Кіріспе
2006 жылғы 22 қарашада Нидерландыда екінші Балкененде кабинетінің құлауынан кейін жалпы сайлаулар өтті. Сайлау биліктегі Христиан-демократиялық шақыру (ХДШ) үшін салыстырмалы түрде сәтті болды, ол 41 орынмен ең ірі партия болып қала берді, тек үш орынды жоғалтты. Орын саны ең көп ұлғайған партия – Социалистік партия (СП), ол 9 орыннан 25 орынға дейін өсті. Басты оппозициялық партия, социал-демократиялық Еңбек партиясы (PvdA) 42 орынының тоғызынан айырылды, ал оң либералдық Халықтық бостандық және демократия партиясы (VVD) және прогрессивті либералдық Демократтар 66 партиялары орынның қысымды бөлігін жоғалтты, тиісінше 28 орынның алтауын және 6 орынның үшеуін. Бұрынғы VVD депутаты Герт Вилдерстің Ұлттық еркіндік партиясы (PVV) және жануарлар құқығын қорғау партиясы (PvdD) сияқты жаңа партиялар да сәтті болды, PVV тоғыз орынды жеңіп алды, ал PvdD екі орынды жеңіп алды, осылайша Еуропалық парламентке енген алғашқы жануарлар құқығын қорғау тобы болды. Үкімет құру жөніндегі келіссөздер 2007 жылғы 22 ақпанда ХДШ, PvdA және Христиандық одақтан құралған төртінші Балкененде кабинетінің құрылуына әкелді.
General elections were held in the Netherlands on 22 November 2006, following the fall of the Second Balkenende cabinet. The election proved relatively successful for the governing Christian Democratic Appeal (CDA) which remained the largest party with 41 seats, a loss of only three seats. The largest increase in seats was for the Socialist Party (SP), which went from nine to 25 seats. The main opposition party, the social democratic Labour Party (PvdA) lost nine of its 42 seats, while the right liberal People's Party for Freedom and Democracy (VVD) and the progressive liberal Democrats 66 lost a considerable portion of their seats, six of 28 and three of six, respectively. New parties, such as the right wing Party for Freedom (PVV) of former VVD MP Geert Wilders and the animal rights party Party for the Animals (PvdD) were also successful, with the PVV winning nine seats and the PvdD winning two, thereby becoming the first animal rights group to enter a European parliament. The government formation talks led to the installation of the Christian social fourth Balkenende cabinet, composed of the CDA, PvdA and the Christian Union on 22 February 2007.
Ішкі сайлау
Министрлер кабинетінің құлауына бір ай қалғанда екі партия 2007 жылға жоспарланған келесі сайлауда партияларын кім жетекшейтінін анықтау үшін ішкі сайлаулар өткізді. Консервативті-либералдық VVD партиясының ішкі сайлауында ғылым және жоғары білім беру мемлекеттік хатшысы, либерал Марк Рютте иммиграция және интеграция министрі, консерватор Рита Вердонкты жеңіп шықты. Прогрессивті-либералдық D66 партиясының ішкі сайлауында үкімет реформасы министрі, радикалды демократ Александр Пехтольд парламенттік фракция төрағасы, әлеуметтік-либерал Лузевис ван дер Лаанды басып өтті.
Министрлер кабинетінің құлдырауы
Келесі жалпы сайлау бастапқыда 2007 жылдың 15 мамырына жоспарланған, себебі парламент 2007 жылдың 2 сәуірінде таратылуға тиіс еді. Алайда, сайлау 2006 жылдың 22 қарашасында өтетіні жарияланды, өйткені премьер-министр Ян Петер Балкененде 2006 жылдың 30 маусымында кабинет отставкасын ұсынды. Бұның себебі, коалициялық серіктестердің бірі – D66 партиясы, Рита Вердонктің Айан Хирси Али ісіне қатысты кабинетке көрсеткен қолдауын бір күн бұрын кері тартып алды. Сайлауға дейін бес ай бойы жаңа кабинет уақытша үкімет ретінде жұмыс істеді. Оппозиция жеңіс тізбегін жалғастырып жатқандықтан, сайлауды мүмкіндігінше ертерек өткізуге талап қойды. Сайлау күнінің кейінгіге шегерілуі CDA партиясына тиімді болды, себебі осы бес айдың ішінде экономика жақсарды, ал тарихтан мәлім, экономика гүлденген кезде ең ірі коалициялық серіктес әдетте ең көп дауыс жинаған партия болып шығатын. Науқан барысындағы маңызды мәселе – экономиканың жақсаруы оңшыл үкіметтің нәтижесі ме, әлде оған қарамастан болған жағдай ма, деген сауал болды.
Қиындыққа ұшыраған фортуиншілер
Министрлер кабинеті құлағаннан кейін бірнеше жаңа, оңшыл және консервативті партиялар жалпы сайлауға қатысатындарын жариялады. Бұл партиялардың көпшілігі Пим Фортуйнның популистік «Пим Фортуйн тізімі» (LPF) партиясының тарап кеткен қалдықтарынан туындады немесе консервативті-либералдық VVD партиясынан бөлініп шықты және Фортуйнның идеяларымен шабыттанды. Сайлауға дейінгі кезеңде шағын оңшыл партиялар сепаратизм, жаңа құрылымдар мен партияларға өтулердің хаосымен сипатталды. Бұрынғы Роттердам әкімшісі Марко Пасторс және LPF парламент мүшесі Жоост Эрдманс Фортуйннің саясатын үлгі еткен «Eén NL» партиясын құрды. Нидерланд үшін оңшыл партияны бұрынғы LPF министрі Хилбранд Навин басқарды. Бұрынғы VVD депутаты Герт Вилдерс 2006 жылғы сайлауға қатысатын «Азаттық партиясы» үшін жаңа мүшелер іздеді. Навин мен Вилдерс сайлау алдында парламентте тәуелсіз депутаттар болып шықты, ал Эрдманс бұрынғы VVD депутаты Антон ван Шинделмен бірлесіп «Эрдманс Ван Шиндел тобын» құрды. LPF партиясының тағы екі саяхаткері бір адамдық фракция құрды, бірақ өз партияларын құрмады: LPF партиясының бұрынғы төрағасы Джерард ван Ас және сондай-ақ бұрынғы LPF мүшесі Гонни ван Оденаллен. Марго Кранвельдт LPF партиясынан шығып, мандатын тапсырды және социал-демократиялық PvdA партиясына қосылды. Ал LPF келесі сайлауға «List 5 Fortuyn» деген атпен қатысатынын мәлімдеді. Партияны 2002–2003 жылдары парламент депутаты болған Олаф Стугер басқарды және ол 2006 жылы Джерард ван Астың орнына парламентке қайта оралды.
Белгілі саясаткерлердің қашуы
Бірнеше көрнекті саясаткерлер сайлаудан бұрын қызметтен кетуін жариялады. Кейбір сарапшылар үлкен шығу туралы айтты. Либералды VVD партиясында парламенттік фракцияның бұрынғы төрағасы Жозиас ван Арцен зейнетке шығатынын, оның орынбасары Биби де Фрис, парламент спикері Франс Вайсглас, министрлер Ханс Хугерворст, Сибилла Деккер, мемлекеттік хатшы Мелани Шульц ван Хаген және Хенк ван Хоф та жариялады. CDA партиясында министрлер Сес Вейерман мен Карла Пейджс, сондай-ақ мемлекеттік хатшы Клеменс Росс қайта оралмайтындарын мәлімдеді. D66 партиясының қазіргі төрағасы Лузевис ван дер Лаан және оның ізашары Борис Диттрих те қайта оралмайтындарын хабарлады.
Түрік-голландиялық кандидаттар және армян геноциді
2006 жылғы 26 қыркүйекте Еңбек партиясынан кандидат болған Ердинч Сачан партиясы тарапынан қызметтен алынды, себебі ол армян геноцидінің себебі жас түрктер екендігі туралы партиялық ұстанымды қабылдаудан бас тартты. Сол күні кешке CDA партиясы да екі кандидатын – Айхан Тонка мен Осман Эльмачиді осы мәселе бойынша қызметтен шеттету туралы хабарлады. Екі партия да барлық мүшелерінің осы өте сезімтал адам құқықтары мәселесінде партияның пікіріне ашық түрде сәйкес болуы керек екендігіне келісті. Бұл мәселенің сезімталдығын Түркия Парламентінің спикері Бюлент Арынч Нидерландыны осы оқиғаға байланысты дипломатиялық шаралар қабылдаумен қорқытқанда көрсетті. Түркия Сыртқы істер министрлігінің өкілі Намик Тан: «Біз одақтасымыз Нидерландтың саяси партияларының армян геноциді деп аталатын оқиғаға қатысты бір жақты көзқарасынан қатты алаңдаймыз, себебі бұл сөз бостандығын шектейді» деді. Кейіннен Еңбек партиясының төрағасы Вутер Бос геноцид терминінің тым оңай қолданылатынын және ол «армян мәселесі» туралы айтқанды жөн көредінін мәлімдеді.
2003 жылы ирак тұтқындарына қатыгездікпен қаралғандығы туралы хабарлар
Сайлауға бір апта қалғанда, "De Volkskrant" газеті голландиялық сарбаздардың 2003 жылы Иракта ирактық тұтқындарды "азаптаған"дығы туралы хабар жариялады. Қорғаныс министрі Хенк Камп бұл мәселені дереу (қайта) тергеуді бұйырды, бірақ бұл оқиға туралы бұрынғы ақпарат әскери полиция мен голланд прокуратурасын қылмыстық тергеуді бастауға себеп болмады. Солшыл партиялар, мысалы, Еңбек партиясы (PvdA), дереу парламенттік тергеуді талап еткені кейіннен әскери командир Дик Берлин тарапынан сынға ұшырады. Ол солшыл оппозицияның айыптау тілімен Голландия Қорғаныс министрлігінің беделін түсіргенін, ал Иракта ештеңе болмағанын мәлімдеді. VVD партиясының жетекшісі Марк Рютте бұл Ирак оқиғасының сайлауға әсер ету мақсатында жасалған манипуляция екенін айтты. Голландия сайлау күні қорғаныс министрі Камп "De Volkskrant" газетіне жолдаған ашық хатында, мүмкін болған зәбірлеу туралы жаңалықтың қате екенін және "De Volkskrant" редакторының осы оқиға үшін дереккөздер тарапынан пайдаланылғанын сезінуі керек екенін мәлімдеді. Қорғаныс министрлігі де "De Volkskrant" газеті жариялаған хабарды түзетуді талап етуде. 2007 жылдың қаңтар айында Elsevier журналы Еңбек партиясының (PvdA) №5 үміткері Тон Херцтің "De Volkskrant" газетіне осы оқиғаны қалай жариялау керектігі туралы "кеңес бергенін" хабарлады.
2006 жылғы де Стемминг
Комедияшы Фрик де Йонге сайлау алдындағы түнде қоғамдық теледидарда "сайлау шоуын" (verkiezingsconference) көрсетті. Ол "De Stemming 2006" деп аталды (екі мағыналы атау, "Дауыс беру 2006" және "Көңіл-күй 2006" дегенді білдіреді). Ол сайлауға толығымен бағытталған ирониялық комедиялық шоуында кандидаттарды паш етіп, мұндай шоуды ерекше голландиялық құбылысқа айналдырды. Бұл шоу алдағы сайлауға әсер ете ме деген сұраққа Де Йонге ешкімді жақтап, бәрін ақымаққа айналдыратынын мәлімдеді. Бұл оның осындай шоуды екінші рет ұйымдастыруы еді. Алғашқысы 2003 жылы болған, ол сол жылы Нидерландыдағы ең көп тамашаланған телебағдарламалардың отыз үшіншісі болды. Биылғы жылы шоуды 2 016 000 көрермен көрді.
Науқан
Сайлау кезіндегі ең маңызды мәселе – оңшыл орталық Екінші Балкененде кабинетінің экономикалық көрсеткіштері болды, оған христиан демократиялық CDA, консервативті либералды VVD және прогрессивті либералды D66 партиялары кірді. Жаңа үкіметтің құрамы және Голландия экономикасының болашағы да талқыланды. Басқа мәселелердің ішінде интеграция және экология да қарастырылды.
Билік мәселесі
Сайлаудың ең маңызды мәселесі қай партия ең үлкен болады, билеуші христиан демократиялық CDA немесе басты оппозициялық партия, социал-демократиялық PvdA еді. Бұл 2003 жылғы жалпы сайлаудағы жағдайға ұқсас болды. Ең үлкен партия кабинет құру келіссөздерін бастауға мүмкіндік алатын еді. Сонымен қатар, егер ол кабинетке кірсе, ең үлкен партия премьер-министрді тағайындауға құқылы болар еді. Бұқаралық ақпарат құралдары сайлауды премьер-министр Ян Петер Балкененде (CDA) мен премьер-министрліке үміткер Вуттер Бос (PvdA) арасындағы "титандардың қақтығысы" деп сипаттады. Екі партия да өз мүмкіндіктерін ашық қалдырып, жаңа кабинеттің құрамына қатысты ешқандай артықшылық білдірмеді. Басқа партиялар өздерінің нақты пікірлерін білдірді: VVD CDA-мен бірлесіп үкімет құруды жалғастыруды қалады, ал Социалистік партия мен GroenLinks (GL) "Солшыл көктем" деп аталатын солшыл коалицияны қолдады. Жалпы алғанда, үш мүмкіндік қарастырылды: CDA және VVD-мен үшінші Балкененде кабинетінің жалғасуы, PvdA, SP және GL-дің солшыл коалициясы немесе PvdA және CDA-ның орталық-солшыл коалициясы. 2004 және 2005 жылдары жасалған сауалнамалар біріккен солшыл күштердің Парламентте көпшілік дауысқа ие болуы мүмкін екенін көрсетті. Сауалнамалар екі басты жарысты болжады: біріншіден, PvdA мен билеуші CDA арасында, екіншіден, солшыл блок (PvdA, SP, GroenLinks) пен оңшыл блок (CDA, VVD) арасында, бірақ ешқайсысы көпшілік дауысқа жете алмады. Алайда, қараша айының басындағы сауалнамалар CDA-ның қолдауы артып, PvdA-ны басып өте бастағанын көрсетті. Қараша айының ортасындағы сауалнамалар PvdA-ның дауыстары SP-ға ауысып жатқанын, ал CDA партиясының көрсеткіштері тұрақты екенін көрсетті. Сол және оңшыл блоктар тепе-теңдікте қалды, ешбір тарапқа жалпы көпшілікке жеткілікті дауыс түспеді. Христиандық одақ сияқты шағын орталық партиялар шешуші рөл атқаруы мүмкін еді.
Әлеуметтік-экономикалық мәселелер
Сайлау дебаттары әлеуметтік-экономикалық мәселелермен, әсіресе Балкененде кабинеттерінің жұмысымен басым болды. Соңғы төрт жылда Балкененде кабинеттерінің үш кабинеті салықты төмендету, әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін реформалау және білім беруге инвестиция салуды қамтитын, ауқымды әлеуметтік-экономикалық реформалар бағдарламасын іске асырды. Олардың мақсаты – голланд экономикасын жандандыру еді. Бастапқыда бұл саясатқа қанағаттанбаушылық күшті болды, 2003, 2004 және 2005 жылдары ірі кәсіподақ FNV және үш негізгі оппозициялық партия ұйымдастырған ірі наразылықтар өтті. Олар үкіметті осы шараларды дағдарыс кезінде, дұрыс емес уақытта қабылдағаны үшін сынады және үкіметтің экономикалық жағдайды жақсарту үшін кедейлер мен әлеуметтік жағынан осал топтарды құрбандыққа салғанын мәлімдеді. Дебаттың маңызды тақырыбы – халықтың 10 пайыздан астамының кедейлікте өмір сүретіні, оны азық-түлік банкілерінің санының өсуі көрсетіп тұрды. 2006 жылы экономика жақсара бастағанда, халықтың наразылығы азайды. Голланд экономикасының болашағына қатысты үш түрлі пікір болды. CDA реформалар аяқталғанын және келесі үкіметке ешқандай маңызды шаралар қабылдау қажет емес екенін мәлімдеді. VVD голланд экономикасының өнімділігін арттыру үшін реформаларды жалғастыруды қалады. Олар салықты төмендетуді және бюрократияны қысқартуды жалғастыруды көздеді. Оппозициялық партиялар PvdA, SP және GL, сондай-ақ Христиандық одақ, кейбір шараларды кері қайтаруды және мемлекеттік секторға, әсіресе денсаулық сақтау саласына және кедейлерге көбірек назар аударуды қалады. PvdA және GroenLinks сонымен қатар экономика мен әлеуметтік әл-ауқат жүйесінің бір бөлігін реформалауды қалайтындарын мәлімдеді. Мысалы, сайлауға бірнеше ай қалғанда, PvdA партиясының басшысы Вутер Бос егдеулердің зейнетақысына салық салуды ұсынды, яғни бай егдеулер зейнетақыларына кедей егдеулерге қарағанда көп салық төлеуі керек. Голландтың зейнетақы жүйесі мемлекеттік зейнетақыдан (AOW) және міндетті түрде жинақталатын зейнетақыдан тұрады. Бос соңғы бөлігіне прогрессивті салық салуды ұсынды. Бұл ұсыныс Бостың өзінің партиясының ішінде де, сыртында да қызу пікірталас тудырды. Бұрынғы министр және De Volkskrant газетінің жазушысы Марсель ван Дам 22 маусымда Бостың ұсынысын сынап, мақала жазды. Христиан-демократиялық шақыру партиясының екінші тұлғасы Максим Верхаген Бостың ұсынысынан үзінділерді PvdA егдеулер үшін сенімді серік емес екенін көрсету үшін үнемі пайдаланды. Кейін Бос жоспарларын өзгертті: тек жаңа жағдайларда ғана зейнетақыдан салық алынады.
Иммиграция және интеграция
2002 және 2003 жылдардағы сайлауда басымдық құрған иммиграция және интеграция мәселелері осы сайлауда айқын түрде маңыздылығын жоғалтты. Назар иммиграция және интеграция министрі Рита Вердонктың саясатына аударылды, ол иммигранттар ағынын азайтты және мигранттар үшін міндетті интеграциялық курстарды енгізді. Вердонктың иммигранттарға қатысты көзқарасы голландиялық депутат Айан Хирси Алидің азаматтық мәселесіне байланысты туған дағдарыстан кейін тағы да назар ортасына түсті, бұл дағдарыс үкіметтің құлауына әкеп соқты. Дебаттарда ең маңызды мәселе бес жылдан астам уақыттан бері сот ісінде қаралып жатқан 26 000 пана іздеушінің жағдайы болды. Солшыл оппозициялық партиялар PvdA, SP, GL және CU, сондай-ақ бұрынғы коалициялық серіктес D66 осы топқа жалпы кешірім беруді, яғни олардың барлығына тұруға рұқсат беруді талап етті. CDA, VVD және Герт Вилдерс пен Марко Пасторстың ұсақ оңшыл партиялары мұндай рұқсатқа қарсы болды, себебі бұл заңсыз иммигранттарды тартады. Министр Вердонк бұл 26 000 пана іздеушінің мәселесін шешкенін, көптеген адамдарды өз елдеріне қайтарғанын және көптегендеріне тұруға рұқсат бергенін мәлімдеді. Тағы бір маңызды мәселе – министр Вердонктың 2006 жылғы 17 қарашада жариялаған, қоғамдық орындарда бурка және бетін жабатын басқа да киімдерге тыйым салуы болды. Оппозициялық Лейбористік партия бұл заңды «сайлаудағы амал» деп атады, ал бір мұсылман басшысы оны «кішкентай проблемаға арналған үлкен заң» деп сипаттады.
Қоршаған орта
Ақырында қоршаған орта да сайлау кезінде екінші дәрежелі мәселеге айналды. Экологиялық мәселелерге алғашқы назарды 2006 жылдың 30 қыркүйегінде CDA партиясының съезіне араласқан Greenpeace ұйымы аударды. Парламент төрағасы Максим Верхаген сөйлеген сәтте, Greenpeace белсенділері "CDA 240 000 жылдық ядролық қалдықтарды таңдады" деген үлкен баннерді жапты. Бұл, күні бұрын CDA партиясының қоршаған ортаны қорғау вице-министрі Питер ван Гелдің Нидерландта ядролық энергияның жаңа мүмкіндіктерін қарастырып отырғаны туралы жаңалыққа сілтеме жасады. Полиция кейіннен төрт белсендіні ұстады. Қоршаған орта мәселелеріне назар аударуды күшейткен басқа да маңызды оқиғалар – Ұлыбритания үкіметінің Стерн есебі және Аль Гордың "Жылына қатысты шындық" фильмін насихаттау үшін Амстердамға келгені болды. GroenLinks партиясы науқандары мен жарнамаларында осы мәселеге баса назар аударды, олардың жарнамаларында: "Полярлық мұздықтар ерігенде кім стратегиялық дауыс береді?" деп сұрақ қойылды. Жануарлар партиясы экологиялық проблемалармен тығыз байланысты бір мәселе – Нидерланд қоғамында, әсіресе ауыл шаруашылығында жануарлардың жағдайы туралы науқан жүргізді.
Дауыс беру машинасы туралы дау
"Біз дауыс беру компьютерлеріне сенбейміз" атты белсенді топтың баяндамасында Nedap сайлау машиналарының қауіпсіздігіндегі, сайлауда 90% дауыс берушілер қолданатын, қауіпсіздік кемшіліктері туралы мәліметтер келтірді. Баяндамада дауыс беру машинасының корпусын ашудың оңай екені айтылды. Электрониканы қоршаған ішкі корпус өте қарапайым құлыппен ғана қорғалған. Осылайша, бағдарламалық қамтамасыз етуді және тіпті аппараттық құралды ауыстыру салыстырмалы түрде оңай болды (жад чипін ауыстыру арқылы, яғни дауыс беру деректерін сақтайтын жад шифрланбаған). SDU компаниясы "NewVote" деп аталатын тағы бір машина жасады. Ол компьютер негізінде жұмыс істейді және батырмалардың орнына сенсорлық экранды пайдаланады. Қазіргі таңдағыда тек он шағын округте ғана қағаз бен қарындаш қолданылады. "Біз дауыс беру компьютерлеріне сенбейміз" тобы, сайлауда алаяқтық болмайды деген министр Атцо Николаидің уәделеріне көз жеткізбегендіктен, оны сотқа берумен қорқытты. Осы айыптауларға жауап ретінде Николаи дауыс беру машиналарына жаңа қауіпсіздік шараларын енгізді. Қазір Nedap барлық машиналарын зақымдануға тексеріп, жаңа чиптер мен оңай бұзылмайтын бағдарламалық қамтамасыз етуді орнатып, машиналарды бірегей металл мөрмен жабуда. Тексерулер нәтижесінде, 30 қазанда үкімет SDU дауыс беру машиналарында мәселе бар деген шешімге келді, себебі 10 метрлік радиуста машиналарды сымсыз түрде бақылауға болады, сондықтан бұл машиналар дауыс берудің құпиялылығын жеткілікті деңгейде қамтамасыз ете алмайды. Бұл машиналар, оның ішінде Амстердам қаласы бар 35 муниципалитетте қолданылады, сайлаудан бұрын жақсартылуы немесе басқа нұсқамен ауыстырылуы керек. Амстердамды қоса алған көптеген муниципалитеттер SDU машиналарының орнына дәстүрлі қағаз және қызыл қарындашпен дауыс беру әдісіне көшуді шешті. Брюкелендегі тәжірибеде дауыс беру машинасы бензин құю станциясына орнатылды. Алайда, Брюкелен тұрғындары емес азаматтар "дауыс беру билетін" (stempas) "сайлаушы куәлігіне" (kiezerspas) ауыстыруы тиіс болды.
Қоғамдық пікірталастар
Бұрынғы сайлаулардан гөрі, осы сайлауда партия басшыларына, әсіресе PvdA-ның Босы мен CDA-ның Балкенендесіне ерекше назар аударылды, олардың екеуінен кім премьер-министр бола алады деген мәселе көтерілді. Бұл басқа партияларды ғана емес, сарапшыларды да қынжырға келтірді, олар сайлаудың мәселелер мен партиялар туралы болуы керек екенін, премьер-министр кім болады дегенге емес, айтты.
Радиодағы пікірталас
Жеті ірі партияның басшылары арасындағы алғашқы сайлау дебаты 2006 жылдың 29 қазанында қоғамдық радиода өтті. Марк Рютте, оның VVD партиясы CDA премьер-министрі Ян Петер Балкененде басқарған үшінші Балкененде кабинетінде кіші серіктес болды, сайлаудан кейін CDA PvdA партиясымен коалиция құруы мүмкін деп уайымдады, себебі дебат кезінде сауалнамалар бойынша көпшілік дауысқа ие болатын жалғыз екі партиялық коалиция осы болатын. Бірақ Балкененде өзінің мүмкіндіктерін ашық қалдырды және PvdA-мен коалиция құру мүмкіндігін жоққа шығармады. PvdA-ның Вутер Бос Балкененде CDA-PvdA коалициясын басқарса, премьер-министрдің орынбасары болмайтынын айтты. Ол парламенттік фракция төрағасы қызметінде қала береді.
RTL 4 талқылау
Бұл пікірталас 2006 жылдың 3 қарашасында өтті және RTL4 телеарнасы көрсетті. Қатысушылар: Ян Петер Балкененде және Вуттер Бос. Балкененде алдыңғы төрт жылдағы жетістіктеріне назар салып, "Біз төрт жыл бұрынғыдан гөрі жақсы жағдайдамыз. Бұрын Еуропадан қалып қойдық, енді алдамыз, бірақ жұмысымыз әлі біткен жоқ" деді. Бос Балкененде билікке келгеннен кейін байлар мен кедейлер арасындағы айырмашылықтың артқанын айтты, "Ең байлардан не сұрадыңыз? Барлық азаматтар экономикаға үлес қосу үшін қалталарын ашуға шақырылды" деді.
NOS жастар күнкөрісінің талқылауы
Бұл пікірталас 2006 жылдың 11 қарашасында НОС-тың Jeugdjournaal (YouthNews) арнасында тікелей эфирде көрсетілді. Пікірталас 8-14 жас аралығындағы балаларға бағытталған. Оған сайлауда көш бастап тұрған төрт партияның жетекші кандидаттары қатысты: Ян Петер Балкененде (CDA), Вуттер Бос (PvdA), Марк Рютте (VVD) және Ян Марийнйсен (SP). Пікірталас аяқталған соң жас көрермендер арасында жүргізілген сауалнама голландиялық балалардың келесі премьер-министр ретінде Вуттер Босты (46%) таңдағанын көрсетті, одан кейін Марийнйсен (26%), Балкененде (22%) және Марк Рютте (6%) дауыс жинады.
"Ен-Вандаг" талқылауы
Бұл пікірталас 2006 жылдың 15 қарашасында өтті және EenVandaag ұйымдастырды. Оған Ян Петер Балкененде, Вутэр Бос, Марк Рютте, Ян Марийнйсен, Фемке Халсема және Андре Руво қатысты. Пікірталастан кейін жүргізілген сауалнама бойынша Ян Марийнйсен пікірталастың жеңімпазы атанды.
Нәтижелер
Қалған орындарды алу мүмкіндіктерін арттыру үшін екі біріктірілген тізім құрылды: бірі Социалистік партия мен GroenLinks (бір қалдық орынды алды), екіншісі – Христиандық одақ пен SGP. Басқа қалдық орындар CDA (2), PvdA (2), D66 (1) және PVV (1) партияларына бөлінді. VVD тізіміндегі екінші нөмірлі үміткер, Иммиграция министрі Рита Вердонк, тізім жетекшісі Марк Рюттеге (553 200) қарағанда көп дауыс жинады (620 555). Бұл оның жоғары ұлттық беделімен байланысты болды. D66 тізіміндегі алтыншы нөмірлі үміткер Фатма Кошер Кая екінші көп дауыс жинады (34 564), тек жетекші үміткер Александр Пехтольдтан (95 937) кейін. Бұл CDA және PvdA-ның армян геноцидіне қатысты ұстанымдарына байланысты түрік текті үміткерлерді тізімдерінен шығаруының нәтижесі болды, соның салдарынан Түрік форумы түрік текті сайлаушыларды түрік текті Кошер Каяға дауыс беруге шақырды, бірақ оның геноцидке қатысты ұстанымы нақты емес болды. Кез келген жеке үміткер белгілі бір квотаға жетсе (осы сайлауда 16 397 дауыс), сайланады. Нәтижесінде Кошер Кая сайланды және D66 партиясы жеңіп алған үш орынның біреуін иеленді.
Облыс бойынша
+ Облыстар бойынша нәтижелер Облыс CDA PvdA SP VVD PVV GL CU D66 PvdD SGP Басқалары 22.530.7 15.9 14.3 4.0 3.8 5.1 1.3 1.4 0.3 0.7 23.8 20.8 15.1 16.8 6.8 3.7 5.9 1.6 2.1 2.1 1.3 28.1 27.5 17.1 10.6 3.3 3.8 6.1 1.1 1.3 0.4 0.7 29.3 20.3 16.1 13.5 4.4 4.4 4.8 1.8 1.6 3.0 0.8 18.331.0 19.2 10.9 3.2 5.9 7.0 1.9 1.6 0.3 0.7 28.6 20.3 20.6 10.8 11.5 3.4 1.2 1.1 1.5 0.1 0.9 31.8 17.8 20.4 14.5 6.2 3.4 1.5 1.6 1.4 0.4 1.0 21.022.2 16.8 18.2 5.5 7.0 2.3 2.7 2.7 0.2 1.4 33.0 21.1 14.8 11.1 4.0 3.4 6.9 1.6 1.1 2.2 0.8 24.1 20.5 14.3 16.1 7.2 4.3 4.4 2.3 2.1 2.5 2.2 26.8 18.7 13.2 16.7 5.1 6.5 5.5 2.7 1.9 2.0 0.9 28.0 18.2 15.5 12.9 5.6 2.9 5.1 1.1 2.0 7.8 0.9
Реакциялар
Негізгі партиялардың (CDA, PvdA, SP, VVD, PVV, GL және CU) басшылары арасындағы соңғы пікірталаста, биліктегі үкімет 9 орыннан айырылып, солшыл партиялар (PvdA, SP, GL, PvdD) 8 орын қосып алды, бұл сайлаушылардың үкімет саясатының әлеуметтік сипатта болуын қалағандығының белгісі ретінде қабылдалды. Оңшылдардан PVV 9 орын алды, бірақ басқа партиялар PVV-мен ықтимал коалиция құру мүмкіндігі туралы ештеңе айтпады. Сайлау аяқталғаннан кейін партия басшылары арасындағы пікірталаста, олардың біреуі PVV-мен коалиция құруға ниетті ме екені сұрақ болды. Барлығы үнсіз қалды. Вилдерс бұл жағдайды «санитарлық кордон» деп атағанда, VVD басшысы Рютте оған қарсы шығып, «ешқандай санитарлық кордон жоқ» деді. Рютте PVV-ді «бір мәселелік партия» деп есептейді, бірақ оны коалициялық серіктес ретінде толығымен жобап тастамайтынын мәлімдеді. CDA, PvdA және CU коалициясының мүмкіндігі туралы сұраққа PvdA басшысы Бос, сайлау науқаны барысында CDA мен PvdA арасындағы айырмашылықтардың өте үлкен екенін, ал үлкен жеңіске жеткен SP-нің де келіссөздерге қатысуға құқығы бар екенін жауап берді. SP басшысы Марийнйсен бұған жауап ретінде, SP-нің ешқашан CDA-ны коалициялық серіктес ретінде жобап тастамағанын, бірақ бұрынғы үкіметтегі CDA-мен коалиция құру мүмкін емес екенін айтты. Бұл, CDA бағдарламасымен және CDA депутаттарының тізімімен бірге, көптеген «кедергілерге» және «қарсылықтарға» себеп болар еді, сондай-ақ ол бұл CDA бағдарламасымен және депутаттар тізімімен коалиция құруға ынтақ емес екенін мәлімдеді. Премьер-министр Балкененде өзі қалаған CDA-ның қазіргі уақытта жоқ екенін, сондықтан ол қазіргі CDA-мен келіссөздер жүргізуге мәжбүр екенін түсіндірді.
Салдары
Өкілдер палатасында ешбір партия абсолютті көпшілікке ие болмағандықтан, заңдарды ұсынуға және Өкілдер палатасында көпшілік дауысын алуға жеткілікті орынға ие партиялардан тұратын коалициялық үкімет құру қажет болды. Мұндай жағдайда көбінесе көпшілікке ие коалиция құрылады, бірақ үкімет ұсыныстарын қолдау үшін жаңадан көпшілік жинап отыратын азшылық үкіметі де мүмкін. 2006 жылғы сайлау нәтижелеріне сәйкес, көпшілік коалиция құру үшін кем дегенде үш партия қажет болды. Алғашқыда CDA, PvdA және SP партияларынан кабинет құру бойынша келіссөздер басталды, бірақ партиялар мұндай кабинет құруға ықыласты болған жоқ. Кейіннен CDA, PvdA және ChristenUnie партияларынан кабинет құру туралы келіссөздер жүргізілді. Нәтижесінде Төртінші Балкененде кабинеті құрылды. Ол 2007 жылғы 22 ақпанда Беатрикс патшайымымен бекітілді. Ал осы уақыт аралығында Балкененде III кабинеті жаңа саясат жүргізуге құқығы жоқ уақытша үкімет ретінде жұмыс істеді.