Кіріспе

1961 жылғы фильм

"Атлантида, жоғалған құрлық" – 1961 жылы түсірілген америкалық Metrocolor ғылыми-фантастикалық фильмі. Оны Жорж Пал өндірген және режиссерлік еткен, ал басты рөлдерде Сал Понти (Энтони Холл атты экрандық есіммен), Джойс Тейлор және Джон Далл ойнаған. Фильмді Metro Goldwyn Mayer компаниясы таратқан. Фильмнің сюжеті ежелгі Грекия дәуірінде Атлантида мифтік құрлығының толық құлауына соққан оқиғаларды қамтиды.

Сюжет

Грек балықшысы Деметриос және оның әкесі Антилия ханшайымын кеме апатынан құтқарады, бірақ ол Атлантиданың технологиялық жағынан дамыған өркениетінен екенін білмейді. Ханшайымды құтқарып алғаннан кейін, Деметриос оны үйіне қайтару үшін Геркулес тіректерінен тысқары жерлерге саяхаттауы керек. Атлантидаға жақын теңізде алып балық сияқты су асты қайығы оларды жинап алғаннан кейін, Деметриос Антилияны қайтарғаны үшін сыйақы күтеді, бірақ оның орнына құлдыққа түсіп, континенттің ортасындағы жанартаудың кратерінде жұмыс істеуге мәжбүр болады. Король Кронос амбициялы узурпатор Зареннің манипуляциясына түседі, ол сот сиқыршысы Астролог Соноймен бірлесіп, Атлантиданың ресурстарын пайдаланып, белгілі әлемді жаулап алуды көздейді. Атлантида құлдары континенттің жанартауының тереңінен күн сәулесін сіңіретін ерекше қуат кристалдарын өндіріп, одан жылу сәулелерін шығарады. Кристалдар бұрын жарық пен жылу өндіру үшін қолданылған, бірақ тәкаппарлығы, жемқорлығы және моральдық бұзылуы салдарынан Атлантида оларды қауіпті жылу сәулелі қаруға айналдырды. Ол "Аспан алдындағы зұлымдыққа" айналды. Ақымақ ғалым құлдарды ақылсыз жандарға айналдыратын Үрей үйіне апарылған Деметриос "от пен судың сынағынан" өту мүмкіндігі арқасында құтылады. Ол жанып тұрған көмірдің ішінде алып жартаспен шайқасады. Деметриос өзінің шешілген қарсыласын жеңіп, жартастың шашына от қояды. Бұл күрес аренадағы көпшіліктің шулы күлкісімен қатар өтеді, олар осы көрініске қолдау көрсетіп жатыр. Кейіннен, су көтеріліп жатқан ойыққа түсіп, жартасты өлтіргеннен кейін Деметриос Атлантиданың еркін азаматы деп жарияланады. Атлантидада ауыр дағдарыс сезіледі. Құстар, жануарлар, тіпті жәндіктер континенттің құлауынан қашып жатыр. Азар есімді мейірімді бас діни қызметкердің көмегімен, ол осы апокалипсис белгілерін түсіндіреді, содан кейін Деметриос құлдарға келе жатқан құлаудан құтылуға көмектесіп, Антилия ханшайымын құтқара алады. Азар оған қуат кристаллы құрылғысының екі кішкентай нұсқасын көрсетеді және мың есе қуатты үлкен кристалл сәуле проекторының аяқталуға жақын екенін хабарлайды. Зарен келесі толық айда жаулап алу науқанын бастауды жоспарлап отыр. Деметриос Заренмен одақтасқандай болып, кристал аяқталуын қамтамасыз ету үшін құлдардың арасында жұмыс істейді. Бірақ ол құлдармен бірге процеске кедергі келтіруде. Кристалдар жанартаудың тереңінен пайда болып, Атлантиданың құлауын жеделдетеді. Толық айда Атлантида халқына аяқталған кристалл сәуле проекторы көрсетіледі. Бірақ сол сәтте аспан қараңғыланып, жер сілкіне бастайды және Атлантиданың құлауы басталады. Вулкан қалың жарылысқа ұшырайды және континент бөліне бастайды. Атлантида халқы үрейленеді, келе жатқан құлаудан құтылуға тырысады. Деметриос пен Антилия ханшайымы қашып бара жатқан көпшіліктен өтуге тырысады. Зарен кристалл сәуле проекторымен оларды өлтіруге тырысады, бірақ оның орнына көптеген басқа азаматтарды өлтіреді. Азар Заренге қарсы шабуыл жасайды, оның өзінің пышағын қолданады, үлкен кристалды бақылаусыз тербеліп, кездейсоқ энергия жарықтарын шығарады. Зарен Азарды жеңген кезде, ол қарудың энергия сәулесімен жойылады. Шаңғыр жарықтар мен күннің күркіреуімен бүкіл континент суға батуға бастайды. Кенеттен, өте жылдам, ол көтеріле бастайды; содан кейін, дәл сол жылдамдықпен, теңіз түбі құлайды. Атлантида бірден толқындардың астына батып кетеді. Елорданың үлкен пирамидасының үстіндегі үлкен кристалл құрылғысы, бүкіл континенттің негізгі қуат көзі, теңіз суымен суға толып, қысқа тұйықталады, содан кейін үлкен жарылыс болады. Деметриос пен Антилия сияқты түрлі топтар Грекияға және әлемнің басқа бөліктеріне қашып кетеді, онда олар басқа мәдениеттерге сіңіріледі және Атлантида туралы аңыз ғасырлар бойы жалғасып келе жатқан көптеген халықтар мен ұлттар арасында таралады.

Даму

1950 жылдардың соңында Джордж Пал МГМ компаниясымен «Том Амбар» фильмін түсіру туралы келісім жасады. Фильм сәтті болды және 1958 жылдың мамырында Пал студия үшін «Уақыт машинасы», «Гримм ағалар», «Жоғалған Едем» (Капитан Кук туралы) және Атлантис туралы фильмдерді қоса алғанда, бірқатар фильмдер түсіру ниетін жариялады. 1960 жылдың мамырында фильм МГМ-нің өндіріс жоспарына енгізілді, бұл шешімді өндіріс жетекшісі Сол Сигел қабылдады. Бұл актерлер ереуілі аяқталғаннан кейін студияда ресми түрде жарияланған алғашқы фильм болды. Дэниел Мейнваринг жазған сценарий дайын болған еді. 1960 жылдың маусымында Пал итальяндық қылыш пен сандал актерлерінің бірі Фабрицио Миони, «Геркулес» фильміндегі Джейсон рөлімен танымал болған актерді басты рөлге шақырды. «Спартак» фильмінде ойнаған Джон Далл жаман рөлді сомдады. Бірақ Мионидің жұмыс визасының мерзімі бітіп, ол АҚШ-ты тастап кетуге мәжбүр болды, сондықтан оның орнына Сал Понти (Энтони Холл деп аталды) келді. Басты рөлге Ричард Чемберлен мен Уильям Шатнер де қарастырылды.

Атыс

Фильм түсірілімі 1960 жылдың шілдесінде басталды. Фильмнің бірнеше сахналары Санта-Каталина аралында, Калифорнияда түсірілді. Фильм басқа фильмдерден алынған кадрларды пайдалануымен танымал, соның ішінде «Оскар» жүлдесіне ие болған «Куо Вадис» және «Жылаңаш ормандар» фильмдерінен. «Бұрынғы бала» фильмінен алынған үлкен ғибадатхана мүсіні, «Құпия планета» фильмінен Крелл аспаптарының көрсеткіштері, «Диана» және «Бен-Хур» фильмдерінен костюмдер сияқты, басқа фильмдерде қолданылған реквизиттер де қайта пайдаланылды. Джордж Палға костюмдер мен реквизиттер арасындағы мыңдаған жылдық айырмашылық көрсетілгенде, ол: «Кім біледі?» деп жауап берді. Ежелгі грек және рим стиліндегі ғимараттар, ғибадатханалар, алып кристалл сәулелік қару, жанартау және Атлантиданың құлауын көрсеткен «Атлантида, жоғалған континент» фильмінің арнайы эффекттері мен миниатюралық жұмыстарын «Project Unlimited» арнайы эффекттер компаниясы жасады. Бұл жұмыстар Джин Уоррен, Ва Чанг және Джим Данфорттың, сондай-ақ А. Арнольд Гиллеспи басқаратын MGM өндіріс тобының қадағалауында жүргізілді. Олар өз жұмыстарын Джордж Палмен үйлестірді, ол өндіріс дизайнері және көркемдік режиссер Джордж В. Дэвис және Уильям Ферраримен тығыз жұмыс істеді. Фильмнің прологы, Атлантида аңызын баяндайды, ол продюсер Джордж Палдың өзінің мансабының басындағы инновациялық «Puppetoons» сериясы үшін жасаған тоқтату анимациясын пайдаланады. Дауыс актері Пол Фрис ашылу және жабылу тізімдерін оқып береді, сонымен қатар кейіпкердің әкесінің және Атлантиданың билеушісінің даусын қосады; сол дәуір үшін ерекше жағдай ретінде, ол титрлерде көрсетілген.

Қабылдау

Фильм жалпы алғанда жағымсыз пікірлер алды және киносыншы Леонард Мальтин 2002 жылғы "Кино және бейне нұсқаулығында" оны "Палдың ең нашар фильмі" деп сипаттады, оның "нашар эффектілері" бар екенін және ол: "Кейде күлкілі – бірақ ол үшін емес" деп жазды. Автор Дэвид Уингров өзінің ғылыми-фантастикалық фильмдер туралы анықтамалығында осыған ұқсас сын айтты: "Шынайы дәуірлік атмосфера беру үшін «Quo Vadis» фильмінен кадрларды сатып алуға аяқталмады. Қашықта болыңыз". Фильмнің алдын ала көрсетілімінде көрермендерге сүйікті көрінісі қандай екенін білу үшін сауалнама таратылды. Бір адам, «Quo Vadis» фильмінен алынған кадрларды танып, "Роберт Тейлор Дебора Керрді өрттен құтқарған көрініс" деп жазды.