Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан зерттеушісі және теңізші, Тынық мұхитында (1536–1604)
Spanish explorer and navigator in the Pacific (1536–1604)
Хуан Фернандес (шамамен 1536 – шамамен 1604) – Перу вице-корольдігінің және Чили генерал-капитандығының колониялық Оңтүстік Америкасының батысындағы Тынық мұхиты аймақтарындағы испан зерттеушісі және теңізші. Ол Кальяодан (Перу) Вальпараисоға (Чили) дейінгі жылдам теңіз жолын, сондай-ақ Чили жағалауындағы Хуан-Фернандес аралдарын ашқанымен әйгілі.
Juan Fernández (c. 1536 – c. 1604) was a Spanish explorer and navigator in the Pacific regions of the Viceroyalty of Peru and Captaincy General of Chile west of colonial South America. He is best known for the discovery of a fast maritime route from Callao (Peru) to Valparaíso (Chile) as well as for the discovery of the Juan Fernández Islands off the coast of Chile.
Хуан Фернандес аралдары
1574 жылы ол Кальяодан Вальпараисоға дейінгі теңіз жолының басқа нұсқасын тапты, ол жағалау бойымен жүретін ескі жолға қарағанда әлдеқайда жылдам болды. Жағалаудан батысқа қарай сырға салып, ол оңтүстікке қарай жүретін кемелерді баяулататын Гумбольдт ағысынан құтылды. Осылайша, 1574 жылдың 22 қарашасында ол қазіргі Вальпараисоның батысында, Тынық мұхитының оңтүстік-шығысында орналасқан Хуан Фернандес аралдарын ашты. Сондай-ақ ол 1574 жылы Сан-Феликс және Сан-Амброзио Тынық мұхиты аралдарын да тапты. Оның осы ашылу арқасында сапарды осылай жылдам аяқтауы Перудегі Инквизиция алдына шақырылуына себеп болды, содан кейін ол el brujo del Pacífico, яғни "Тынық мұхитының сиқыршысы" деп танылды.
In 1574, he discovered an alternative maritime route from Callao to Valparaíso, much faster than the old route which bordered the coastline. By taking a detour west from the coast, he managed to avoid the northerly Humboldt Current which used to slow down ships sailing south along the coast. In doing so, he discovered the Juan Fernández Islands archipelago, located west of present day Valparaíso in the southeastern Pacific Ocean, on 22 November 1574. He also discovered the Pacific islands of San Félix and San Ambrosio in 1574. The speed with which this discovery allowed him to complete the voyage led to him being brought in front of the Inquisition in Peru, and was the reason he became known as el brujo del Pacífico or "the witch of the Pacific".
Жаңа Зеландия
Александр Далримпл мен Джеймс Берни сияқты ертедегі тарихшылар Хуан Фернандес Жаңа Зеландияға жеткен алғашқы еуропалық болды деп мәлімдейді. 1575 жылы Куйоның губернаторы Хуан Джуфре Хуан Фернандестің басшылығымен Terra Australis экспедициясын ұйымдастырды. Экспедицияны Чили губернаторы рұқсат еткен, бірақ Перу вице-королі рұқсат бермеді. Нәтижесінде, Джуфре ресми бағытты өзгертіп, экспедицияның тек Фернандес 1574 жылы ашқан аралдарға қана барады деп мәлімдеді. Шын мәнінде экспедицияның нақты мақсаты әлі де Terra Australis болды. Көп ұзамай Хуан Фернандес Вальпараисодан теңізге шықты. Олар батысқа қарай 40-шы оңтүстік параллель бойымен бір ай саяхаттап, 1576 жылдың көктемінде "таулы, құнарлы, өзендері мол, ақ халықтың мекендейтін және өмір сүруге қажетті барлық жемістері бар" деп сипатталған аралға жетті. Кейін экспедиция Чилиге қайтып келді, ал Хуан Фернандес өзінің жаңалығын үкімет шенеуніктеріне жеткізуді ниеттенді. Алайда Хуан Джуфре бұдан бас тартты. Ол экспедиция Перу вице-королінен рұқсат алмағандықтан, жаңалықты құпия ұстауды талап етті. Кейін, 1578 жылы Джуфре қайтыс болғаннан кейін, Фернандес ақыры билік өкілдерімен бұл туралы бөлісіп, оларды аралдарға қайта оралып, отар құру қажеттігіне көндіруге тырысты. Алайда, қызығушылық болмағандықтан бұл идея қолдау таппады. Испания Әскери-теңіз күштері кітапханаларында осы жаңалықты сипаттаған жазба сақталған. Оны 19 ғасырда Чили библиографы Хосе Торибио Медина зерттеді, ол Оңтүстік Америка әдебиетіндегі бұл талаптың негізгі деректерінің бірі болып табылады. Бұл жазбаның көшірмесі Мединаның кітабына қосымша ретінде берілген. Бұл 1621 жылы доктор Ариас Испания короліне жазған меморандум, онда Terra Australis жеріндегі халықты дінге көшіру үшін қаржы сұралады. Құжаттың басты назары мұндай континенттің болуының теориялық негіздемелеріне арналған, ал Хуан Фернандестің ашқан жерлері оның теорияларын қолдау үшін пайдаланылған. Мединаның пікірінше, Фернандес ашқан аралдар Таити аралдары болуы мүмкін: "бізге кейбір аралдарды, оның ішінде Жаңа Зеландияны, немесе біздің түсінігіміз бойынша Таити аралдарын ашқан сияқты көрінеді".
Early historians such as Alexander Dalrymple and James Burney claim that Juan Fernández was the first European to reach New Zealand. In 1575 the governor of Cuyo, Juan Jufré, organized an expedition to Terra Australis under the command of Juan Fernandez. The expedition was authorized by the governor of Chile but not the Viceroy of Peru. As a result, Jufré changed the official itinerary and pretended his expedition would only sail to the islands discovered by Fernández in 1574. In fact, the real destination of the expedition was still Terra Australis. Soon Juan Fernandez set sail from Valparaíso. After heading west for one month along the 40th parallel south, in the spring of 1576 they arrived in an island described as "mountainous, fertile, with strong flowing rivers, inhabited by white peoples, and with all the fruits necessary to live". Later, the expedition set sail for Chile and Juan Fernández wished to convey his discovery to government officials. However, Juan Jufré refused. He requested that the discovery be kept a secret as the expedition had not been authorized by the Viceroy of Peru. Later, after Jufré's death in 1578, Fernández finally shared the discovery with the authorities and tried to convince them of the need to return to the islands and establish a colony. The idea was scrapped due to lack of interest. A record exists in the Spanish Admiralty libraries which describes this discovery. It was reviewed in the 19th century by the Chilean bibliographer José Toribio Medina who is one of the main sources for the claim in South American literature. A transcription of the record in question is included in an appendix Medina's book. It is a memorandum from one Dr. Arias to the King of Spain in 1621, which requested funds to convert the natives of the lands of Terra Australis. The document is primarily concerned with theoretical reasons as to why such a continent must exist, and uses the supposed discoveries of Juan Fernández to bolster his theories. Medina's own opinion on the subject is that it is more likely that the islands which Fernández are those of Tahiti:text='nos parece se descubrieron algunas islas, entra ellas la Nueva Zelandia, o más probablemente, a nuestra ententer, las islas de Tahiti' ('it appears to us he discovered some islands, among others those of New Zealand, or more probably, by our understanding, the islands of Tahiti').|author=José Toribio Medina|title=El piloto Juan Fernández|source=p. 169
Басым тарихшылар бұл талаптарды қабылдамайды. Оклэнд университетінің тарих профессоры Джеймс Белич, француздар мен қытайлықтардың 1642 жылы Абель Тасманнан бұрын Жаңа Зеландияны ашқандары туралы да ұқсас талаптар айтылғанын мәлімдеді. "Менің ойымша, мұндай теориялар көп, және олардың барлығы да өте күмәнді". Жаңа Зеландия кинорежиссері Уинстон Коуидің "Conquistador Puzzle Trail" (2015) және "Nueva Zelanda, un puzzle histórico: tras la pista de los conquistadores españoles" (2016) кітаптары, Испанияның Жаңа Зеландиядағы елшілігінің қолдауымен жарық көрген, Руаманга бас сүйегі мен ауызша дәстүр осы теорияны қолдауы мүмкін екенін, бірақ оны ықтималдық деңгейіне жеткізу үшін қосымша дәлелдер қажет екенін көрсетеді.
Mainstream historians do not accept these claims. University of Auckland history professor James Belich said that similar claims that the French and Chinese discovered New Zealand prior to Abel Tasman in 1642 have also been put forward. "I think there are a number of theories of this kind and all are highly unlikely.". New Zealand film maker Winston Cowie's books Conquistador Puzzle Trail (2015) and Nueva Zelanda, un puzzle histórico: tras la pista de los conquistadores españoles (2016), published with the support of the Embassy of Spain to New Zealand, propose that the Ruamahnga skull and oral tradition may support the theory, with more evidence required to take it from possibility to probability.