Кіріспе

Шетелдік мемлекеттердің туған жерінен келген азаматтары қақтығыс кезінде, жау мемлекеттің азаматтары.

Әдет-ғұрыптық халықаралық құқықта, жау шетелдігі – кез келген шетелдік мемлекеттің немесе үкіметтің туған жерінен келген азаматы, азаматы, тұрғыны немесе бағыныштысы, отандық мемлекет немесе үкімет қақтығыс жағдайында болған және ұсталуға, шектелуге, күзетілуге және елден шығарылуға жататын адам. Әдетте, елдер арасында ресми түрде соғыс жарияланған болады.

Австралия

Австралияда Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, еврей босқындары және нацистерден қашып келген басқа да адамдар, егер олар неміс үлгісіндегі жеке құжаттарымен келсе, Австралияға келген кезде "жау шетелдіктер" деп жіктелді. 1939 жылғы Австралия заңы бойынша, неміс немесе Германияда туған австралиялықтар "жау шетелдіктер" санатына енгізілді; кейіннен итальяндықтар мен жапондықтар да осы санатқа қосылды. Сондықтан Австралия үкіметі оларды, кейде соғыс аяқталғанға дейін жылдар бойы, Татура 3 D сияқты оқшауланған лагерьтерде ұстады. Онда шамамен 300 адам, оның ішінде отбасылар, тіпті екі жастағы балалар да "жау шетелдіктер" деп танылды, мысалы, Ева Дульге – ол екі он жылдан кейін осы елдің атынан Уимблдон теннис турнирінде өнер көрсетті. Бұл лагерь 1940 жылы ашылды. Ол Виктория штатының солтүстік бөлігіндегі Шеппартон қаласының жанында орналасқан.

Канада

Соғыс шаралары туралы заң – Канада Парламентінің соғыс, басқыншылық немесе көтеріліс кезінде ұстауға рұқсат беретін заңы. Бұл заң Канада тарихында үш рет қолданылды: 1914-1920 жылдардағы Канаданың алғашқы ұлттық ұстау операциялары кезінде, Екінші дүниежүзілік соғыста жапон канадалықтарының ұсталуы және 1970 жылғы қазан айындағы төтенше жағдай кезінде. 1988 жылы ол жойылды және оның орнына Төтенше жағдайлар туралы заң қабылданды.

Германия

Илаг – Екінші дүниежүзілік соғыста Германия әскері басып алған аймақтардағы одақтас азаматтарды ұстау үшін құрылған тұтқын лагерлері. Оларға 1941 жылдың желтоқсан айында соғыс жарияланғанда Еуропада кенеттен тап болған АҚШ азаматтары және молшерлі шабуылға ұшыраған аймақтарда тұтқындалған Ұлыбритания және Ұлттар Достастығы азаматтары кірді.

Ұлыбритания

1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Ұлыбритания нацистік қуғын-сүргіннен қашқан яһудилер мен саяси босқындарды қабылдаған паналық орынға айналды. Соғыс басталғанда британ үкіметі, «Қорғаныс ережелерінің 18B» талабына сәйкес, осы босқындарды саяси көзқарастарына қарамастан, басқа жау шетелдіктермен бірге орналастырды. Кейіннен Италия да Ұлыбританияға соғыс жариялағанда, көптеген британдық итальяндықтар да жау шетелдіктер ретінде тұтқындалды. Британ материгінен салыстырмалы түрде оқшауланған және жеткілікті демалыс орындары бар Мэн аралы, «Шет елдік азаматтарды» (Бірінші дүниежүзілік соғыста болғандай) баптау үшін пайдаланылды. Сондай-ақ, тұтқындарды Канадаға көшіруге әрекеттер жасалды. 1940 жылдың шілдесінде SS Arandora Star неміс суасты қайығымен торпедаланып, Солтүстік Америкаға итальяндық және неміс шетелдіктерін тасымалдау кезінде батып кетті, нәтижесінде 743 адам қаза тапты. 813 аман қалған тұтқын, кейіннен Австралияға интернациялау үшін HMT Dunera кемесімен тасымалданған 2500 адамның қатарына қосылды. Пионерлік корпус – соғыстың басында жау шетелдіктерге қызмет етуге рұқсат етілген жалғыз британдық бөлімше болды. Мыңдаған неміс және австриялықтар Пионерлік корпусына қосылып, одақтастардың соғыс күштеріне және өз елдерін азат етуге көмектесті. Бұл негізінен нацистік режимнің қарсыластары және еврейлер болды, олар әлі де мүмкіндік болғанда Ұлыбританияға қашып келді. Олардың арасында оператор Кен Адам, жазушы Джордж Клэр және баспагер Роберт Максвелл де болды. Көбінесе «Патшаның ең адал жауы» деп аталған бұл адамдар кейіннен жауынгерлік бөлімдерде қызмет етті. Кейбіреулері Арнайы операциялар басқармасымен құпия агенттер ретінде жұмыс істеді. Неміс азаматы ретінде британдық қарулы күштерінде қызмет ету өте қауіпті болды, себебі тұтқынға алынған жағдайда олар немістер тарапынан сатқындық жасады деген айыппен атылуы мүмкін еді. Ұлыбритания қарулы күштеріне қосылған неміс еврейлерінің саны ерекше жоғары болды; соғыс аяқталған кезде Германиядан келген әр жетінші еврей британ армиясына қосылған. Олардың неміс тілін және мәдениетін жақсы білуі пайдалы болды. Олардың көптері соғыстан кейін Германия мен Австриядағы британдық оккупациялық әскерінің басқаруында қызмет етті.

Америка Құрама Штаттары

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-та тұратын жапон азаматтары дұшпан шетелдіктердің танымал мысалы болды. Осы жапондықтар мен жапон-американдықтардың көпшілігі президент Франклин Д. Рузвельттің бұйрығымен, соғыс кезінде көптеген неміс және итальян-американдықтармен бірге, ұстау лагерьлерінде қамалған. Дегенмен, көптеген жапон-американдықтар мен итальян-американдықтардың шын мәнінде "шетелдік" емес екені анық болды, себебі олар американдық азаматтыққа ие болған. "Дұшпан шетелдік" термині тек Америка азаматтығын алған жоқ, Остік елдердің азаматтарына ғана қатысты. Бұл сандарға нәсілдік негізде натурализация заңдарымен азаматтыққа өтініш беруге тыйым салынған мыңдаған тұрақты тұрғындар кірді; олардың туған елдеріне қарсы соғыс жарияланғанда, олардың мәртебесі "тұрғыннан" "дұшпан шетелдікке" өзгерді. Сондықтан, неміс-американдық, итальян-американдық және жапон-американдық тұрақты тұрғындар дұшпан шетелдіктер ретінде жіктеліп, осылай ұсталды. Барлығы 10 905 итальян-американдық және шамамен 110 000 жапон-американдық елдегі көптеген лагерьлерде және орындарда ұсталды. Неміс-американдықтар 50-ден астам әртүрлі жерде ұсталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-та тұратын дұшпан елдің азаматтары "Дұшпан шетелдігі" карточкасын алуға және ай сайын билік органдарына тіркелуге міндетті болды.