Үнді журналисі және жазушы Радж Камал Джха

Кіріспе

Үнді жазушысы, газет редакторы

Радж Камал Джа (1966 жылы туған) – үнді газет редакторы және ағылшын тілінде роман жазатын жазушы. Қазіргі уақытта ол "The Indian Express" газетінің бас редакторы қызметін атқарады. Ол 12-ден астам тілге аударылған алты роман жазған. Оның журналистикасы мен көркем әдебиеті ұлттық және халықаралық наградаларға ие болды, олардың ішінде Комонвелт жазушылар сыйлығы, Рабиндранат Тагор әдеби сыйлығы, Tata Literature Live! Жыл кітабы, Халықаралық баспасөз институтының Үндістандағы журналистикадағы үздік сыйлығы және Мумбай баспасөз клубының «Жыл журналисі» сыйлығы бар. 2021 жылдың қыркүйек айында Джа Халықаралық жарнама қауымдастығының жылдық көшбасшылық сыйлығының Үндістан бөлімінен «Жыл редакторы» атағын алды. Ол Конгресс партиясының бұрынғы жетекшісі Санжай Джаның туысы.

Ерте өмір және білім

Джха Бихар штатының Бағалпур қаласында дүниеге келді және Батыс Бенгалия штатының Калькутта қаласында өсті, онда Санкт-Джозеф колледжінде оқыды. Ол Индияның Технология институтында (Kхаргапур) механикалық инженерия мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін қызметкерлердің мақтау грамотасымен аяқтады. ІІТ-де үшінші (күндізгі) және төртінші (күндізгі) курстарында ол "Аланкар" кампус журналының редакторы болды, сондай-ақ институттың "Еңбегі үшін орденімен" марапатталды. 1988 жылдың маусым айында бітіргеннен кейін Оңтүстік Калифорния университетінің журналистика аспирантурасына баспа журналистикасы бойынша магистрлік бағдарламасын оқуға түсті; 1990 жылы магистр дәрежесін алды.

Журналистика

1990 жылдан бері Джа жаңалықтар редакцияларында толық уақыт жұмыс істеп келеді. 1992-1994 жылдар аралығында ол Колкатадағы «The Statesman» газетінің Жаңалықтар редакторының көмекшісі, 1994-1996 жылдары Нью-Делидегі «India Today» журналының аға редакторы болды, ал 1996 жылдан бері «The Indian Express» газетінде қызмет етеді. Алғашқыда газеттің орынбасар редакторы, содан кейін Атқарушы редактор, Бас редактор, 2014 жылдың маусымынан бастап Бас редактор болып жұмыс істейді. Газет және оның журналистері Венадағы Халықаралық баспасөз институтының Үндістан бөлімшесінен журналистика саласындағы үздік сыйлықты бес рет жеңіп алды. Бұл сыйлықтар 2002 жылғы Гуджараттағы тәртіпсіздіктер мен олардың салдары, Бихардағы су тасқыны кезінде шенеуніктердің қолды ұрлауы, Үндістанның ұлттық парктерінен жолбарыстардың жоғалуы және Үндістан сайлау комиссиясының рөліне қатысты тергеу жұмыстары үшін табылды. «Халықаралық тергеу журналистері консорциумының» мүшесі ретінде газет 2016 жылдың сәуірінде «Панама құжаттарын» тергеп, салықтық бейкенттердегі офшорлық шоттармен байланысты үндістандық тұлғалар мен компаниялар туралы мәліметтерді жариялады. Бұл ақпараттарды жариялаудан кейін Үкімет әрбір шотты тексеру үшін комиссия құрды. «Панама құжаттары» үшін ICIJ Түсіндірушілік репортаж номинациясы бойынша Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. «Жарқын журналистиканы зерттеуге» баса назар аударған «The Indian Express» газетінің «үлгілі басшылығы» үшін Джа 2017 жылы Мумбаи баспасөз клубының Redink Awards сыйлығында «Жыл журналисі» атанды. 2021 жылдың маусым айында газеттің FinCEN құжаттарын зерттеуі, HSBC, JP Morgan Chase және Standard Chartered сияқты әлемдік банктер арқылы жаһандық қара ақша ағындарын қадағалау, Пулитцер сыйлығына үміткер болған ICIJ BuzzFeedNews жобасының бір бөлігі болды. 2016 жылы премьер-министр Нарендра Модидің қатысуымен өткен Рамнатх Гоенка естелік сыйлықтарының салтанатты марапаттау кешінде Джа биліктегілерге сұрақ қоюдың, оларды жауапкершілікке тартудың және олардың сынымын қабылдаудың жақсы журналистиканың белгісі екенін айтты, бұл көбінесе «лайктар мен ретвиттер» журналистикасында ұмытылатын айқын шындық. Келесі жылы Джа редакциядағы қорқынышқа қарсы жалғыз шара – жасырынғанға арналған қауіпсіз жамылғы іздеудің орнына, тұрып, шамды жағу екенін мәлімдеді. Институттан бұл сыйлықты алғандардың қатарында Google-дың Сундар Пичаи, Дели қаласының әкімі Арвинд Кежривал және Магсайсай сыйлығының иегері Хариш Ханде болды. 2023 жылдың наурызында Үндістанның Бас судьясы Дханьяя Я. Чандрачудтың қатысуымен өткен RNG Awards шарасында сөз сөйлеген Джа Жоғарғы Сотты жылдар бойы баспасөз бостандығын кеңейтудегі журналистер үшін солтүстік жұлдызы деп атады. Сондықтан, ол былай деді: «Шамдар сөнгенде, журналист террористерге арналған заң бойынша тұтқындалғанда, сұрақ қойғаны үшін тағы біреуі тұтқындалғанда, университет оқытушысы мультфильммен бөліскені үшін, колледж студенті сөйлеген сөзі үшін, киножұлдыз пікір білдіргені үшін немесе оқиғаға жауап ретінде полицияның қылмыстық ісі келіп түскенде біз бағыт-бағдар үшін солтүстік жұлдызына жүгінеміз».

Since 1990, Jha has been working full time in newsrooms. He was an Assistant Editor (News) at The Statesman in Kolkata between 1992 and 1994, a Senior Associate Editor at India Today, New Delhi (1994–1996), and since 1996 has been with The Indian Express, first as its Deputy Editor, then as Executive Editor, Managing Editor, Editor and Chief Editor since June 2014. The newspaper and its journalists have won the Excellence in Journalism Award from the India chapter of the Vienna based International Press Institute five times. These are for investigative work by the newspaper related to the Gujarat riots of 2002 and their aftermath; the Bihar flood scam in which relief was siphoned off by officers; the disappearance of tigers from India's national parks and questions regarding the role of the Election Commission of India. As a member of the "International Consortium of Investigative Journalists", the newspaper, in April 2016, investigated The Panama Papers and revealed details of Indian names and companies related to offshore accounts in tax havens. Following the revelations, the Government set up a panel to probe each account. For the Panama Papers, the ICIJ won the Pulitzer Prize for Explanatory Reporting. For his "exemplary stewardship" of The Indian Express that saw a "focus on investigative journalism," Jha was named Journalist of the Year by the Mumbai Press Club at Redink Awards, 2017. In June 2021, the newspaper's investigation of FinCEN files, tracking global dirty money flows through global banks including HSBC, JP Morgan Chase and Standard Chartered, was part of the ICIJ BuzzFeedNews project that was a finalist for the Pulitzer Prize. Delivering the vote of thanks at the Ramnath Goenka Memorial Awards in 2016 in the presence of Prime Minister Narendra Modi, Jha underlined that questioning those in power and holding them accountable, inviting their criticism, was the hallmark of good journalism, an obvious truth that often gets lost in the "selfie journalism" of "likes and retweets". The next year, Jha said that the only counter to fear in the newsroom was to get up and switch the lights on rather than find a safe blanket to hide under. Past recipients of this award from the institute include Google's Sundar Pichai, Delhi Chief Minister Arvind Kejriwal and Magsaysay Award winner Harish Hande. In March 2023, speaking at the RNG Awards in the presence of the Chief Justice of India Dhananjaya Y. Chandrachud, Jha called the Supreme Court the North Star for journalists for expanding the freedom of the press over the years. That's why, he said, "when the lights dim, when a reporter is arrested under a law meant for terrorists, when another is arrested for asking a question, when a university teacher is picked up for sharing a cartoon, a college student for a speech, a film star for a comment, or when a rejoinder to a story comes in the form of a police FIR – we turn to the North Star for its guiding light.”

Романдар

Жаның журналистикасы оның көркем шығармашылығына ерекше үлес қосады. Оның алтыншы және соңғы романы – «12-ші палатадағы науқас», 2023 жылы жарық көрді. Роман вирустық жеккөрушілік видео, өліміне жеткен әкесінің тірі іздеуі және жүрегі мен ақылы арасында таңдау жасайтын қызы туралы. Актер және режиссер Нандита Дас оны «ерекше кезеңдегі қарапайым адамдардың өмірінен өтетін, жүректі ауырлататын саяхат» деп сипаттады. Ақын және сыншы Ранжит Хоскоте бұл романды «көрікті калейдоскоп» деп атап, «үлкен Себальдиандық» стильдегі, өз еркінен айырылған халықтың қасіреті мен қорқынышын бейнелейді. Оның бесінші романы – «Қала мен теңіз», 2019 жылы Penguin Hamish Hamilton баспасынан шықты. Роман «әйелдерге қарсы зорлық-зомбылықтың трагедиясын ашып, оны қолдайтын мәдениеттегі біздің жауапкершілігімізді көрсету арқылы күшті әңгіме айтады». Нобель сыйлығының лауреаты, экономист және философ Амартия Сен оны «адамның қиын жағдайы мен сақталған үміт туралы философия мен аллегорияның керемет үйлесімі» деп атады. «Бұл кітапты оқуға тиіссіз». 2012 жылғы Делидегі топтық зорлау оқиғасынан бастау алатын роман, «құрбанның болашағына (ана ретінде) және қылмыскердің (жасөспірім) өткеніне терең бойлап, оқиғаның салдарынан өмірі бұзылған адам туралы баяндайды». «Индиан экспресс» газетінде жарияланған мақаласында малаялам тіліндегі көрнекті жазушы Н.С. Мадхаван: «Жаның романының қабаттары бір ұлттың «ұжымдық жарасын» жабатынын» айтады. Оның төртінші романы – «Ол оған қала салады», Үндістанда, Австралияда, Ұлыбританияда және АҚШ-та Bloomsbury баспасынан, ал француз тілінде Actes Sud баспасынан жарық көрді. Панкадж Мишра оны «ұзақ уақыттан бері оқыған ең жақсы үнді романы» деп атады. Жазушы Нил Мукерджи оның «Жаңа Үндістан туралы аянды жарылғыш» деп сипаттады. Kirkus Reviews оның жазу стилін «керемет» деп бағалап, «зорлық-зомбылық, кедейлік және жоғалтуды көрсету үшін сиқырды қолданатынын» және «қазіргі Үндістанның жақсы және жаман жақтарын» ашып көрсететінін айтады. Жазушы және сыншы Алекс Кларк The Guardian газетінде былай деп жазады: «Мұнда масштаб өте әртүрлі: кішкентай үйлер биік мұнаралармен салыстырғанда өте кішкентай көрінеді; тығырықталған жолдар наразылық білдірушілер мен су шашырату машиналарымен жабылады; үлкен ақша сомалары түсініксіз кедейлікпен салыстырылады. Тұтас атмосферада қашып құтылу мүмкін емес, қысым сезімі бар. Сондықтан кейіпкерлер – адамдар да, жануарлар да – кейде жерге байланысты болудан арылып, аспанға көтеріліп, еркіндік іздейді». 2022 жылдың сәуір айында королева Елизавета II-нің таққа отырғанына 70 жыл толуына орай, Ұлыбританиядағы The Reading Agency және BBC Arts бірлесіп, королеваның билігінің әр онжылдығынан 10 кітаптан тұратын 70 кітапты таңдады. Бұл кітаптар «керемет, әдемі және қызықты жазумен» және «шабылданатын жазушылардың» еңбегін көрсетеді. Жханың «Көк төсек жамылғысы» 1992-2001 жылдарға арналған он кітаптың бірі болып таңдалды. Бұл тізімге Нобель сыйлығының лауреаттары Абдулразәк Гурна және Ж.М. Коэтзи, Арундати Рой, Янн Мартел, Зади Смит, Майкл Ондатже, Рохинтон Мистри, Кэрол Шилдс және Эрл Лавлейс кірді. Жханың әдеби агенті – лондондық Дэвид Годвин, David Godwin Associates.

Jha's journalism uniquely shapes his fiction. His sixth and latest novel The Patient in Bed Number 12, published in 2023, tracks a viral hate video, a dying father in search of the living and a daughter who follows her head and heart. Actor and director Nandita Das called it "a heart wrenching journey through the lives of ordinary people in extraordinary times." Poet and critic Ranjit Hoskote wrote this "dazzling kaleidoscope" of a novel is a "superbly Sebaldian" take on the trauma and horror of a people who have lost agency. His fifth novel The City And The Sea, published by Penguin Hamish Hamilton in 2019, "cleaves open India's tragedy of violence against women with a powerful story about our complicity in the culture that supports it." Nobel Laureate, economist and philosopher Amartya Sen has called it a "gripping narrative of human predicament and surviving hope, yielding an extraordinary combination of philosophy and allegory. A book you have to read." Taking off from the 2012 Delhi gang rape, the novel "builds a narrative around a life disrupted by such an incident by delving into the past of one of the perpetrators (the juvenile), and the victim’s impossible future (as a mother)." Writing in The Indian Express, eminent Malayalam writer N S Madhavan said: The layers upon layers of Jha's novel dress the "collective wound" of a nation. His fourth novel She Will Build Him A City was published by Bloomsbury in India, Australia, UK and US and by Actes Sud in French. Pankaj Mishra has called it the "best novel from and about India I have read in a long time." Writer Neel Mukherjee has said its "revelations about the New India are explosive." Describing its writing as "gorgeous," Kirkus Reviews says it uses "magic to illuminate violence, poverty and loss" and shines light on the "ugly highs and lows of modern India.". Writer and critic Alex Clark writes in The Guardian: "Everywhere, scale is out of whack: tiny dwellings are dwarfed by teetering towers; choked roads are closed by massing protesters and water cannons; spiralling sums of money are set against almost unfathomable deprivation. The sense throughout is of inescapable oppression. No wonder the characters – both human and animal – occasionally break the bonds of earth and fly across the sky in search of less constrained lives.". In April 2022, to mark the Platinum Jubilee of Queen Elizabeth II, the UK based The Reading Agency and BBC Arts chose 70 titles, 10 books for each decade of the Queen's Reign that showcase "brilliant, beautiful and thrilling writing" from "inspiring writers" across the Commonwealth. The Blue Bedspread, by Jha, was chosen as one of the ten books for 1992 2001 along with works by Nobel Laureates Abdulrazak Gurnah and J M Coetzee; Arundhati Roy, Yann Martel, Zadie Smith, Michael Ondaatje, Rohinton Mistry, Carol Shields and Earl Lovelace. Jha is represented by London based literary agent David Godwin of David Godwin Associates.

Жазудағы тақырыптар

Оның жазуы оқырмандардың қатысуын талап етеді, бұл өткір, екіге бөлінген реакцияны тудырады. "Әңгімелердің бәрі бірдей емес, олар тығыз және сюрреалистік, қараңғы, ойлы, тіпті жағымсыз элементтер бар", - деді OPEN (журнал). "12-орындықтағы науқас" атты еңбегінде ғалым және аудармашы Аршия Саттар былай деді: "Жха – біздің заманымыздың грамматикасы, ол өзінің романдарындағы жаңалықтарды талдайды. Оның көркем шығармалары жаңалықтарды өткенге айналып, ұмытылып кеткен нәрселерден қазіргі заманның голограммасына айналдырады. Бізге шындықты көру керек, тіпті оның салмағын көтермейміз десек те". "Қала мен теңіз" кітабына шолу жасай отырып, малаялам жазушысы К.Р. Мира былай деп жазды: "Бұл – біздің ішіміздегі балалардың тарихы, олардың қараңғылықтың түсінбейтін қорқыныштарынан қорғанудың жалғыз жолы – қараңғылықтың өзі". Актер және белсенді Шабана Азми кітапты оқуды "қараңғылыққа сүңгіп, жарқыраған сәуле табу" деп атады. Үндістан 21-ғасырға қадам басқанда, "қоғамдық және жеке орындардағы қыздардың қауіпсіздігі ең басты басымдық болуы керек, ал бұл үшін батылдық пен мейірімділік қажет". Джон Фаулз "Көк төсек жамылғысын" "индиялық романның ересек болуы" деп сипаттады. Джханың "Егер биіктіктен қорқатын болсаңыз" атты екінші романы туралы Альфред Хиклинг The Guardian газетінде былай деп жазды: "Оқырмандар өз теорияларын және байланыстарын құруға қалдырылады. Бірақ Джханың жазуы тікелей баяндаудан гөрі қауымдастық күші арқылы жұмыс істейді. Оның прозасы ең жарқын түс көрулердің қызу, суық терге ұқсайтын сапасына ие. Ол өзінің жұмысын мүмкін емес нәрсені ойлауға болатын мүмкіндік бар әлемде тоқтатады. Мүмкін, Джха бұзуға тырысатын ең үлкен табу – отбасының қасиетті, иерархиялық құрылымы. Жазушы және музыкант Амит Чадхуридің айтуынша, Джханың жазуы әдебиетке қарағанда кино дәстүріне жақын. Тарковский, Луис Бунюэль және Педро Альмодовардың туындыларына сілтеме жасай отырып, Чадхури олардың фильмдері "олар түсірілген тілде сөйлейтіндерге де жат сезім тудыруы керек" болса, Джханың романы "шетел тілінде" сөйлейді. "Отқа төзімді" романы 2002 жылғы Гуджараттағы дүмпілдің аясында өтеді, бұл 11 қыркүйек оқиғасынан кейін мұсылмандарға жасалған алғашқы шабуыл (Годрадағы Карсевактарға жасалған шабуылға жауап ретінде) болды. Роман – әкесі мен деформацияланған ұлының қаза тапқандардың рухтары әділдік іздеуге бел буған қалаға саяхатқа шыққан қорқынышты оқиғасы. "Индия Тудей" журналы "Отқа төзімділік" туралы былай деп жазды: "Бұл – 21-ғасырдың шежіресі, қылмысқа толы жанның білімін баяндайтын, жан "Мен кінәлімін" деп айқайлағанда аяқталатын білім алу романы". "The Saturday Paper" австралиялық мәдени апталығы Джханың "Ол оған қала салады" атты төртінші романын "концептуалды түрде батыл және ойын-сауықтан гөрі маңызды" деп атады. Романның маңыздылығы, олар былай деп жазды: "Егер үнді экономикасы ақырып жатқан жолбарыс болса, әлем оны өз қанымен қоректендірген адамдардың оқиғаларын естіуі керек".

His writing calls for reader participation which evokes sharp, divided reaction. "Not everyone’s kind of tales, they are dense and surreal, contain dark, brooding, even repugnant elements," said OPEN (magazine). Writing on "The Patient in Bed Number 12," scholar and translator Arshia Sattar said: "Jha is a grammarian of our time parsing the news in his novels. His fiction transforms the news from something that fades into the past and is forgotten into a hologram of the present. More power to him and others like him—we need to see the truth even if we decide not to carry its weight.". Reviewing "The City And The Sea," Malayalam writer K. R. Meera wrote: "It is the story of children within us, whose only defence against the unexplained horrors of the dark is darkness itself." Actor and activist Shabana Azmi said reading the book is "to dive into the darkness and spot a piercing ray of light." That as India stumbles its way into the 21st century, its "absolute priority has to be the safety of girls in public and private places and this will need courage and compassion." John Fowles described The Blue Bedspread as the "Coming of age of the Indian novel." On Jha's second novel "If You Are Afraid of Heights," Alfred Hickling wrote in The Guardian: "Readers are left to formulate their own theories and connections. But Jha's writing functions more through power of association than sequential narrative. His prose has the febrile, cold sweat quality of the most vivid waking nightmares. He suspends his work in a realm of improbability, where it is possible to think the unthinkable Perhaps the biggest taboo that Jha seeks to breach is the sacrosanct, hierarchical structure of the family. " According to writer and musician Amit Chaudhuri, Jha's writing is more in the tradition of cinema than literature. Referring to the works of Tarkovsky, Luis Buñuel and Pedro Almodóvar, Chaudhuri says just like their films are "destined to be foreign even to those who speak the language they are made in," Jha's novel speaks a "foreign language." Fireproof is set against the backdrop of the 2002 Gujarat riots, the first attack on Muslims (In retaliation of attacks on Karsevaks in Godhra) after 9/11. The novel is a chilling tale of a father and his deformed son on a journey across a city where the ghosts of those killed have decided to seek justice. Commenting on Fireproof, India Today said: "Here is a chronicle for the 21st century, then, a bildungsroman that tracks the education of the crime infested soul, completed when the soul cries 'I am guilty. Reviewing Jha's fourth novel, "She Will Build Him A City," The Saturday Paper, the Australian cultural weekly, called it "conceptually daring and important beyond entertainment." The importance of the novel, it wrote, is the fact that "if the Indian economy is a tiger on the verge of roaring, the world should hear the stories of the people who have fed it with their blood."

Басқа медиа

Жапондық бейнесуретші және фотограф Норитоси Хиракава 2007 жылы Нью-Делидегі Ұлттық заманауи өнер галереясында "Жоғалу нүктелері" атты заманауи жапон өнерінің арнайы көрмесінің аясында Жаның үш романынан алынған көріністерді бейнелеген төрт бейне инсталляциясын жасады.

Оқыту

Джха Калифорния университетінің Берклидегі Журналистика мектебінде қонақ профессор болды, онда ол Үндістан туралы репортаждарға қатысты курс оқыды. Сондай-ақ ол 2005 жылы Нью-Йорк штатының Саратога-Спрингс қаласындағы Яддо резиденциясында болды. 2012–2013 жылдарға арналған неміс академиялық алмасу қызметінің Берлиндік суретшілер бағдарламасы арқылы ол Берлинде Резидент-суретші (әдебиет) ретінде таңдалды, бұл бағдарлама бейнелеу өнері, әдебиет, музыка және кино салаларындағы суретшілерге гранттар ұсынады.