Кіріспе

Yavia cryptocarpa – кактустардың (Cactaceae тұқымдасы) бір түрі және жаңадан ашылған Yavia туысының жалғыз түрі. Туыс Аргентинаның Яви департаменті, Джужуй провинциясының атымен аталады, осы жерде бұл өсімдік сирек өсімдіктер өсетін тасты беткейлерге ғана тән. Өсімдік кейде Notocacteae тайпасына да жатқызылады. Cryptocarpa деген атау өсімдіктің криптокарп екенін көрсетеді. Бұл жемістер өсімдіктің ішінде пайда болады дегенді білдіреді, сондықтан оларды құрғақшылық кезінде өсімдік кішірейгенде ғана көруге болады.

Сипаттама

Өте түйіршікті тамырлары бар бұл түрдің жарты шар тәрізді сабағы, цилиндрлі немесе кері конус пішіндес, жоғарғы жағында сығымдалған және төменгі жағынан кеңірек, жасыл өсімдік денесі 0,5-тен 1,5 сантиметрге дейін биіктікке жетеді және диаметрі 1,3-тен 2,5 сантиметрге (кейде 3 сантиметрге) жетеді. Оның жалпы пішіні жазық, ал жоғарғы бөлігі жерден сәл көтеріңкі болады. Оның биіктігі 3-4 см, ені 2-3 см шамасында. Түбіршектерде ареолалар орналасқан, олардың ішінде 8-15 тікен бар, олардың ұзындығы 1-5 мм аралығында, тік тісті. Олардан 8-15 қызғылт түсті тікендер өседі, олар қартайғанда шыныдай ақ түске айналады. Гүлдері ақ немесе ашық қызғылт, кейде ашық лаванда түсті болуы мүмкін. Олардың ұзындығы 1 см, ені 2 см шамасында. 5 миллиметрге дейін ұзындығы және 2 миллиметрге дейін ені бар гүл шоғыры жалаңаш. Гүл қапшығы конус пішіндес. Сыртқы, зәйтүн түсті жапырақтары ложка тәрізді, ұзындығы 4 мм, ені 2,5 мм. Ішкі, сүйір жапырақтары 6-7 мм ұзындықта, 3-4 мм енді, ақтан қызғылтқа дейін, ақшыл шетімен. Гүлдеу күндізгі уақытта жүреді және көктемнің соңында болады. Жемістерінің ені шамамен 2-3 мм. Олар өсімдіктің орталық ойысында бірнеше ай бойы қорғалады, келесі жылдың көктемінде, жаңбыр маусымының басында гүл шоқтары пайда болған кезде шығарылады. Кері конус пішіндес, жалаңаш, кішкентай жемістер өсімдіктің жоғарғы бөлігінің ойысына еніп, жас ареолалардың жұмсақ түктерімен қоршалған. Олардың ішінде аздаған қара қоңыр, сопақ пішіндес тұқымдар бар.

Тарату

Yavia cryptocarpa Аргентинаның Хухуй провинциясының солтүстігінде, Боливиямен шекаралас аймақта, шамамен 3700 метр биіктікте кеңінен таралған.

Таксономия

Алғашқы үлгілер Роберто Кислинг 1986 жылдың ақпанында тапқан. Бірақ сол кезде жиналған үлгілер жоғалып кетті. 2000 жылға дейін жаңа үлгілерді жинап, өсіру мүмкін болмады. Алғашқы сипаттама 2001 жылдың наурыз айында «Кактустар және басқа да суккуленттер» журналында, неміс кактус қоғамының журналында жарияланды. Номенклатуралық синонимі – Blossfeldia cryptocarpa (Р. Кислинг және Пилц) Халда (2003).