіздеуді көздеді. Афонсо III 1253 жылы қалаға жарғы берді, оны «Креспосқа қарсы төбе» деп атады, онда Әулие Факундо шіркеуі төңірегінде құрылған елді мекендер болған. 1833 жылдан бері аймақ Дуро өзенінің оң (солтүстік) жағалауында Вила-Реал және Браганса екі округке бөлінді, ал Дуро өзенінің оңтүстік жағалауындағы тағы 5 муниципалитет Визеу және Гуарда округтеріне қосылды. «Таулардың ар жағы» және «Жоғарғы Дуро» деген атау Марао, Альвао және Герес таулары сияқты жағалауды ішкі аймақтан бөлетін таулардың «басқа» (шығыс) жағындағы және Дуро өзенінің жоғарғы аңғары бойындағы орналасуын көрсетеді. Бұл оқшаулау провинцияны ғасырлар бойы кедей және сиреп қалған күйде ұстады, көптеген адамдарды жағалауға немесе Франция, Люксембург, Швейцария және Бразилия сияқты басқа Еуропа елдеріне көшіп кетуге мәжбүр етті. Аймақтағы ең маңызды қалалар – Вила-Реал, Браганса, Шавеш, Мирандела, Маседу-де-Кавалейруш, Ламегу, Пезу-да-Регуа, Могадуру, Миранда-ду-Дуру және Валпасуш. Олардың барлығы салыстырмалы түрде кішкентай, 50 000-нан кем тұрғыны бар. Көптеген адамдар әлі де аймақтағы шағын ауылдарда тұрады. Дәстүр бойынша, нашар жолдардың болмауына байланысты бұл ауылдар жағалаудан оқшауланған және кедейлік пен оқшауланудың салдарына ұшырады. Көшіп кету көбінесе жалғыз мүмкіндік болды. Бүгінде жағдай жақсарды, жақсы жолдар салынды, бірақ көптеген ауылдар әлі де халқы азайып барады, себебі жастар жақсы өмір сүру үшін үлкен қалаларға қоныс аударуда. Кішкентай ауылдарда егде жастағы тұрғындар әлі де шағын шаруашылықтардан күнкөріс табуда. Астық, қара бидай, картоп, бидай, зәйтүн майы, қаштан және шарапқа арналған жүзім (әсіресе портвейн) негізгі ауыл шаруашылығы өнімдері болып табылады. Гранит және минералды су да маңызды салалар. Халық арасында «Мараодан тыс жерде сол жерде болғандар билік етеді» деген мақал бар. Лиссабон соңғы жылдарға дейін бұл аймаққа көп көңіл бөлген жоқ. Жергілікті этнограф Падре Фонтестің айтуынша, «Еуропаның осы ғасырлар бойы сақталған бұрышында» қатал топыраққа және ауа райына қарсы күресте «көкпейіл, сенімсіз, батыл, еңбекқор, адал және мінез-құлқы берік» сипаттамалары қалыптасқан. Трансмонтаниялық этнография, Лиссабон, 1992. Трансмонтаниялықтар Португалияда көбінесе шарап, зәйтүн майы, шұжық және нанмен толы мол дастарқандарымен танымал.

A first attempt to register its constitution was made under the reign of King Sancho II (1223–1248). A second was made in the reign of his son and successor, Afonso III (1248–1279), under the Inquirições or royal commissions in 1258, intending to base the territory of Trás os Montes on so called "new towns" under direct control of the Crown. Afonso III gave it its charter in 1253, referring to the town, "a hill opposite the Crespos", which already had a core of settlements organized around the Church of St. Facundo. Since 1833 the region has been divided into two districts on the right (northern) bank of the Douro river — Vila Real and Bragança, with 5 other municipalities on the south bank of the Douro river included in the districts of Viseu and Guarda. The name — Beyond the Mountains and Upper Douro — refers to the location on the "other" (eastern) side of such mountains as Marão, Alvão and Gerês, which separate the coast from the interior, and along the upper valley of the Douro River. This isolation kept the province poor and underpopulated for centuries, causing many people to move to the coast or emigrate to other European countries such as France, Luxembourg and Switzerland, and to Brazil. The most important towns in the region are Vila Real, Bragança, Chaves, Mirandela, Macedo de Cavaleiros, Lamego, Peso da Régua, Mogadouro, Miranda do Douro and Valpaços. All are relatively small, with less than 50 000 inhabitants. Many people in the region still live in small villages. Traditionally these villages were cut off from the coast due to the lack of good roads, and suffered the effects of poverty and isolation. Emigration was often the only option. Today the situation has improved with better roads, but most villages are still losing population as youngsters there move to bigger towns for a better life. In small villages the ageing inhabitants still eke out a living from small farms. Corn, rye, potatoes, wheat, olive oil, chestnuts, and grapes for wine (namely Port wine) have been the main agricultural products. Granite and mineral water are also important industries. There is a popular saying: "Beyond Marão, those who rule are those who're there" ("Para lá do Marão mandam os que lá estão"). Lisbon has paid little attention to this area until recent years. According to Padre Fontes, a local ethnographer, "in this centuries old "corner of the corner of Europe", alone, in a struggle against the harsh soil and inclement climate, a character was formed: "that of the sad demeanor, the mistrusting air, courageous, daring, hardworking, loyal, and with strength of character a way of life." Etnografia Transmontana, Lisbon, 1992

The Transmontanos are known in Portugal for their often plentiful table, usually filled with wine, olive oil, sausage and bread.

Мәдениет

Аймақтың сыртқы әсерден оқшауланғандығына байланысты, көптеген халықтық өнер формалары қазіргі күнге дейін сақталған. Мысалы, бұл аймақтың ерекше дәстүрлі сыбызғысы – трансмонтана гайтасы. Trás os Montes жалпы Еуропа бойынша сыбызғылардың азаюына қарамастан, сыбызғы тарту дәстүрін сақтап қана қоймай, аймақтық сыбызғы да көне заманғы музыкалық шкалалардың көптеген ерекшеліктерін сақтап қалған. Сонымен қатар, Португалияның екінші ресми тілі – мирандес тілі осы аймақта қолданылады.