Бірінші дүниежүзілік соғысындағы Эна шайқасы

Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыс шайқасы

Эйндегі екінші шайқас (Bataille du Chemin des Dames немесе Seconde bataille de l'Aisne, 16 сәуір – мамырдың ортасы 1917) – Нивель шабуылының басты бөлігі, Франциядағы неміс әскерлеріне шешуші жеңіліс сыйғызуға жасалған франко-британдық әрекет. Антанта стратегиясы солтүстіктен оңтүстікке қарай шабуылдар жасауды көздеді, бастапқыда Британ экспедициялық корпусының (БЭК) шабуылы, содан кейін Айндегі екі француз армия тобының негізгі шабуылы. Генерал Роберт Нивель 1916 жылдың желтоқсанында, Жозеф Жоффрді француз армиясының бас қолбасшысы ретінде алмастырғаннан кейін шабуылды жоспарлады. Айнға шабуылдың мақсаты – Париждің солтүстік-шығысында орналасқан Шем де Дамның шығыс-батысқа созылған биіктігін басып алу және одан кейін Лаон қаласын басып алу үшін солтүстікке қарай жылжу болды. Француз әскерлері Арас майданынан шабуылдай келе жатқан британдықтармен кездескенде, немістер Бельгия және неміс шекарасына қарай қуылған болар еді. Шабуыл 9 сәуірде басталды, британдықтар Аррас шайқасын бастады. 16 сәуірде Резервтік армия тобы (GAR) Шем де Дамға шабуыл жасады, ал келесі күні, Орталық армия тобының (GAC) құрамындағы Төртінші армия, Реймске жақын, оңтүстік-шығыста төбелер шайқасын бастады. Шем де Дам биіктігі ғасырлар бойы тас қазып, француз бомбалауынан қашу үшін неміс әскерлері баспана ретінде пайдаланған үңгірлер мен туннельдерге толы болды. Шабуыл кезінде неміс автоматтары мен артиллериясының күшті атысынан көптеген адам қаза тауып, француз жаяу әскері көптеген жерлерде кері шегінді. Француздар айтарлықтай тактикалық жетістікке жетіп, шамамен 29 000 тұтқын алды, бірақ неміс әскерлерін шешуші түрде жеңе алмады. Бұл сәтсіздік француз армиясының моральдық жағдайына ауыр соққы берді және көптеген дивизиялар көтеріліс жасады. Нивельдің орнына генерал Филипп Петан келді, ол «жазылу және қорғаныс» стратегиясын қабылдады, француз жаяу әскерін сақтап, неміс армиясын тозуды қайта бастады. Петан француз армиясын қайта жарақтандыру бағдарламасын іске қосты, 40–62 көтерілісшіні күнәлі деп танып, атып өлтірді, жақсы тағам, жалақыны көбейтіп, демалыс уақытын ұзартты, бұл моральды айтарлықтай жақсартты. Жаңа француз стратегиясы пассивті қорғаныс емес еді; маусым және шілде айларында Төртінші, Алтыншы және Оныншы армиялар бірнеше шектеулі шабуылдар жасады, ал Бірінші армия Ипрдің үшінші шайқасына қатысу үшін Фландрияға жіберілді. Британдықтар Арас шабуылын мамыр айының ортасына дейін созды, француз ниеттері, жоғары шығын және азаятын нәтижелер туралы белгісіздікке қарамастан, дивизиялар Фландрияға ауыстырылды. Британдықтар 7 маусымда Мессин биіктігін басып алды және жылдың қалған бөлігін Ипрде (31 шілде – 10 қараша) және Камбрей шайқасында (20 қараша – 8 желтоқсан) өткізді. Француз армиясындағы көтерілістер немістерге белгілі болды, бірақ Айндегі қорғаныс жеңісінің құны Фландрияны нығайтуды және Айн мен Шампаньдегі жергілікті операциялардан басқасын жүргізуді мүмкін емес етті. Француздардың тамыз айында Верденге жасаған шабуылы 1916 жылы жоғалған жердің көп бөлігін қайтаруға мүмкіндік берді. Қазандағы Ла-Мальмезон шайқасы Шем де Дамның батыс бөлігін басып алды және немістерді Айлеттің солтүстік жағалауына шегінуге мәжбүр етті.

The Second Battle of the Aisne (Bataille du Chemin des Dames or Seconde bataille de l'Aisne, 16 April – mid May 1917) was the main part of the Nivelle Offensive, a Franco British attempt to inflict a decisive defeat on the German armies in France. The Entente strategy was to conduct offensives from north to south, beginning with an attack by the British Expeditionary Force (BEF) then the main attack by two French army groups on the Aisne. General Robert Nivelle planned the offensive in December 1916, after he replaced Joseph Joffre as Commander in Chief of the French Army. The objective of the attack on the Aisne was to capture the prominent , east–west ridge of the Chemin des Dames, north east of Paris and then advance northwards to capture the city of Laon. When the French armies met the British advancing from the Arras front, the Germans would be pursued towards Belgium and the German frontier. The offensive began on 9 April, when the British began the Battle of Arras. On 16 April, the Groupe d'armées de Reserve (GAR, Reserve Army Group) attacked the Chemin des Dames and the next day, the Fourth Army, part of Groupe d'armées de Centre (GAC, Central Army Group), near Reims to the south east, began the Battle of the Hills. The Chemin des Dames ridge had been quarried for stone for centuries, leaving a warren of caves and tunnels which were used as shelters by German troops to escape the French bombardment. The offensive met massed German machine gun and artillery fire, which inflicted many casualties and repulsed the French infantry at many points. The French achieved a substantial tactical success and took c. 29,000 prisoners but failed to defeat decisively the German armies. The failure had a traumatic effect on the morale of the French army and many divisions mutinied. Nivelle was superseded by General Philippe Pétain, who adopted a strategy of "healing and defence", to resume the wearing out of the German Army while conserving French infantry. Pétain began a substantial programme re equipment of the French Army, had 40–62 mutineers shot as scapegoats, provided better food, more pay and more leave, which led to a considerable improvement in morale. The new French strategy was not one of passive defence; in June and July the Fourth, Sixth and Tenth Armies conducted several limited attacks and the First Army was sent to Flanders to participate in the Third Battle of Ypres. The British prolonged the Arras offensive into mid May, despite uncertainty about French intentions, high losses and diminishing returns, as divisions were transferred northwards to Flanders. The British captured Messines Ridge on 7 June and spent the rest of the year on the offensive at Ypres (31 July – 10 November) and the Battle of Cambrai (20 November – 8 December). The mutinies in the French armies became known to the Germans but the cost of the defensive success on the Aisne made it impossible to reinforce Flanders and conduct more than local operations on the Aisne and in Champagne. A French attack at Verdun in August completed the recapture of much of the ground lost in 1916. The Battle of La Malmaison in October captured the west end of the Chemin des Dames and forced the Germans to withdraw to the north bank of the Ailette.

Стратегиялық даму

Нивель немістер 1916 жылы Верден және Сомма шайқастарынан шаршап, 24-48 сағат ішінде аяқталуы мүмкін шабуылға қарсы тұра алмайды деп сенді. Энаға (Aisne) негізгі шабуыл жасау алдында Арраста британдық үшінші және бірінші армиялардың ірі шабуылдық амалы жүргізілуі керек еді. Француз соғыс министрі Хьюберт Ляуте және штаб бастығы генерал Филипп Петан бұл жоспарға қарсы болды, оны мерзімінен бұрынғы деп есептеді. Британ бас қолбасшысы сер Дуглас Хейг шешуші шайқас тұжырымдамасын қолдады, бірақ Нивель жоспарының алғашқы екі кезеңі сәтсіз аяқталса, британдық күштер Фландрияға көшірілетінін мәлімдеді. Нивель шабуыл басталмаса, отставкаға кететінін айтты және бірде-бір шайқаста жеңіліс көрмегендіктен, британ премьер-министрі Дэвид Ллойд Джорджтың ыстық қолдауын алды. Француз премьер-министрі Аристид Бриан Нивельді қолдады, бірақ соғыс министрі Ляуте Депутаттар палатасымен туындаған дау кезінде отставкаға кетті, ал Бриан үкіметі құлады; 20 наурызда Александр Рибо басқаратын жаңа үкімет қызметке кірісті. Энаның екінші шайқасына шамамен 1,2 миллион әскер және 7000 қару-жарақ Реймстен Ройеге дейінгі фронтқа жұмылдырылды, негізгі күш Эна өзені бойындағы неміс бекіністеріне қарсы бағытталды. 1916 жылғы желтоқсан жоспары кешігулерге және ақпараттың жария болуына ұшырады. 1917 жылғы сәуірде шабуыл басталған кезде немістер одақтастардың жоспарын біліп, Эна фронтындағы қорғанысын күшейтті. Неміс әскерлерінің Хинденбург шебіне (Operation Alberich / Unternehmen Alberich) шегінуі Соиссоннан шығысқа қарай, Сент-Квентинге дейін созылған, француз позицияларының алдындағы кең аумақты қиратып жіберді. Альберих 13-14 неміс дивизиясын босатып, оларды Энаға жеткізді, нәтижесінде неміс гарнизоны 53 француз дивизиясына қарсы 38 дивизияға дейін өсті. Неміс әскерлерінің шегінуі британдықтар мен Groupe d'armées du Nord (GAN) шабуылдарын тоқтатты, сонымен қатар француз дивизияларын шабуылға жіберді. Наурыздың соңына қарай GAN-нан он бір жаяу әскер, екі кавалерия дивизиясы және 50 ауыр зеңбірек алынып, француз стратегиялық резервіне қосылды.

Nivelle believed the Germans had been exhausted by the Battle of Verdun and the Battle of the Somme in 1916 and could not resist a breakthrough offensive, which could be completed in 24 to 48 hours. The main attack on the Aisne would be preceded by a large diversionary attack by the British Third and First armies at Arras. The French War Minister, Hubert Lyautey and Chief of Staff General Philippe Pétain opposed the plan, believing it to be premature. The British Commander in Chief, Sir Douglas Haig, supported the concept of a decisive battle but insisted that if the first two phases of the Nivelle scheme were unsuccessful, the British effort would be moved north to Flanders. Nivelle threatened to resign if the offensive did not go ahead and having not lost a battle, had the enthusiastic support of the British Prime Minister David Lloyd George. The French Prime Minister Aristide Briand supported Nivelle but the war minister Lyautey resigned during a dispute with the Chamber of Deputies and the Briand government fell; a new government under Alexandre Ribot took office on 20 March. The Second Battle of the Aisne involved c. 1.2 million troops and 7,000 guns on a front from Reims to Roye, with the main effort against the German positions along the Aisne river. The plan of December 1916 was plagued by delays and information leaks. By the time the offensive began in April 1917, the Germans had received intelligence of the Allied plan and strengthened their defences on the Aisne front. The German retreat to the Hindenburg Line Operation Alberich (Unternehmen Alberich) left a belt of devastated ground up to deep in front of the French positions facing east from Soissons, northwards to St. Quentin. Alberich freed 13 to 14 German divisions, which were moved to the Aisne, increasing the German garrison to 38 divisions against 53 French divisions. The German withdrawal forestalled the attacks of the British and Groupe d'armées du Nord (GAN) but also freed French divisions for the attack. By late March, GAN had been reduced by eleven infantry, two cavalry divisions and 50 heavy guns, which went into the French strategic reserve.

Тактикалық өзгерістер

1916 жылы 28 тамызда Гинденбург пен Людендорф Фалькенхайннан билікті алған кезде Франциядағы неміс армиясына көрсетіліп жатқан қысым соншалықты күшті болды, сол себепті тереңдік, жасырыну және дереу қарсы шаралар қағидаттарына негізделген жаңа қорғаныс жүйесі ресми түрде қабылданды. Бұл француз және британ армияларының артып келе жатқан материалдық күшіне тойтарыс берудің жалғыз жолы саналды. Қорғаныс шайқасын майданның алдыңғы қатарында немесе оған жақын орналасқан бекіністерден емес, майданның артында, жаудың далалық артиллериясының көру және ату қашықтығынан тыс жерде жүргізу жоспарланды. "Қорғаныс шайқасын жүргізу қағидаттары" (Grundsätze für die Führung in der Abwehrschlacht) 1916 жылдың 1 желтоқсанында жарияланды. Жаңа нұсқаулықта траншеялардың қатаң қорғанысынан гөрі, аумақты жылдам қорғауды ұйымдастыру қарастырылды. Жаңа әдіс үшін қажетті бекіністер "Далалық бекініс құрылысының қағидаттары" (Allgemeines über Stellungsbau) еңбегінде сипатталды. Германияның бірінші армиясының Сомма шайқасындағы тәжірибесі (Erfahrungen der I. Armee in der Sommeschlacht) 1917 жылдың 30 қаңтарында жарық көрді. 1916 жылғы Сомма шайқасының соңында полковник Фриц фон Лоссберг (I армия штабының бастығы) резервтік дивизиялардың (Ablösungsdivisionen) желісін құруға қол жеткізді. Шабуылды талдау барысында Лоссберг алдыңғы траншеядағы гарнизонға шегінуге рұқсат беруге қарсы болды, себебі ол маневр гарнизонға одақтас артиллериясының отынан қашуға мүмкіндік бермейтінін, ал алдыңғы аймақты ашып, қарсыластарға бос аймақтарды кез келген кедергісіз басып алуға шақырумен тең екенін есептеді. Лоссберг спонтанды түрдегі шегіністердің қарсы шабуыл резервтерін орналастыру кезінде бұзылатынын және батальон мен дивизия командирлерін ұйымдасқан қорғаныс жүргізу мүмкіндігінен айыратынын, ал жаяу әскердің кеңірек таралуы бұл қиындықты одан да арттыратынын санайды. Лоссберг және басқа офицерлер резервтік дивизиялардың майданға уақытында жетіп, майданның артынан дереу қарсы шабуыл (Gegenstoß) жасауға қабілеттілігіне күмән келтірді және билікті батальон деңгейінен жоғары деволюцияламауды, ұйымдық тұғырлықты сақтау үшін, резервтік дивизиялардың 24-48 сағаттан кейін жүргізілетін жоспарлы қарсы шабуылға (Gegenangriff) дайындық көруін қалады. Людендорф Лоссбергтің меморандумына қатты әсерленіп, оны жаңа жаяу әскеріне арналған оқу құралына қосты.

When Hindenburg and Ludendorff took over from Falkenhayn on 28 August 1916, the pressure being placed on the German army in France was so great that new defensive arrangements, based on the principles of depth, invisibility and immediate counter action were formally adopted, as the only means by which the growing material strength of the French and British armies could be countered. Instead of fighting the defensive battle in the front line or from shell hole positions near it, the main fight was to take place behind the front line, out of view and out of range of enemy field artillery. Conduct of the Defensive Battle (Grundsätze für die Führung in der Abwehrschlacht) was published on 1 December 1916. The new manual laid down the organisation for the mobile defence of an area, rather than the rigid defence of a trench line. Positions necessary for the new method were defined in Principles of Field Position Construction (Allgemeines über Stellungsbau). Experience of the German First Army in the Somme Battles, (Erfahrungen der I. Armee in der Sommeschlacht) was published on 30 January 1917. Towards the end of the Battle of the Somme in 1916, Colonel Fritz von Loßberg (Chief of Staff of the 1st Army) had been able to establish a line of relief divisions (Ablösungsdivisionen). In his analysis of the battle, Loßberg opposed the granting of discretion to front trench garrisons to retire, as he believed that manoeuvre did not allow the garrisons to evade Allied artillery fire, which could blanket the forward area and invited enemy infantry to occupy vacated areas unopposed. Loßberg considered that spontaneous withdrawals would disrupt the counter attack reserves as they deployed and further deprive battalion and division commanders of the ability to conduct an organised defence, which the dispersal of infantry over a wider area had already made difficult. Loßberg and other officers had severe doubts as to the ability of relief divisions to arrive on the battlefield in time to conduct an immediate counter attack (Gegenstoß) from behind the battle zone and wanted the Somme practice of fighting in the front line to be retained and authority devolved no further than the battalion, so as to maintain organizational coherence, in anticipation of a methodical counter attack (Gegenangriff) after 24 to 48 hours by the relief divisions. Ludendorff was sufficiently impressed by the Loßberg memorandum to add it to the new Manual of Infantry Training for War.

Қорғаудағы шайқас

1916 жылдың 1 желтоқсанындағы жаңа нұсқаулықта Grundsätze für die Führung in der Abwehrschlacht im Stellungskrieg (Қорғаныс шайқасындағы басқару қағидалары) тактикалық маңызына қарамастан, жерді қатал қорғау саясаты артиллерия бақылауына және артқы жақпен байланыс орнатуға ыңғайлы жағдайларды қорғаумен ауыстырылды, онда шабуылдаушы күш "өзін-өзі тоқтатып, қорғаушылар күштерін сақтап қалғанда өз ресурстарын толықтай жұмсайды". Қорғаныс жаяу әскері белгілі аймақтарда шайқасатын, ал алдыңғы дивизиялар тыңдау посттарының тереңінен аванпост аймағында орналасатын, ал қарсылықтың негізгі шебі артиллерия бақылау посттарының алдындағы кері беткейде, аванпост аймағын бақылау үшін жеткілікті қашықтықта орналастырылатын. Қарсылықтың негізгі шебінің артында Гроскампфзона (шайқас аймағы) – екінші қорғаныс аймағы орналасқан, ол мүмкіндігінше жаудың бақылауынан жасырылған, бірақ неміс артиллериясының бақылауында болатын тереңдікке дейін созылған. Әр полктің резервтік батальоны арғы жақтағы rückwärtige Kampfzone (артық жауынгерлік аймақ) аймағын ұстауы керек еді.

Дала нығайту

1917 жылдың қаңтарында "Дала бекінісінің принциптері" (Allgemeines über Stellungsbau) жарияланды, ал сәуір айына қарай батыс майдан бойында күзетшілер ұстайтын алдыңғы қатар аймағы (Vorpostenfeld) салынды. Күзетшілер ірі позицияларға (Gruppennester) шегінуге мүмкіндік алды, оларды Stoßtrupps (бір топқа бес сарбаз және бір офицер) ұстады, олар күзетшілерге қосылып, күзетші бекеттерін дереу қарсы шабуыл жасау арқылы қайтарып алатын. Ұрыс аймағындағы қорғаныс тәртібі ұқсас болды, бірақ сарбаздар саны көп болды. Алдыңғы траншея жүйесі – жаудың атыс шоғырлануынан қашықтауға және содан кейін ұрыс және алдыңғы қатар аймақтарын қайтарып алу үшін қарсы шабуыл жасауға рұқсат етілген ұрыс аймағы гарнизонының күзет желісі болды. Мұндай шегінулер одақтас артиллериясының атысынан ұстау мүмкін болмай қалған майданның шағын бөліктерінде, позиция ішіндегі дереу қарсы шабуылға (Gegenstoß in der Stellung) дайындық ретінде көзделеді. Мұндай үлкен кішкентай жаяу әскер бөлімдерімен жүргізілетін орталықтандырылмаған ұрыс шабуылдаушыға күтпеген кедергілер келтіретін. Автоматты қарумен жабдықталған әскерлердің қарсыласы, артиллерияның бақылауымен, шабуылдың алға жылжуымен бірге күшейе түсетін. 1917 жылдың қаңтарында жаяу әскер командирлерін жаңа әдістерге үйрету үшін мектеп ашылды. Одақтастардың оқ-дәрі және адам күшіндегі артықшылығын ескере отырып, шабуылдаушылар екінші (артиллериялық қорғаныс) желіге еніп, өздерінен кейін неміс гарнизондарын оқшауландырып, Widerstandsnester (қарсылық ұялары, Widas) ішінде шабуылдаушыларға зиян келтіріп, қатарларын бұзуы мүмкін. Шабуылдаушылар Widas-ты басып алуға және неміс екінші желісіне жақын жерге бекінуге тырысқанда, қарсы шабуыл дивизияларының Sturmbataillone және Sturmregimenter бөлімдері rückwärtige Kampfzone-дан ұрыс аймағына қарай, тереңдіктен қарсы шабуыл (Gegenstoß aus der Tiefe) жасап көшеді. Егер дереу қарсы шабуыл сәтсіз аяқталса, Eingreif (қарсы шабуыл) дивизиялары жоғалған жерді сақтау маңызды болған жағдайда, мұқият шабуылға дайындалу үшін уақыт алатын. Мұндай тәсілдерге майданға жылдам жеткізілуге дайын үлкен резервтік дивизиялар қажет болды. Резерв армияның ішкі қайта ұйымдастырылуы арқылы, шығыс майданнан дивизияларды әкелу және Альберих операциясы кезінде батыс майданды қысқарту арқылы 22 дивизия құрылды. 1917 жылдың көктеміне қарай батыстағы неміс армиясының стратегиялық резерві 40 дивизиядан тұратын болды.

"Principles of Field Fortification" (Allgemeines über Stellungsbau) was published in January 1917 and by April an outpost zone (Vorpostenfeld) held by sentries, had been built along the Western Front. Sentries could retreat to larger positions (Gruppennester) held by Stoßtrupps (five men and an NCO per Trupp), who would join the sentries to recapture sentry posts by immediate counter attack. Defensive procedures in the battle zone were similar but with greater numbers of men. The front trench system was the sentry line for the battle zone garrison, which was allowed to move away from concentrations of enemy fire and then counter attack to recover the battle and outpost zones; such withdrawals were envisaged as occurring on small parts of the battlefield which had been made untenable by Allied artillery fire, as the prelude to Gegenstoß in der Stellung (immediate counter attack within the position). Such a decentralised battle by large numbers of small infantry detachments would present the attacker with unforeseen obstructions. Resistance from troops equipped with automatic weapons, supported by observed artillery fire, would increase the further the advance progressed. A school was opened in January 1917 to teach infantry commanders the new methods. Given the Allies' growing superiority in munitions and manpower, attackers might still penetrate to the second (artillery protection) line, leaving in their wake German garrisons isolated in Widerstandsnester, (resistance nests, Widas) still inflicting losses and disorganisation on the attackers. As the attackers tried to capture the Widas and dig in near the German second line, Sturmbataillone and Sturmregimenter of the counter attack divisions would advance from the rückwärtige Kampfzone into the battle zone, in an immediate counter attack, (Gegenstoß aus der Tiefe). If the immediate counter attack failed, the Eingreif (counter attack) divisions would take their time to prepare a methodical attack, provided the lost ground was essential to the retention of the main position. Such methods required large numbers of reserve divisions ready to move to the battlefront. The reserve was obtained by creating 22 divisions by internal reorganisation of the army, bringing divisions from the eastern front and by shortening the western front, in Operation Alberich. By the spring of 1917, the German army in the west had a strategic reserve of 40 divisions.

Үшінші армия

Солтүстік армия тобы (САТ) Солтүстік флангі Резерв армия тобының (РАТ) бірінші армиясының РАТ-қа ауысуымен үш корпусы бар үшінші армияға дейін қысқартылды. Үшінші армия француз операциясын 1-4 және 10 сәуірде Сен-Квентиндегі неміс бақылау пункттеріне алдын ала шабуылдармен бастады. 1 сәуірде үлкен барлау күштері Даллонды бағыттап жіберілді, бірақ олар неміс қорғанысына енуге қол жеткізе алмады, алайда солтүстіктегі британдық Төртінші армия Сави маңындағы ормандарды басып алды. 2 сәуірде француздардың Даллонға қарсы жасаған үлкен шабуылы сәтсіз аяқталды, бірақ 3 сәуірде үшінші армия Кастрден Эссинь-ле-Гранд пен Бенайға дейінгі сызықтың солтүстігінде, Сомма каналы мен Даллон арасында, Сен-Квентин мен Уаздың оңтүстік-батысында шабуыл жасады. 4 сәуірде тағы бір шабуылдан кейін Даллон, Гиффекур, Серизи және Урвиллерден оңтүстікке қарай 111, 108 және 121 биіктіктері (көтарбалар) басып алынды және Хамнан Сен-Квентинге және Ла-Ферге дейінгі үшбұрыштың ұшындағы неміс позициясы одан әрі шабуылға осалдық тудырды. Француздар қатты суық пен жаңбыр астында шабуыл жасады, бұл немістердің жолдарды қиратуынан және француздардың жеткілікті жөнделген бірнеше жабдықтау жолдарындағы үлкен көлік кептелістерінен туындаған созылмалы жеткіліксіздікке әкелді. Уаздың шығысынан және Энаның солтүстігінен үшінші армия Лафо мен Воксенің оңтүстік және солтүстік-батыс шеттерін алды. 4 сәуірде немістердің Энаның солтүстігіндегі қарсы шабуылдары Воксень мен Лафоның оңтүстігінде тойтарылды. Француздар Уаз өзенінің батыс жағалауындағы Мойді, Сомманың шығыс жағалауындағы Далонға қарама-қарсы орналасқан Урвиллер мен Грюжи ауылдарын басып алды. Ла-Фоли шаруашылығының солтүстігінде немістер кері шегінді; үш гаубица және бірнеше Luftstreitkräfte жүк көліктері тәркіленді. Даллоннан кейін француз патрульдері Сен-Квентиннің оңтүстік-батыс шетіне енді. САТ-тың негізгі шабуылы екі кезекті операция ретінде жоспарланды: XIII корпустың Рокуртты және Мулен-де-Ту-Венді қаланың оңтүстік-батысында басып алуға жасаған шабуылы, XIII корпус пен XXXV корпустың Харли мен Аленкурға жасаған негізгі шабуылының қанатын қорғауға арналған, Сен-Квентиннің шығысы мен оңтүстік-шығысындағы биік жерді басып алуға бағытталған. Сәттілік француздарға оңтүстікке қарай, Уаз бойымен Ла-Ферге және Сен-Гобен массивінің оңтүстігіндегі неміс позицияларының артқы жағына, оңтүстіктен РАТ-тың алтыншы армиясы шабуыл жасауы тиіс. Француздар Сен-Квентинге оқ атудан тартынды, бұл немістерге собордан және фабрика мұржаларынан кедергісіз байқауға және қарсы батарея отынан азат қала маңында артиллерияны орналастыруға мүмкіндік берді. Француз шабуылдары тек түнде немесе қараңғыда ғана жүргізілуі мүмкін болды, ал қар, жаңбыр, төменгі бұлттар мен тұман артиллерия үшін әуе бақылауын мүмкін емес етті. Немістердің Зигфридстаунг (Гинденбург желісі) бойынша жұмыстары жалғасты, бірақ кері беткейлер бойымен салынған бірінші желі аяқталды және кез келген шабуылға қарсы флангтық отты қолдануға болатын. Бетонды пулеметтер барлық ауыр және дәл гаубица отына төтеп бере алды, ал негізгі позиция алдымен жота бойымен бақылау сызығымен қорғалды, ол терең, ешкімнің жеріне бақылау жасады. Британдық Төртінші армия, британдық Үшінші армияға солтүстікке көшірілгеннен кейін, дивизиялардың жетіспеушілігіне байланысты француздарға шабуыл жасауға көмектесе алмады, бірақ солтүстіктен артиллерия отымен көмектесе алды және жорыққа қатысуға дайын атқыштар дивизиясын ұстады. Француз артиллериясы оңтүстікке РАТ-қа көшіру арқылы шамамен 250 бірлікке дейін қысқартылды, бұл неміс қорғанысын бомбалау және бір мезгілде қарсы батарея отын жүргізу үшін жеткіліксіз болды. 13 сәуірде таңғы сағат 5:00-де XIII корпус екі дивизиямен шабуыл жасады; оң жақтағы 26-дивизия неміс бірінші желісін басып алды, содан кейін екі неміс қарсы шабуылын жеңді, бірақ сол жақтағы 25-дивизия соңғы сәтте француз далалық артиллериясы ешкімнің жеріне кірмей, сымды кесіп тастауға тырысқанмен, кесілмеген сым мен пулемет отына тоқтатылды. Отыз шабуылдаған батальонның жоғалғандары көп болды. 25-ші дивизияға армия қолбасшысы генерал Юмберт сағат 18:00-де қайтадан шабуыл жасауға бұйрық берді, бірақ бұйрықтар тым кеш келді және шабуыл болған жоқ. Француз ұшақтары шабуыл майданында белсенді болды, бірақ түскі уақытта неміс ұшақтарының үлкен тобы келді және француз артиллериясының бақылау және барлау ұшақтарын майдан шебінен тысқары жерге қайтаруға мәжбүр етті. Күннің соңына қарай 26-шы дивизия неміс алдыңғы қатар траншеясының бір бөлігін ұстап тұрды, ал 25-ші дивизия бастапқы траншеясына кері шегінді. Неміс артиллериясының оты күшті болған жоқ және қорғаныс пулемет оты мен жылдам қарсы шабуылдарға негізделді. XIII корпус пен XXXV корпусының ертеңгі шабуылы ақырында жойылды.

Groupe d'armées du Nord (GAN) on the northern flank of Groupe d'armées de Reserve (GAR) had been reduced to the Third Army with three corps in line, by the transfer of the First Army to the GAR. The Third Army began French operations, with preliminary attacks on German observation points at St. Quentin on 1 to 4 and 10 April. Large reconnaissance forces were sent towards the Dallon spur on 1 April, which were not able to gain footholds in the German front defences, although the British Fourth Army to the north captured the woods around Savy. On 2 April a bigger French attack on Dallon failed but on 3 April the Third Army attacked after a "terrific" bombardment, on a front of about north of a line from Castres to Essigny le Grand and Benay, between the Somme canal at Dallon, south west of St Quentin and the Oise. After another attack on 4 April, the villages of Dallon, Giffecourt, Cerizy and côtes (hills) 111, 108, and 121 south of Urvillers, were captured and the German position at the apex of the triangle from Ham to St Quentin and La Fère was made vulnerable to a further attack. The French had attacked in intense cold and driving rain, with chronic supply shortages caused by the German destruction of roads and immense French traffic jams on the few supply routes which had been sufficiently repaired to bear traffic. East of the Oise and north of the Aisne, the Third Army took the southern and north western outskirts of Laffaux and Vauxeny. On 4 April German counter attacks north of the Aisne were repulsed south of Vauxeny and Laffaux. The French captured Moy on the west bank of the Oise, along with Urvillers and Grugies, a village opposite Dallon on the east bank of the Somme. North of the farm of La Folie, the Germans were pushed back; three howitzers and several Luftstreitkräfte lorries were captured. Beyond Dallon French patrols entered the south western suburb of St. Quentin. The main attack by GAN was planned as two successive operations, an attack by XIII Corps to capture Rocourt and Moulin de Tous Vents south west of the city, to guard the flank of the principal attack by XIII Corps and XXXV Corps on Harly and Alaincourt, intended to capture the high ground east and south east of St. Quentin. Success would enable the French to menace the flank of the German forces to the south, along the Oise to La Fère and the rear of the German positions south of the St. Gobain massif, due to be attacked from the south by the Sixth Army of the GAR. The French were inhibited from firing on St. Quentin, which allowed the Germans unhampered observation from the cathedral and from factory chimneys and to site artillery in the suburbs, free from counter battery fire. French attacks could only take place at night or during twilight and snow, rain, low clouds and fog made aircraft observation for the artillery impossible. German work on the Siegfriedstellung (Hindenburg Line) continued but the first line, built along reverse slopes was complete and from which flanking fire could be brought to bear on any attack. Concrete machine gun emplacements proved immune to all but the heaviest and most accurate howitzer fire and the main position was protected by an observation line along the crest in front, which commanded no man's land, which was deep. The British Fourth Army was unable to assist the French with an attack due to a lack of divisions, after transfers north to the British Third Army but was able to assist with artillery fire from the north and kept a cavalry division in readiness to join a pursuit. The French artillery had been reduced to c. 250 guns by transfers south to GAR, which was insufficient to bombard the German defences and conduct counter batter fire simultaneously. On 13 April at 5:00 a. m., XIII Corps attacked with two divisions; the 26th Division on the right took the German first line and then defeated two German counter attacks but the 25th Division on the left was held up almost immediately by uncut wire and machine gun fire, despite French field artillery being advanced into no man's land at the last minute to cut the wire. Casualties in the thirteen attacking battalions were severe. The 25th Division was ordered by the army commander, General Humbert to attack again at 6:00 p. m. but the orders arrived too late and the attack did not take place. French aircraft were active over the attack front but at midday large formations of German fighters arrived and forced the French artillery observation and reconnaissance aircraft back behind the front line. By the end of the day the 26th Division had held on to of the German front trench and the 25th Division had been forced back to its jumping off trenches. German artillery fire had not been heavy and the defence had been based on machine gun fire and rapid counter attacks. The XIII Corps and XXXV Corps attack due next day was eventually cancelled.

Бесінші және алтыншы әскерлер

Пятая армия атаковала 16 апреля в 6:00 утра, когда рассвело туманно и пасмурно. С самого начала немецкие пулеметчики смогли вступить в бой с французской пехотой и нанести большие потери, хотя немецкий артиллерийский огонь был гораздо менее разрушительным. Курси на правом фланге был захвачен 1-й бригадой Русского экспедиционного корпуса во Франции, но наступление было остановлено у канала Эна-Марна. Канал был перейден севернее, и Бермерикур был захвачен после упорного немецкого сопротивления. От Бермерикура до Эны французское наступление было отбито, а южнее реки французская пехота была вынуждена отступить к исходным позициям. На северном берегу Эны французское наступление было более успешным, 42-я и 69-я дивизии достигли второй немецкой позиции между Эной и Миеттой, продвижение к северу от Берри было замедлено прибытием танков для сопровождения французской пехоты к третьему рубежу, и войска были слишком измотаны и понесли слишком большие потери, чтобы следовать за ними. Половина танков была выведена из строя в немецкой обороне, а затем использовалась как доты перед французской пехотой, что помогло отразить крупную немецкую контратаку. Немецкая пехота предприняла поспешные контратаки по всему фронту, отвоевала Бермерикур и провела организованные контратаки там, где французская пехота продвинулась дальше всего. В районе XXXII корпуса, у Сапиньёля, атака 37-й дивизии провалилась, что позволило немецкой артиллерии в этом районе вести фланговый огонь по флангам соседних дивизий, которые смогли продвинуться вперед, и орудия также смогли обстреливать французские танки к северу от Эны. Поражение 37-й дивизии восстановило немецкую оборону между Лувром и Жувинкуром. Левофланговая дивизия XXXII корпуса и правофланговая дивизия V корпуса прорвали вторую немецкую позицию к югу от Жувинкура, но французские танки, атаковавшие к югу от Миетты из Бо-де-Бо-Маре, потерпели неудачу. Немецкие наблюдатели в Краонне, на восточном конце Шмен-де-Дам, смогли навести артиллерийский огонь на танки, и 23 танка были уничтожены за французской линией фронта; лишь немногие танки достигли немецкой обороны, и к вечеру в строю оставалось всего десять танков. На левом фланге V корпус был остановлен у Бо-де-Бош и хутора Ла-Виль-о-Буа. На Шмен-де-Дам I корпус добился очень небольшого прогресса, и к вечеру не продвинулся дальше немецкой линии поддержки. Французская пехота понесла большие потери, и лишь немногие передовые дивизии были способны возобновить атаку. Наступление не достигло целей, которые должны были быть взяты к 9:30 утра, но было взято 7000 немецких пленных. Атака на правый фланг Шестой армии, которая была направлена на север между Ульшем и Мисси, проходила от Ульша до Супира и была менее успешной, чем у Пятой армии; II Колониальный корпус продвинулся на в первые тридцать минут, а затем был остановлен. Атака XX корпуса от Вендресса до канала Уаз-Эна была более успешной, 153-я дивизия на правом фланге после второй атаки достигла Шмен-де-Дам к югу от Куртекона, добившись продвижения. VI корпус продвинул свой правый фланг к западу от канала Уаз-Эна, но его левый фланг был остановлен. На северном фланге, обращенном к востоку, недалеко от Лаффо, I Колониальный корпус смог проникнуть лишь на несколько сотен метров в оборону Конде Ригель (Конде Свич траншея) и не смог захватить плато фермы Муази. Лаффо был захвачен, а затем потерян в результате контратаки, несколько раз переходил из рук в руки, пока, наконец, не был захвачен 19 апреля. К востоку от Воксайона, на северном конце Шестой армии, Мон-де-Сенж был захвачен с помощью британской тяжелой артиллерии, но затем потерян в результате немецкой контратаки. Операции Шестой армии привели к захвату примерно 3500 пленных, но прорыва достигнуто не было, и немецкая вторая позиция была достигнута только в одном месте. На второй день Нивель приказал Пятой армии атаковать в северо-восточном направлении, чтобы усилить успех, полагая, что немцы намерены удержать позиции перед Шестой армией. Пятая армия не смогла существенно продвинуться 17 апреля, но Шестая армия, которая продолжала атаковать в течение ночи, вынудила немцев отступить из района Брэй, Конде и Лаффо к Зигфридштунг, которая проходила от мельницы Лаффо до Шмен-де-Дам и соединялась с исходной обороной в Куртеконе. Немецкое отступление было проведено в спешке, и было оставлено много орудий, а также огромные запасы боеприпасов. Французская пехота достигла новых немецких позиций, продвинувшись на .

The Fifth Army attacked on 16 April at 6:00 a. m., which had dawned misty and overcast. From the beginning, German machine gunners were able to engage the French infantry and inflict many casualties, although German artillery fire was far less destructive. Courcy on the right flank was captured by the 1st Brigade of the Russian Expeditionary Force in France but the advance was stopped at the Aisne–Marne canal. The canal was crossed further north and Berméricourt was captured against a determined German defence. From Bermericourt to the Aisne the French attack was repulsed and south of the river French infantry were forced back to their start line. On the north bank of the Aisne the French attack was more successful, the 42nd and 69th divisions reached the German second position between the Aisne and the Miette, the advance north of Berry penetrating
Tanks to accompany the French infantry to the third objective arrived late and the troops were too exhausted and reduced by casualties to follow them. Half of the tanks were knocked out in the German defences and then acted as pillboxes in advance of the French infantry, which helped to defeat a big German counter attack. German infantry launched hasty counter attacks along the front, recaptured Bermericourt and conducted organised counter attacks where the French infantry had advanced the furthest. At Sapigneul in the XXXII Corps area, the 37th Division attack failed, which released German artillery in the area to fire in enfilade into the flanks of the adjacent divisions, which had been able to advance and the guns were also able to engage the French tanks north of the Aisne. The defeat of the 37th Division restored the German defences between Loivre and Juvincourt. The left flank division of the XXXII Corps and the right division of the V Corps penetrated the German second position south of Juvincourt but French tanks attacking south of the Miette from Bois de Beau Marais advanced to disaster. German observers at Craonne, on the east end of the Chemin des Dames, were able to direct artillery fire against the tanks and 23 were destroyed behind the French front line; few of the tanks reached the German defences and by the evening only ten tanks were operational. On the left flank, V Corps was stopped at the Bois des Boches and the hamlet of la Ville aux Bois. On the Chemin des Dames, I Corps made very little progress and by evening had advanced no further than the German support line, ahead. The French infantry had suffered many casualties and few of the leading divisions were capable of resuming the attack. The advance had failed to reach objectives which were to have fallen by 9:30 a. m. but 7,000 German prisoners had been taken. The attack on the right flank of the Sixth Army, which faced north between Oulches and Missy, took place from Oulches to Soupir and had less success than the Fifth Army; the II Colonial Corps advanced for in the first thirty minutes and was then stopped. The XX Corps attack from Vendresse to the Oise–Aisne Canal had more success, the 153rd Division on the right flank reached the Chemin des Dames south of Courtecon after a second attack, managing an advance of The VI Corps advanced its right flank west of the Oise–Aisne Canal but its left flank was held up. On the east facing northern flank near Laffaux, I Colonial Corps was able to penetrate only a few hundred yards into the defences of the Condé Riegel (Condé Switch trench) and failed to take Moisy Farm plateau. Laffaux was captured and then lost to a counter attack before changing hands several times, until finally captured on 19 April. To the east of Vauxaillon, at the north end of the Sixth Army, Mont des Singes was captured with the help of British heavy artillery but then lost to a German counter attack. The Sixth Army operations took approximately 3,500 prisoners but no break through had been achieved and the German second position had been reached at only one point. On the second day, Nivelle ordered the Fifth Army to attack north eastwards to reinforce success, believing that the Germans intended to hold the ground in front of the Sixth Army. The Fifth Army was not able substantially to advance on 17 April but the Sixth Army, which had continued to attack overnight, forced a German withdrawal from the area of Braye, Condé and Laffaux to the Siegfriedstellung, which ran from Laffaux Mill to the Chemin des Dames and joined the original defences at Courtecon. The German retirement was carried out in a rush and many guns were left behind, along withvast stocks of munitions. The French infantry reached the new German positions with an advance of .

Төртінші армия

17 сәуірде Орталық армиялар тобының (GAC) сол жағындағы Төртінші армия VIII, XVII және XII корпуспен фронтта, Реймстің шығысындағы Оберівтен басталып, Шампаньде қосымша шабуыл бастады, ол "Монт шайқасы" деп аталды. Шабуыл таңғы сағат 4:45-те, қар мен жаңбыр аралас суық ауа райында басталды. Суиппстің шығысындағы оң жақтан қорғауды 24-ші дивизия мен өзеннің шығыс жағалауындағы Оберів қамтамасыз етті, ал 34-ші дивизия Мон Корниле мен Мон Блонды басып алды. 19 сәуірде 5-ші, 6-шы (Eingreif дивизиялары), 23-ші дивизия және Наурой мен Моронвиллер арасындағы бір полк неміс контршабуылдарына қарсы "Монт" тұрды. Батыс жағалауда Марокко дивизиясы оң жақта кері шегінді, ал сол жақта Мон Сан Номды басып алды. Бұл төбенің солтүстік-шығысында алға жылжу тереңдігі жетті, ал келесі күні алға жылжу Мон О-қа дейін жалғасты. Төртінші армияның шабуылдары 3550 тұтқын мен 27 зеңбірек алып келді. 27 мамырдағы неміс шабуылы француздардың қарсы шабуылы Мон О маңындағы жерді қайтарып алғанға дейін уақытша сәттілікке жетті; жеткіліксіз әскерлер немістерді бүкіл фронт бойынша бірдей шабуыл жасаудың орнына, бөлік-бөлікпен шабуылдауға мәжбүр етті.

10-шы армия

21 сәуірде Нивель 5-ші және 6-шы армиялардың арасында 10-армияға алға жылжуға бұйрық берді. IX корпус және XVIII корпус Кран мен Хуртебизе аралығын басып алды, ал Төртінші және Бесінші армиялардың майдандарында жергілікті операциялар аз ғана жетістікке жетті. (4-5 мамыр) күндері Бримонға жасалған шабуыл, оның басып алынуы үлкен тактикалық маңызға ие болар еді, француз үкіметінің бұйрығымен кейінге шегерілді және ешқашан орын алмады. Оныншы армия Chemin des Dames-те Калифорниялық платоны басып алды, ал Алтыншы армия Chemin des Dames бойымен Siegfriedstellung-ті басып алды, содан кейін Лаффоға қарама-қарсы ілгеріледі. 5 мамырда Вауксайонның оңтүстік-шығысында Мои фермасы мен Лафо диірменіне шабуыл жасалып, неміс контршабуылдары тойтарылды. Келесі күні диірменнің солтүстігіне тағы бір шабуыл жасалды. Неміс контршабуылдары Сойсон секторында үздіксіз шабуылдар мен контршабуылдар түрінде жалғасты. 5 мамырдың соңына қарай Алтыншы армия Аллеманның шетіне жетіп, шамамен 4000 тұтқын алды. Шабуыл Төртінші армия майданында жалғасты, онда Монт-Корниль басып алынды және 10 мамырға дейін француз армиялары 28 500 тұтқын мен 187 бірлік қару-жарақты қолға түсірді.

Неміс 7-армиясының қарсы шабуылдары

Вауксайон мен Реймс арасында және Моронвильер биіктіктерінде француздар неміс қорғаныс аймағының көп бөлігін басып алды, бірақ олар жарылыс жасауға жетпеді. Армия тобы, неміс мұрагер ханзадасы, француздар бекініп үлкермес бұрын қарсы шабуыл жасады, көбінесе түнде Шем де Дам және Моронвильер массивінің шыңдарына қарай. 6/7 және 7/8 мамыр түндері немістер Вауксайоннан Краннеге дейін шабуыл жасады, ал 8/9 мамыр түнінде немістердің шабуылдары Серни, Ла-Бовель, Гутебизе шаруашылығы және Калифорния платосында тойтарылды. Келесі күні немістердің Кранненің солтүстік-шығысында, Шем де Дамның шығыс жағындағы етегіндегі Шеврге жасаған қарсы шабуылдары жеңіліске ұшырады. 9/10 мамыр түнінде француз артиллериясы мен пулемет отына қарсы шабуылдар сүрінді; француздар Воклер платосының солтүстік беткейлерінде алға жылжуға қол жеткізді. 10 мамырда Шеврде тағы бір неміс шабуылы жеңіліске ұшырады және француздар Сансиден солтүстікке қарай жылжыды. 10/11 мамыр түнінде және келесі күні немістердің шабуылдары Калифорния платосында және Серниде тойтарылды. 16 мамырда Лаффо Милдің солтүстік-батысынан Сойсон-Лаон теміржолына дейінгі фронтта немістердің қарсы шабуылы жеңіліске ұшырады, ал қараңғыда Лаффо Милдің солтүстігінде және Брей-ан-Лаоннодан солтүстік-батыста жасалған шабуылдар да сәтсіз аяқталды. 17 мамырдағы француз шабуылдары Кранненің шығысында жерді басып алды, ал 18 мамырда Калифорния платосына және Оиз-Айсен каналының батысындағы Шем де Дамға жасалған неміс шабуылдары кері қайтарылды. 20 мамырда Кранненің шығысынан Форт де ла Мальмезонға дейінгі француз позицияларын қайтарып алу үшін жасалған қарсы шабуыл көбінесе артиллерия отымен жеңіліске ұшырады, ал неміс жаяу әскері француз қорғаныс шебінен өте алған жерлерде француз жаяу әскері оларды оңай кері тартты; 1000 жарақатсыз тұтқын алынды. 21 мамырда Воклер платосына жасалған немістердің күтпеген шабуылдары сәтсіз аяқталды, ал келесі күні француздар Аилетте аңғарына үстемдік ететін бірнеше бақылау бекеттерін және Шевроның шығысындағы үш неміс траншеялық желісін басып алды. Калифорния платосына жасалған немістердің қарсы шабуылы артиллерия мен жаяу әскердің атысымен талқандалып, 350 тұтқынға алынды.

Between Vauxaillon and Reims and on the Moronvilliers heights the French had captured much of the German defensive zone, despite the failure to break through and Army Group German Crown Prince counter attacked before the French could consolidate, mostly by night towards the summits of the Chemin des Dames and the Moronvilliers massif. During the nights of the 6/7 and 7/8 May, the Germans attacked from Vauxaillon to Craonne and on the night of 8/9 May German attacks were repulsed at Cerny, La Bovelle, Heutebise Farm and the Californie Plateau. Next day, German counter attacks on Chevreux, north east of Craonne at the foot of the east end of the Chemin des Dames were defeated. More attacks on the night of 9/10 May were defeated by the French artillery and machine gun fire; the French managed to advance on the northern slopes of the Vauclerc Plateau. On 10 May, another German attack at Chevreux was defeated and the French advanced north of Sancy and on the night of 10/11 May, and the following day, German attacks were repulsed on the Californie Plateau and at Cerny. On 16 May, a German counter offensive, on a front of from the north west of Laffaux Mill to the Soissons–Laon railway, was defeated and after dark more attacks north of Laffaux Mill and north west of Braye en Laonnois also failed. French attacks on 17 May took ground east of Craonne and on 18 May, German attacks on the Californie Plateau and on the Chemin des Dames just west of the Oise–Aisne Canal, were repulsed. On 20 May, a counter offensive to retake the French positions from Craonne to the east of Fort de la Malmaison, was mostly defeated by artillery fire and where German infantry were able to advance through the French defensive barrages, French infantry easily forced them back; 1,000 unwounded prisoners were taken. On 21 May, German surprise attacks on the Vauclerc Plateau failed and on the following evening, the French captured several of the remaining observation posts dominating the Ailette Valley and three German trench lines east of Chevreux. A German counter attack on the Californie Plateau was smashed by artillery and infantry small arms fire and 350 prisoners taken.

Обсерваториялар шайқасы

23 мамыр күні сағат 20:30-да Воклер платосына жасалған неміс шабуылы жеңіліске ұшырады, ал 24 мамырда жаңадан жасалған шабуыл да дүркіреп, кері тартылды. Түнде француздар Шевроның оңтүстік-шығысындағы орманды басып алып, екі неміс батальонын дерлік жойды. 25 мамырда үш неміс колоннасы Брей-ан-Лаоннойдан солтүстік-батысқа қарай шабуылдап, француздың бірінші траншеясында бекініп алды, бірақ қарсы шабуылмен ығыстырылды. 26 мамырда неміс шабуылдары Чернидің шығысы мен батысындағы учаскелерде тойтарылды, ал 26-27 мамыр аралығында Воксон мен Лаффо Милл арасындағы неміс шабуылдары сәтсіз аяқталды. 28 мамырда Хуртебиздегі екі шабуыл француз артиллериясының отымен тоқтатылды, ал 31 мамыр – 1 маусым аралығында немістердің Черниден батысқа қарай жасаған шабуылдары да сәтсіз болды. 1 маусым күні таңертең, ауыр бомбалаудан кейін неміс әскерлері Лаффо Миллден солтүстікке қарай бірнеше окопты басып алды, бірақ түстен кейін жасалған қарсы шабуылдармен олардан айырылды. 2 маусымда француз майданының қарқынды бомбалауынан кейін, Лаффоның солтүстігінен Берри-о-Бактың шығысына дейін үлкен неміс шабуылы басталды. 2-3 маусым түнінде екі неміс дивизиясы Калифорния платосының шығыс, батыс және орталық бөліктеріне, сондай-ақ Воклер платосының батыс жағына бес рет шабуыл жасады. Немістер толқындармен шабуылдады, кейбір жерлерде иық-иыққа тіресіп, жалын тастағыштардың қолдауымен Воклер платосында біршама жерді басып алды, бірақ француздың қарсы шабуылдары осы жерді қайтадан қалпына келтірді. Француздардың жеделдетілген қорғаныс шебіне және шабуылға дайындалу үшін қолданылған неміс артиллериясының күшті атысына қарамастан, немістердің қарсы шабуылдары (Gegenangriffe) көп табысқа жете алмады, ал Краннан солтүстік-шығысқа қарай Шевро ауданында француздар тіпті Лаон жазығына одан әрі ілгеріледі.

Талдау

2015 жылы Эндрю Уффинделл оқиғаларды кейіннен атау және мерзімдеудің өткенді түсіну жолына әсер ете алатынын жазды. Екінші Эйн шайқасы 16 сәуірде басталды, бірақ шайқастың ұзақтығы мен аумағы әртүрлі интерпретацияланды. Шайқастың аяқталуы көбінесе мамырдың ортасы деп көрсетіледі. Уффинделл мұны саяси ыңғайлылық деп атады, себебі ол қазан айындағы Ла-Мальмезон шайқасын есепке алмады, бұл Нивельге айып тағуды жеңілдетті. Уффинделл Ла-Мальмезонды алып тастаудың жасанды екенін жазды, өйткені шабуыл сәуір мен мамыр айларында басып алынған жерлерден басталды. Генерал Франше д’Эсперей Ла-Мальмезонды «16 сәуірде басталып, 2 қарашада аяқталған шайқастың шешуші кезеңі» деп атады. Шабуыл алдыңғы шепте Алтыншы армияның алдына жылжып, 5300 тұтқын мен көптеген жабдықтарды алды. Операция немістерге қарсы шешуші соққы ретінде жоспарланған еді; 20 сәуірде шабуылдың стратегиялық мақсатына қол жеткізілмегені және 25 сәуірде көптеген ұрыс аяқталғаны анық болды. 10 мамырға дейін француз армиясының шығыны 20 пайызға жетті, ал кейбір дивизиялар 60 пайыздан астам шығынға ұшырады. 3 мамырда француздың 2-дивизиясы бұйрықтарды орындаудан бас тартты, ұқсас бас тартулар мен бүліктер армиялар арасында тарады; Нивель шабуылы 9 мамырда шатасумен тоқтатылды. Саясаткерлер мен халық оқиғалардың тізбегіне таң қалды және 16 мамырда Нивель жұмыстан босатылып, Солтүстік Африкаға жіберілді. Оның орнына Фох бас штаб бастығы ретінде, Петен ауыстырды, ол «жазылу және қорғаныс» стратегиясын қабылдады, шығынды азайту және моральды жақсарту үшін. Петен 40-62 бүлікшіні үлгі ретінде атып тастады және француз әскерлерінің тұрмысын жақсарту үшін реформалар енгізді, бұл моральды жақсартуға көмектесті. 20 мамырдағы Шампань операциясы Нивель шабуылын аяқтады; Шем де Дам платосының көп бөлігі, әсіресе Эйн жазығына үстемдік ететін шығыс бөлігі басып алынды. Буа де Бутт, Виль-о-Буа, Буа де Бош және олардан Эйнге дейінгі неміс бірінші және екінші позициялары да басып алынды. Өзеннің оңтүстігінде, Лойвр маңындағы жазықтағы Бесінші және Оныншы армиялар Бримон биіктіктерінен батысқа жылжуға қол жеткізді. Реймстің шығысында Төртінші армия Моронвиллер массиві мен Оберивтің көп бөлігін басып алды, содан кейін Суиппен бойымен жылды, бұл жаңа шабуылға жақсы бастапқы позицияны қамтамасыз етті. Нивель шабуылының шығындары мен моральдық жоғалтулары зор болды, бірақ неміс шығындары да жоғары болды және француздың тактикалық жетістігі, күрделі бекітілген позицияларды басып алу және қарсы шабуылдарды жеңу, неміс моральын төмендетті. Немістер Батыс майдандағы ең жақсы бекітілген үш позициядан шығып кетті және оларды қайта басып ала алмады. Вими қырқасы, Скарп биіктіктері, Шем де Дамның үңгірлері, шұңқырлары мен платосы және Моронвиллер массиві екі жылдан астам уақыт бойы басып алынды, неміс инженерлері оларды мұқият зерттеді және оларды басып алу мүмкін емес ету үшін нығайтты. Алты апта ішінде барлығы жоғалып, немістер таудың шығыс немесе солтүстік жиектеріне жабысып қалды. Француздардың шабуылдау тактикасы brutal et continu неміс қорғаныс жағдайына сәйкес келді, өйткені көптеген жаңа құрылыстар кері беткейлерде салынған. Шабуылдың жылдамдығы және француз мақсаттарының тереңдігі француз жаяу әскерінің жотаға жеткен аймақтарындағы Айлет аңғарына қарап тұрған артиллерия бақылау бекеттерін орнатуға уақыт қалдырмады. Жотаның астындағы туннельдер мен үңгірлер француз артиллериясының қирату әсерін жойды, ол сондай-ақ нашар ауа райы мен неміс әуе басымдығынан азайды, бұл француз артиллериясының бақылау ұшақтарын одан да тиімсіз етті. Неміс майданның артқы жиегі жота бойында пулеметтік постылармен нығайтылды және неміс дивизия командирлері майданды берік ұстаудың орнына алдыңғы шепті ұстап тұруды шешті; шайқасқа араласу үшін Эйнгрейф дивизиясының көп бөлігі қажет болмады.

In 2015, Andrew Uffindell wrote that retrospective naming and dating of events can affect the way in which the past is understood. The Second Battle of the Aisne began on 16 April but the duration and extent of the battle have been interpreted differently. The ending of the battle is usually given as mid May. Uffindell called this politically convenient, since this excluded the Battle of La Malmaison in October, making it easier to heap blame upon Nivelle. Uffindel wrote that the exclusion of La Malmaison was artificial, since the attack was begun from the ground taken from April to May. General Franchet d'Espèrey called La Malmaison "the decisive phase of the Battle that began on 16 April and ended on 2 November ". The offensive advanced the front line by on the front of the Sixth Army, which took 5,300 prisoners and a large amount of equipment. The operation had been planned as a decisive blow against the Germans; by 20 April it was clear that the strategic intent of the offensive had not been achieved and by 25 April most of the fighting had ended. Casualties had reached 20 per cent in the French armies by 10 May and some divisions suffered more than 60 per cent casualties. On 3 May, the French 2nd Division refused orders, similar refusals and mutiny spread through the armies; the Nivelle Offensive was abandoned in confusion on 9 May. The politicians and public were stunned by the chain of events and on 16 May, Nivelle was sacked and moved to North Africa. He was replaced by the considerably more cautious Pétain with Foch as chief of the General Staff, who adopted a strategy of "healing and defence" to avoid casualties and to restore morale. Pétain had 40 to 62 mutineers shot as examples and introduced reforms to improve the welfare of French troops, which did much to restore morale. The operations in Champagne on 20 May ended the Nivelle Offensive; most of the Chemin des Dames plateau, particularly the east end, which dominated the plain north of the Aisne had been captured. Bois des Buttes, Ville aux Bois, Bois des Boches and the German first and second positions from there to the Aisne had also been captured. South of the river, the Fifth and Tenth armies on the plain near Loivre, had managed to advance west of the Brimont Heights. East of Reims the Fourth Army had captured most of the Moronvilliers massif and Auberive, then advanced along the Suippe, which provided good jumping off positions for a new offensive. The cost of the Nivelle Offensive in casualties and loss of morale were great but German losses were also high and the tactical success of the French, in capturing elaborately fortified positions and defeating counter attacks, reduced German morale. The Germans had been forced out of three of the most elaborately fortified positions on the Western Front and failed to recapture them. Vimy Ridge, the Scarpe Heights, the caverns, spurs and plateau of the Chemin des Dames and the Moronvilliers massif had been occupied for more than two years, carefully surveyed by German engineers and fortified to make them impregnable. In six weeks all were lost and the Germans were left clinging to the eastern or northern edges of the ridges of the summits. The French tactic of assault brutal et continu suited the German defensive dispositions, since much of the new construction had taken place on reverse slopes. The speed of attack and the depth of the French objectives meant that there was no time to establish artillery observation posts overlooking the Ailette valley, in the areas where French infantry had reached the ridge. The tunnels and caves under the ridge nullified the destructive effect of the French artillery, which was also reduced by poor weather and by German air superiority, which made French artillery observation aircraft even less effective. The rear edge of the German battle zone along the ridge had been reinforced with machine gun posts and the German divisional commanders decided to hold the front line, rather than giving ground elastically; few of the Eingreif Divisions were needed to intervene in the battle.

Шығындар

1939 жылы Г. К. Уинн француздардың 117 000 адам шығынға ұшырағанын, оның ішінде алғашқы бірнеше күнде 32 000 адам қаза тапқанын, бірақ әскери және азаматтық моральға тигізген әсер шығындардан да ауыр болғанын жазды. 1939 жылғы «Der Weltkrieg» жинағында неміс ресми тарихшылары маусым айының соңына дейін немістердің 163 000 адамын жоғалтқанын, оның ішінде 37 000 адамы хабарсыз жоғалып кеткенін, ал француздардың 250 000–300 000 адамын жоғалтқанын, оның ішінде 10 500 адам тұтқынға алынғанын көрсетті. 1962 жылы канадалық ресми тарихшы Джеральд Николсон немістердің шамамен 163 000, француздардың шамамен 187 000 адамының қаза тапқанын жазды. 2003 жылғы веб-жарияланымда француздық шығындар 108 000 деп көрсетілді, оның ішінде Бесінші армияда 49 526, Алтыншы армияда 30 296, Оныншы армияда 4 849, Төртінші армияда 2 169 және Үшінші армияда 1 486 адам қаза тапқан. 2005 жылы Ричард Доути 16–25 сәуір аралығында Энада (Aisne) 134 000 француздық шығын болғанын, оның ішінде 30 000 адам қаза тапты, 100 000 адам жараланды және 4 000 адам тұтқынға алынды деді; шығындардың көрсеткіші 1914 жылдың қарашасынан бергі ең жоғары көрсеткішті құрады. 16 сәуір мен 10 мамыр аралығында Төртінші, Бесінші, Алтыншы және Оныншы армиялар 28 500 тұтқын мен 187 бірлік қаруды жаулап алды. Алтыншы армияның шабуылы траншеялық соғыс басталғаннан бергі француз армиясы жасаған ең ірі шабуылдардың бірі болды.

Кейінгі операциялар

Ла Малмезон шайқасы (Bataille de la Malmaison, 23–27 қазан) Ла Малмезон ауылы мен бекінісін басып алуға және Чеммин де Дам жотасын бақылауға әкелді. 7-ші армия командирі Макс фон Бёйн, Чеммин де Дам жотасында терең қорғаныс құруға мүмкіндік таппады, себебі жота шошқаның арқасы сияқты тар болды, ал жалғыз мүмкіндік – Оиз-эль-Айсне каналының солтүстігіне шегіну болатын. Неміс артиллериясы шамамен 3:1 есебімен басымдыққа ұшырады, ал 14-ші дивизия алдындағы 32 неміс батареясы 125 француз артиллерия батареясымен бомбаланды. Француздар шабуылға шығар алдында, неміс артиллериясының көп бөлігі үнсіздікке мәжбүр болды. Аилетте аңғарындағы газды бомбалау тығыз болғандықтан, оқ-дәрі және жабдықты майданға жеткізу мүмкін болмады. 24–25 қазан аралығында XXI және XIV корпус жылдам ілгеріледі, ал I атқыштар корпусы немістер жеңіліске ұшыраған жағдайда қолдану үшін XIV корпус аймағына жеткізілді. 25 қазанда француздар Пинон ауылы мен орманды басып алып, Оиз-эль-Айсне каналына жақындады. Төрт күн ішінде шабуыл 10 шақырымға (6 миль) ілгеріледі және немістерді Чеммин де Дамның тар платосынан Айлет аңғарының солтүстік жағалауына кері шегінуге мәжбүр етті. Француздар 11 157 тұтқын, 200 зеңбірек және 220 ауыр минометтерді жаулап алды. Француз әскерінің жоғалғандары 23–26 қазан аралығында 2241 қаза тапқан, 8162 жараланған және 1460 жоғалып кеткен адамды құрады, бұл Нивель шабуылы кезіндегі шабуылдардың салдарынан болған жоғалғандардың 10 пайызына тең.