Кіріспе

Британдық армия офицері генерал-майор Фрэнсис Смит (1723–1791) – британдық армия офицері. Смит ұзақ және түрлі мансапқа ие болғанымен, ол 1775 жылғы 19 сәуірде Массачусетс штатындағы Лексингтон және Конкорд шайқасының көп бөлігіндегі британдық қолбасшы ретінде ең жақсы танымал. Бұл шайқас Америка Тәуелсіздік соғысын бастады, нәтижесінде Ұлыбританияның он үш американдық колониясы жеке мемлекетке айналды.

Лексингтон мен Конкорд

Смит 10-шы пехоталық полкінің подполковнигі болды. Оған Конкорд экспедициясының басқаруы тапсырылды, ол шамамен 700 сарбазdan тұратын, жеңіл жаяу әскер мен гранадерлердің жиырма бір ротасынан құралды. Оларға қалада контрабандалық тауарлар мен қару-жарақтарды, әсіресе артиллерияны іздеу бұйрығы берілді. Генерал Томас Гейдж бұл міндетті орындау үшін полктан үлкен, бірақ бригададан кіші күш қажет деп ойлады, сондықтан Бостон қаласындағы әртүрлі бөлімшелерден жеке роталарды жинады. Бұл Смит басқаратын күштің тиісті басқару құрылымы мен штабынан айырды. 1774 жылдың соңы мен 1775 жылдың басында Массачусетс штатындағы жағдай ушығып, британдық экспедициялар қару-жарақ пен жабдықтар сақталатын қалаларды іздеуге аттанды, ал басқа бөлімшелер әскерлерді жаттықтыру үшін ауылды жылдам аралап өтті. Осы кезеңде Салемдегі оқиға сияқты бірнеше ұсақ қақтығыстар мен қарсыласулар болды, бірақ олар қан төгілмей аяқталды. Гейдж Смит Конкордқа жасаған жорыстың бұрынғы экспедицияларға ұқсас болады деп есептеді және оған шабуыл жасалмайды деп болжады. Колонияның көптеген тұрғындары өздерін адал британдықтар санайтын, және екі тараптың да бірқатар бекем пікірлерін қоспағанда, азамат соғысының басталуын болдырмауға ниеттенді.

Лексингтон

Смиттің кетуін Бостон Уигтері кеңінен байқады, және елді алаңдату үшін қаладан бірнеше хабарлама таратылды. Жолда қарсылық болуы мүмкін екені туралы ескертілген соң, Смит экспедицияның бас бөлігімен бірге қалды, ал жеңіл жаяу әскерін алға жылжуға бұйрық берді, осылайша ол Лексингтондағы қақтығыста болған жоқ. Ол кезде майор Джон Питкэрн алдыңғы күзетке жетекшілік етті. Питкэрннің әскері Лексингтон алаңында Джон Паркер басқаратын жасақпен кездесті. Екі тарапқа да атуға тыйым салынғанына қарамастан, оқ атылып, бірнеше адам қаза тауып, жараланды. Смит келген кезде оның әскері қашқан жасақтарды қууға тарап кеткен еді, және тәртіпті қалпына келтіріп, бөлімдерін қайта құруға біраз уақыт кетті. Оның бірнеше офицерлері Бостонға қайтуды ұсынды, бірақ Смит миссияны аяқтау үшін Конкордқа жол тартуды шешті. Ол Гейджке күш сұрап, елдің дайын екенін хабарлаған хабар жіберді.

Конкорд

Конкордқа қарай жорық жасаған Смит милицияның қаншалықты жылдам жиналатынын білмеді. Оның әскерінің бес шақырым радиусінде жетпіс бес милиция ротасы, олардың көпшілігі – минуттық әскерлер, жинала бастаған немесе жолға шығып кеткен, ал тағы да көптегені алыс аймақтардан қозғалып жатты. Смит Конкордқа жеткен соң, қала маңындағы стратегиялық маңызды нүктелерді бақылауға әртүрлі әскерлерді жіберді. Ол сондай-ақ Конкорд өзенінің солтүстігіне, қару-жарақ сақталған шаруашылықты іздеу үшін бір топ әскер жіберді, осы іс барысында Ескі Солтүстік Көпірінде тағы атыс болды. Оның әскері қаланы тінткеннен кейін Смит әскерін қосымша шайқассыз алып шығып, Бостонға қайта жорық бастады.

Қайтарып алу

Оның әскерлері алысқа үлкермей, Мериам бұрышының жанынан оқ атылыс басталып кетті. Смит әскерлері осы кезде отаршылдардан сан жағынан кем түсіп, күні бойы бұл айырмашылық отаршылдардың колонияның төңірегінен келіп қосылуымен артты. Смит әскерлері жол бойы жиі шабуылға ұшырап, қаза тапқандар көбейді. Смит жасағына жолға тиімді жылдамдықпен жүруді бұйырды, себебі егер әскерлер баяуласа, олар қоршалып, оқ-дәрісі бітіп қалуы мүмкін еді, ал оқ-дәрі қоры азайып бара жатқан. Қиындықтарға қарамастан, Смит Лексингтонға қайтқан жолдың көп бөлігінде әскерлерін тәртіпті ұстай алды. Бірақ Смит офицерлерінің көбісі қаза немесе жараланғандықтан, оның басқаруы қиынға түсті, соңында әскерлері біртұтас күйін жоғалтып, жаппай алға жүгірді. Лексингтоннан батысқа қарай шабуылда Джон Паркер басқарған Лексингтон отаршылары Смиттің жамбасына оқ тигізіп, "Паркердің кек алуы" деп аталатын оқиға орын алды. Смит ауыр жараланғандарға көмектесу үшін атын тастап берді. Оның колоннасы қатты қиындыққа тап болып, толық құлдырауға айналуға жақын болды, бірақ генерал Перси бастаған британдық күштер бригадасы Лексингтонға жетіп, салыстырмалы қауіпсіздікке қол жеткізді. Перси басқаруды өз қолына алып, күштерді экспедицияның артқы және қанаттық бөлімдеріне жіберді, ал Смит әскерлері алдыңғы қатарға шықты. Менотомияда олар жаңадан келген отаршылдардың шабуылына ұшырап, қатты шайқаста бірнеше үйді тазалауға мәжбүр болды. Смиттің әскерлері Чарльзтаунға жеткенге дейін шабуыл қаупі тоқтаған жоқ. Жаңа Англияның барлық аймандарынан келген отаршылдар Лексингтон мен Конкордтағы шайқас туралы естіп, шайқасқа қатысуға кешігіп қалды. Олар Бостонның сыртында жиналып, қаланы қоршап, құрлықтағы байланысын үзіп, теңіз жолын ашық қалдырды. Көптеген адамдар бастапқыда осының себебін білмесе де, осы кездейсоқ шайқастар Америка Тәуелсіздік соғысының және екі тараптың көптеген өкілдері ескерткен, алдын алуға тырысқан азаматтық соғыстың басталуына себеп болды.

Бостон қоршауы

Смиттің әрекеттері Гейджтің Лондонға жіберген хабарларында жоғары бағаланды. Жыл соңында ол толыққанды полковник, ал кейін бригада генералы шеніне көтерілді. 1776 жылдың 4 наурызында, қарлы боран кезінде, Бостон мойнының жанында кезектеген британдық күзетшілер Дорчестер төбелерінен шығанақ арқылы қазу дауысын естіді. Бұл туралы Смит хабардар болды, бірақ ол провинциялық үйіндегі жоғары бағыныштыларына есеп бермеді. 5 наурыз таңында американдықтар төбелерде толыққанды бекіністер салып бітірген. Осының нәтижесінде британдықтар Бостонды эвакуациялап, Галифаксқа (Жаңа Шотландия) кемемен аттанды.

Нью-Йорк пен Род-Айленд

Генерал Уильям Хоу мен британдық армия тамыз айында Нью-Йоркке теңіз саяхаты жасағанда, Смит Лонг-Айленд шайқасында британдықтардың жеңісінде бригадаға қолбасшылық етті. 1778 жылдың тамызында ол Род-Айленд шайқасы кезінде Ньюпорттағы Квакер-Хиллде бригаданы басқарды. 10-шы полк 1778 жылға дейін Америкада қызмет етті, содан кейін 19 жылдық шетелдегі қызметтен кейін Англияға қайтып оралды. Смит 1779 жылы Америкаға оралып, генерал-майор шеніне көтерілді. Оның ұлы Роберт Смит Джордж патшаның кезінде Соғыс министрі болды.

Мұра

Смит Лексингтон мен Конкорд шайқастарындағы рөлімен есімде қалады. Ол туралы түсініктер уақыт өте келе өзгерді, өйткені шайқастар қайта қарастырылды. Бұл, оны және оның офицерлерін отаршылдық милициясын өлтіру ниетімен әдейі аттанған деп бейнелейтін бастапқы суреттерден алшақтатуға әкелді. Шайқас туралы алғашқы хабарлар соғыстың басталуына ықпал етті, бірнеше отарларды ашық көтеріліске итермеледі, бірақ тарихи оқиға ретінде маңызы 1783 жылғы Париж бейбіт шарты арқылы Америкаға тәуелсіздік берілгеннен кейін ғана артып, маңыздырақ болды. Лексингтон Гриндегі шайқас туралы баяндама, қызыл сауыттылардың адал азаматтарды негізсіз қырғынға ұшыратқанынан, екі күш арасындағы тең және болмай кетпес қақтығысқа дейін өзгерді, бұл Американың ұлт болуға деген құштарлығының тікелей салдары болды. Бұл жаңа көзқарас, 19 ғасырдың соңында АҚШ-та елді өзіне сенімдірек етіп көрсетуге деген ұмтылыстан туындады. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері көптеген зерттеулер бұл түсіндірмеден бас тартып, 1775 жылғы көктемде Массачусетс штатындағы жағдайдың күмәнді сипатына назар аударды, онда отаршылар әлі де өзін британдықтар деп есептеді және азайып бара жатқан адамдар ғана толық тәуелсіздікті жақтады. Соңғы зерттеулер көбінесе ресми әскер мен милиция офицерлерінің атыс ашуға асықпауына және екі тараптың да қақтығыстан аулақ болу туралы берген нақты бұйрықтарына назар аударды. Лексингтон Гринде не болғаны туралы көптеген сұрақтар қалды, өйткені британдық әскер мен милиция бір-біріне қарсы тұрды, және кім бірінші оқ атты дегенге қатысты әртүрлі есептер мен тарихшылардың пікірлері айтылды. Бірінші оқ атып, Смит пен Питкэрн әскерлерін тиімсіз басқарғаны үшін сынға ұшырады. Смит шешімдері үшін жиі шабуылға ұшырағанымен, Конкордтан қашқан кезде қайта-қайта жасалған шабуылдардан Персидің күшейткіштеріне толық ыдырамай жеткізгені үшін де мақтау алды. Лексингтон мен Конкорд шайқастарының тарихын жазған Джон Галвин: "Смит, өкінішке орай, осы тұрақтылықты соған теңдейтін баяулық пен қиялдың жетіспеушілігімен қатар қойды, бұл жылдар бойына тым көп назар аударды, мүмкін оның салқынқандылығы мен батылдығын жасырды" деп атап өтті.