Кіріспе
1967 жылы түсірілген Сергей Бондарчуктың "Соғыс және бейбітшілік" (Война и мир) - 1966-1967 жылдары түсірілген, Сергей Бондарчуктың режиссерлік және сценарийлік жұмысымен бірге жазылған, Лев Толстойдың 1869 жылғы романынан алынған совет эпикалық соғыс драмалық фильмі. 1966 және 1967 жылдары төрт бөлімде жарық көрген фильмде Бондарчук Пьер Безуховтың басты рөлінде Вячеслав Тихонов пен Людмила Савельевамен бірге, принц Андрей Болконский мен Наташа Ростованың кейіпкерлері. Фильмді 1961-1967 жылдары "Мосфильм" студиясы шығарды, оған Кеңес өкіметі мен Кеңес Армиясы үлкен қолдау көрсетті, олар жүздеген жылқы мен он мыңнан астам сарбазды қосымша ретінде ұсынды. 8,29 миллион рубльге 1967 жылғы бағамен 9,21 миллион АҚШ долларына тең, немесе 2019 жылы 60 - 70 миллион долларға тең, рубльдік инфляцияны есепке ала отырып, бұл Кеңес Одағында түсірілген ең қымбат фильм болды. Шығарғаннан кейін, ол көрермендер арасында табысты болды, КСРО-да шамамен 135 миллион билет сатылды. "Соғыс және бейбітшілік" сондай-ақ Мәскеу халықаралық кинофестивалінде Гран-при, "Алтын глобус" сыйлығы "Ең үздік шетел тілі фильм" және "Ең үздік шетел тілі фильм" сыйлығы "Оскар" иегері атанды. Шығарылғаннан бері фильмді бұрын-соңды түсірілген ең ұлы эпикалық фильм деп санайды, көптеген адамдар оның монументалды өндірісін қайталанбайтын және кино тарихында бірегей деп санайды.
the 1966–67 film series
War and Peace (Война и мир) is a 1966–1967 Soviet epic war drama film co written and directed by Sergei Bondarchuk, adapted from Leo Tolstoy's 1869 novel. Released in four installments throughout 1966 and 1967, the film starred Bondarchuk in the leading role of Pierre Bezukhov, alongside Vyacheslav Tikhonov and Ludmila Savelyeva, who depicted Prince Andrei Bolkonsky and Natasha Rostova. The film was produced by the Mosfilm studios between 1961 and 1967, with considerable support from the Soviet authorities and the Soviet Army which provided hundreds of horses and over ten thousand soldiers as extras. At a cost of 8.29 million Rbls – equal to US$ 9.21 million at 1967 rates, or $60–70 million in 2019, accounting for rouble inflation – it was the most expensive film made in the Soviet Union. Upon its release, it became a success with audiences, selling approximately 135 million tickets in the USSR. War and Peace also won the Grand Prix in the Moscow International Film Festival, the Golden Globe Award for Best Foreign Language Film and the Academy Award for Best Foreign Language Film. Since its release, the film has often been considered the grandest epic film ever made, with many asserting its monumental production to be unrepeatable and unique in film history.
І бөлім: Андрей Болконский (Война и мир: Андрей Болконский)
1805 жылы Санкт-Петербургте бай дворянның заңсыз ұлы Пьер Безухов жоғары қоғамға таныстырылады. Оның досы, князь Андрей Болконский, Наполеонға қарсы Үшінші коалиция соғысында генерал Михаил Кутузовтың лагерь көмекшісі ретінде Ресей империясының әскеріне қосылады. Пьердің әкесі оны таниды, Пьер Хелен Курагинаның назарын аударады және оған үйленеді, тек ол адал емес екенін және Хеленнің ағасы Анатольдің жақын адамы Федор Долоховпен ұйықтағанын естіді. Осы арада Андрей Австриядағы сәтсіз науқасқа қатысады, онда ол Шонграберн шайқасы мен Аустерлиц шайқасына куә болады, ауыр жарақаттанып, өліп қалды деп қате қабылданады. Ол әкесі Лизаның босану кезінде қайтыс болғанын көруге уақытында оралады.
ІІ бөлім: Наташа Ростова (Война и мир: Наташа Ростова)
1809 жылдың соңында графтың жас қызы Наташа 16 жасында алғашқы баласына барады. Андрей Болконский оған ғашық болып, үйленуге ниетті, бірақ әкесі күтуді талап етеді. Андрей шетелге саяхаттайды, ал Наташа оны қатты сағынады. Бірақ ол әдемі Анатолий Курагинмен танысады, ол оған ғашық болады және оны қатты құмарлықпен ұнатады. Абыройлы Наташа Андрейге қарағанда оны артық көреді. Соңғы сәтте ол өз таңдауына өкінді және Анатольмен қашу жоспарын тастады. Алайда Андрей оның жоспарларын естіп, олардың никесінің аяқталғанын жариялайды. Наташаның жүйке мүшесі бұзылады. Пьер оны тыныштандырмақ болып, бірден сүйетінін айтады.
III бөлім: 1812 жыл (Война и мир: 1812 год)
1812 жылы Наполеон әскері Ресейді жаулап алады. Фельдмаршал Кутузов патшаның тапсырмасымен ел қорғауға тағайындалады. Кутузов Андрейді өзіне штаб офицері ретінде қосылуын сұрайды, бірақ ол даладағы команданы сұрайды. Пьер Бородино шайқасы кезінде әскерлер арасындағы алдағы қақтығыстың майданына жақындап келеді, ол артиллерия батареясына көмектесуге ерікті болады. Андрейдің тобы қорда күтеді, бірақ оған снаряд тиіп, ол да, Анатолий де ауыр жарақат алады. Бұл шайқаста екі жақтан жүздеген мың сарбаз, мыңдаған ат және жүздеген оқ атылады. Француз армиясы Ресей армиясын кері шегінуге мәжбүрлеп, Мәскеуді қорғанышсыз қалдырады. Наполеон Мәскеуге қарай аттанады.
IV бөлім: Пьер Безухов (Война и мир: Пьер Безухов)
Мәскеуді кері қайтқан ресейліктер өртеп жіберген кезде, Ростовтар өздерінің қожалықтарынан қашып кетеді, олар жарақаттанған сарбаздарды және өздері білмей, Андрейді де алып кетеді. Пьер шаруа киімін киіп, Наполеонға қастандық жасағысы келеді, бірақ тұтқынға алынады. Француздар кері шегінуге мәжбүр болғандықтан, ол партизандар босатып алғанға дейін Grande Armée-мен бірнеше ай бойы жүріп жүрді. Француз армиясы Красной шайқасында фельдмаршал Кутузовпен жеңілді. Андрей танылып, оның қонысына әкелінеді. Ол өлім аузында Наташаны кешіреді. Ол Пьермен бірге Мәскеу қайта құрылып жатқан кезде кездеседі.
Құрылуы
1959 жылдың тамызында Король Видордың америкалық итальяндық бірлесіп түсірген "Соғыс және бейбітшілік" фильмінің түсірілімі Кеңес Одағында өтті, ол 31,4 миллион көрерменді тартады және кеңінен танымал болды. 1812 жылғы француз шапқыншылығының 150 жылдығы, сондай-ақ КСРО мен АҚШ бедел үшін бәсекелескен кезде Видордың орыс ұлттық эпосының бүкіл әлемдегі табысы Кеңес Мәдениет министрі Екатерина Фурцеваны Лев Толстойдың романы бойынша жергілікті картинаны жоспарлауды бастауға итермеледі. Кеңес баспасында көптеген ел кинорежиссерлері қол қойған ашық хатта: "Совет киноиндустриясы үшін көркемдік қасиеті мен шынайылығы жағынан американдық итальяндықтан асып түсетін фильм шығару құрмет мәселесі" деп жарияланды. Федор Раззаковтың айтуынша, Бондарчуктың шақыруын Пирьевтің көптеген жаулары ұйымдастырған, олар оған табысты жобаны қабылдауға жол бермеуге бел буған. 1961 жылдың ақпан айының басында министрге кино индустриясының бірнеше көрнекті тұлғалары қол қойған Бондарчукқа қолдау білдіретін хат жіберілді. Алдымен Фурцева екі кандидаттың да пилотты комиссия алдында сынақтан өткізуге тапсырма беруін бұйырды. Алайда Пирьев көп ұзамай өз ұсынысын қайтарып алды. Раззаков өз мүмкіндіктерінің аз екенін түсінгеннен кейін мұны істегенін сенді: Бондарчуктың мансабы тек Тоңдау кезінде басталды, ол сталиндік дәуірдегі ескі режиссерлерді алмастыру үшін Никита Хрущевтің Кремлі көтермелеген жас режиссерлер ұрпағын білдірді. Ақпан айының соңында Пирьевтің келісімімен министр кездесу өткізіп, Бондарчукты директор етіп бекітті.
Даму
1961 жылы 3 сәуірде "Мосфильм" студиясының бас директоры Владимир Сурин Фурцеваға хат жолдап, "Соғыс және бейбітшілік" атты фильмнің үш бөлімді сценарийін бейімдеуді мақұлдауды, сондай-ақ 150 000 рубль қаражат бөлуді сұрады. 5 мамырда министр сценарийді жазуға рұқсат беріп, 30 000 рубль берді. Сол күні сурет салу жұмыстары басталды. Бондарчук сценарийді жазу үшін драматург Василий Соловьевті көмекшісі етіп жалдаған. Кейіннен олар бұрынғы идеясын өзгертіп, үш емес, төрт бөлім жасауды шешті. 1962 жылы 27 ақпанда "Мосфильм" дирекциясы дайын сценарийді мақұлдады. 20 наурызда Мәдениет министрлігінде өткен пленарлық отырыста Сурин мен Мемлекеттік кинематография комитетінің төрағасының орынбасары Басаковтың қатысуымен Фурцева сценарийді мақұлдады және барлық тиісті агенттіктерді продюсерлерге, соның ішінде Қорғаныс министрлігіне көмек көрсетуді сұрады, ол жобаға қолдау көрсетуде орталық болып саналды. Өнеркәсіпшілер үш әскери кеңесші тағайындады: Армия генералы Владимир Курасов фильмнің бас кеңесшісі болды, ал армия генералы Маркиан Попов та көмектесті; генерал-лейтенант Николай Осликовский атты әскердің сарапшысы ретінде қабылданды. Кеңес әскері фильм түсіру кезінде мыңдаған солдатты қосымша ретінде қамтамасыз еткен. Соның ішінде 11 000 шако бар қырықтан астам музей. Кавалерияның қажеттілігін алдын ала көріп, линейный өндіруші Николай Иванов пен генерал Осильковский тиісті аттар іздестіруді бастады. Әскердің ат әскерлері ұзақ уақыттан бері жойылған, бірақ Транскавказ әскери округінің және Түркістан әскери округінің бірнеше бөлімдері ат тартылатын тау артиллериясын сақтап қалды. Бұған қоса, Ауыл шаруашылығы министрлігі тоғыз жүз жылқы сыйға тартты.
Кастинг
Бондарчук 1961 жылы мамыр айында байқау өткізе бастады. Олег Стриженов князь Андрей Болконскийдің басты рөлін алды. Алайда, 1962 жылдың көктемінде, басты фотосуретке түсуге аз уақыт қалғанда, Стриженов Мәскеу өнер театрының ансамбліне қабылданғаннан кейін ойынан қайтты. Бондарчук Мәдениет министрлігіне шағымданды. Фурцева актермен сөйлесе отырып, оны көндіре алмады. Содан кейін режиссер Григорий Козинцевтің "Ауылша" роліне тартылатын Иннокентий Смоктуновскийді тартуға тырысты. Шешімнен кейін Смоктуновский Бондарчуктың ұсынысын қабылдады, бірақ Козинцев министрліктегі ықпалын пайдаланып, актерін қайтарып алды. Соңғы шара ретінде Вячеслав Тихоновқа рөл берілді. Ол алғаш рет түсірілімге 1962 жылдың желтоқсан айының ортасында, түсірілім басталғаннан кейін үш ай өткен соң келді. Бондарчук Пьер Безуховтың кейіпкерін Толстойдың сипаттамасына сәйкес үлкен физикалық күшке ие деп ойлады. Сондықтан ол Олимпиадалық ауыр атлетик Юрий Власовқа рөлді ұсынды, тіпті онымен репетиция жасады. Көп ұзамай Власов режиссерге актерлік шеберлігі жоқ екенін айтып, оны тастайды. Содан кейін Бондарчук өзін басты кейіпкер ретінде таңдады. Оның әйелі, актриса Ирина Скобцева Пьердің бірінші әйелі Хелен Курагинаның рөлін сомдады. Сериалдың үшінші және төртінші бөліктерін түсіру кезінде режиссерге ұқсаған Юрий Девочкин есімді журналист көптеген сахналарда оның орнын басқан. Никита Михалков Наташаның кіші інісі Петя Ростовтың рөлін ойнаған; алайда, ол жасөспірім жасында және тез өсіп келе жатқандықтан, рөлді жас Сергей Ермиловтың пайдасына тастауға мәжбүр болды. Алайда Михалковтың аң аулау кезінде ат үстінде жүрген көріністері соңғы фильмде қалдырылды. Тихонов актерлердің ең көп төленген мүшесі болды және Болконскийді бейнелеу үшін 22 228 доллар алды. Бондарчук режиссерлік еңбегі үшін 21 679 және Пьердің рөлін сомдағаны үшін 20 100 теңге алды. Савельева 10 685 ранг алады. Басқа актерлердің көбісі 3000-нан кем ақша алды. "Коммерсант" журналының журналисі Евгений Жирновтың айтуынша, Бондарчук фильмдегі кадрлардың 10% -дан астамын қайта түсіруге мәжбүр болды. Алғашқы операторлар, ерлі-зайыпты Александр Шеленков пен Ю Лан Чен, Бондарчукпен бірнеше рет айтысып қалды. Суретке түсіруді бастағаннан кейін жарты жыл өткен соң, 20 мамырда 1963 жылы олар Суринге хат жазып, суретке түсіру жұмысынан босатуды сұрады және Бондарчук "экипажбен кеңеспей-ақ диктант жазды" деп мәлімдеді. Олардың орнына бұрын бір ғана фильм түсірген 31 жастағы көмекшісі Петрицкий тағайындалды. Операторлар бұрын-соңды совет киносында қолданылмаған фотосурет техникасына көш бастады. "Тарбалы көрініс" жасау үшін камералары бар әуе лифттері түсірілім орындарынан жоғары көтерілді. Наташаның алғашқы биін түсіріп жатқанда, оператор қолмен ұсталған камерамен дөңгелекті конькилердегі билеуші экстралардың арасында айналып жүрді. Көпшілікпен түсірілген көріністерді кран мен тікұшақтармен түсірді. Тағы бір жаңалық - дыбыс техникасының алты арналы дыбыс жазу жүйесін пайдалануы болды.
Негізгі фотосурет
1962 жылдың 7 қыркүйегінде Бородино шайқасының 150 жылдығына орай фильмнің негізгі түсірілімі басталды. Бірінші түсірілген көрініс француз армиясының өрт сөндіруші деп күдіктілердің өлтірілуін бейнеледі және Новодевичье монастырында түсірілді. Бірнеше күннен кейін команда жұмысты жалғастыру үшін Мәскеу Кремліне көшті. Сол айдың соңында Ростовтардың үйіндегі аң аулау оқиғасы Ясногорский ауданындағы Богославское ауылында түсірілді. 1 желтоқсанда Бондарчук пен өндіріс тобы 150 вагонда жабдықпен Закарпатьев облысындағы Мукачево қаласына барды. Режиссер сол жерде тек екі эпизодты: Шонграберн шайқасын және Аустерлиц шайқасын суретке түсіруді жоспарлаған болатын. Бірақ қыстың суық болғанынан олардың ешқайсысын ату мүмкін болмады. Бондарчук жоспарларын қайта қарастырып, ауа райының жақсаруын күтіп, Закарпатьяда басқа жерде түсіруге жоспарлаған 231 сахнаны түсіруді шешті. Красной шайқасы эпизоды және оған байланысты бөлімдер қарда түсірілді, және 2500 кеңес сарбаздары қатысқан, олар француз формасын киген және 500 орыс формасында болған. 20 шілдеде продюсерлер Бородино шайқасын және сюжетінің байланысты бөліктерін түсіру үшін Дорогобужға тағы бір экспедицияға барды. Бородинода фотосуретке түсіру мүмкін емес, себебі онда көптеген ескерткіштер бар. 1 тамызда жұмыс басталды. Соғыстың түсірілуі 1963 жылдың 25 тамызында, яғни Юлиан күнтізбесінің 151-ші жылдығында басталды. 13 500 сарбаз бен 1500 атты әскер тарихи әскерлердің орнына келді. Бас әскери кеңесші Владимир Курасов Бородиноға "1213 мың сарбаз" жұмсалатын болады деп жазды. Николай Иванов "15000-ға жуық адам" болғандығын еске алды. Бұл жерде қолданылған санды өндіріс деректеріне қол жеткізген Разаков келтірген. Алайда, 1986 жылы National Geographic-ке берген сұхбатында Бондарчук: "Бұл тым көп, менің бар болғаны 12 000-ы болды" деп мәлімдеді. Әскерлер өздерінің базаларына он үш күннен кейін қайтуы керек еді, бірақ ақырында үш ай бойы қалды. Пиротехника үшін 120 саперлер қолданған 23 тонна оқ-дәрі және 40 000 литр керосин пайдаланылды. Багратион флешалары мен Раевский редуктына ұқсас жер құрылыстарын салу үшін ондаған мың текше метр топырақ қазылды. Бұл топ секторларға бөлініп, әр аймаққа бір-бірден дыбыс берушілер орнатылды. 1964 жылдың желтоқсан айының аяғынан маусым айының ортасына дейін команда "Мосфильм" студиясында жұмыс істеді. Ең бастысы, Наташаның дебютанттық балы бес жүз экстрамен бірге суретке түсірілді. 15 маусымда продюсерлік топ Ленинградқа барды, онда түсіру Эрмитаж мұражайында, Жазғы бақта, Петр мен Павел бекінісінде және Васильевский аралында өтті. 7 шілдеде студияға оралғаннан кейін Бондарчукқа басшылары кенеттен басқа барлық жұмысты тастап, 1965 жылғы Мәскеу кинофестиваліне арналған алғашқы екі бөлімді дайындауға назар аударуды тапсырды. Сол айда оның жүрегі қатты тоқтап, қысқа уақытқа клиникалық өлімге ұшырады. Есінен танығаннан кейін алғаш айтқан сөзі: "Егер мен өлгенде, Герасимов оны аяқтасын". Фильм түсірілуі қыркүйек айының соңына дейін кейінге қалдырылды. Белсенді кестеге қарамастан, Андрей Болконский мен Наташа Ростованың ролдері аяқталып, 1965 жылы 30 маусымда, фестивальге бір аптадан аз уақыт қалғанда, "Мосфильм" дирекциясына тапсырылды. Екі бөлімнің әлемдік премьерасы 1965 жылы 19 шілдеде Кремльдің Конгресс сарайында өтті. Шілде айында Бондарчук тағы бір жүрек соғысына ұшырады: бұл жолы ол төрт минут бойы клиникалық өлімде болды. Болконскийдің өлім алдында көрген ақ жарық қабырғасы режиссердің тәжірибесімен шықты.
Бюджет
1962 жылы Мәдениет министрлігінің қызметкерлері "Соғыс және бейбітшілік" атты кітаптың құны 4 миллион рубльге жуық болады деп есептеген. Салыстырмалы түрде, сол кезге дейін ең қымбат совет фильмі, 1952 жылы "Естен кетпес 1919 жыл", 1961 жылғы ақша реформасына сәйкес бағалар 1,093 миллион рубльге тең болды. "Соғыс және бейбітшілік" КСРО-да түсірілген ең қымбат фильм болып қала береді. 1962 жылдың 20 наурызында Фурцева 1,395 миллион рубльге дейінгі алдын ала бюджетті белгіледі. 1964 жылдың 25 тамызында Мемлекеттік кинематография комитеті 8.5 миллион рубль жұмсауды, оның ішінде 2.51 миллион рубль Қорғаныс министрлігінің шығындарын жабуға рұқсат беретін нұсқаулық шығарды. Продюсер Николай Иванов былай деп еске алды: "отандық баспасөз кейіннен бюджеттің 18 миллион немесе 25 миллион рубль екенін мәлімдеді, бірақ олардың 8,5 миллионы болды және негізгі фотосуретке шығындарды 7,8 миллионға дейін азайтуға қол жеткізді". Бұл 1967 жылғы айырбас бағамы бойынша 9 213 013 АҚШ долларына тең болды, немесе 2021 жылы шамамен 6070 миллион долларға тең болды, бұл рубльдің инфляциясын есепке ала отырып. Халықаралық баспасөзде сериалдың бюджеті туралы әртүрлі болжамдар таратылды. "Нью-Йорк таймс" газетінде бұл фильм "ресейліктердің айтуынша, 100 миллион долларға түсірілген ең қымбат фильм" екені жазылған. Бұл сан америкалық баспасөзде қайталанды. Бұл туралы ол 2019 жылы тағы да мәлімдеді. 1969 жылы Ұлыбританияда жарық көргеннен кейін, The Annual Register газетінде оның құны 40 миллион фунт стерлинг (96 миллион доллар) болғаны туралы хабарланды. 1979 жылы Гиннес рекордтар кітабында осыған ұқсас сан жарияланып, "Соғыс және бейбітшілік" "бұрын-соңды түсірілген фильмдердің ішіндегі ең қымбат фильм" деп аталды, себебі "бұрын-соңды түсірілген фильмдердің жалпы құны 96 миллион доллардан асады деп ресми түрде мәлімделген". Басқа бағалаулар бойынша, фильмнің өндірісі 25 миллионнан 60 миллион долларға дейін шығынды әкелді.
Тарату
Мұндай үлкен шығарманы тарату (оның ішінде көрсету және кейіннен сақтау) физикалық қиындықтар тудырды. 20 данаға жуық фильмді тасымалдау қиынға соқты. Андрей Болконский екі рет көрсетіліп, 1966 жылдың наурыз айында 2805 данада жарық көрді. Шілдеде 1405 данамен ашылған "Наташа Ростова" фильмінің көрсеткіші төмен болды және сол кезеңде 36,2 миллион көрерменді тартты, 1966 жылы кассада үшінші орынға жетті, бірақ 1967 жылы саналғанда тоғызыншы орынға ие болды. Олар 1967 жылы кассада 13-ші және 14-ші орынға жетті. Ресей кино сыншысы Сергей Кудрявцев сериалдың ішкі табысы "бәлкім, шамамен" 58 миллион рубльді құрайтынын бағалады, ал Раззаков әр билеттің орташа бағасы 25 копейка деп болжады. Жалпы алғанда 135 миллионға жуық билет сатылған "Соғыс және бейбітшілік" сол кезде коммерциялық жағынан үлкен жетістік деп саналды. Испания, Жапония, Батыс Германия, Дания, Бельгия, Египет және Аргентина. Шығыс Германияда мемлекеттік DEFA студиясы сериалдың неміс тілінде дубляжданған, 409 минутқа созылған және түпнұсқаның төрт бөлімді құрастыруын сақтаған сәл қысқа нұсқасын шығарды. Ол Лиза Болконскаяның дауысын берген Анжелика Домрезеге арналған және 2,225,649 көрерменді тартты. Батыс Германияда 337 минутқа созылған, әлдеқайда қысқа нұсқасы жарық көрді. Францияда "Соғыс және бейбітшілік" журналын 1 236 327 адам қарады. Уолтер Рид-младшийдің компаниясы Continental Distributors АҚШ-тың Соғыс және бейбітшілік құқығын 1,5 миллион долларға сатып алды. Ридтің серіктестері фильмнің американдық нұсқасын бір сағатқа қысқартып, ағылшын тіліндегі дубляжды қосты. Бұл басылымның режиссері - Ли Крессел (Titan Productions) және баяндаушысы - Норман Роуз. Оның премьерасы 1968 жылы 28 сәуірде Нью-Йорктегі Демилл театрында өтті. Оған актрисалар Людмила Савельева мен Ирина Скобцева, сондай-ақ Кеңес елшілері Анатолий Добриньин мен Яков Малик қатысты. Кейіннен фильмге билеттер 5,50 долларға сатылды, бұл Funny Girl-дің бұрынғы 6 долларлық рекордты бұзып, ең жоғары қабылдау бағасы болды. 1969 жылы 23 қаңтарда Креслдің нұсқасы Лондонның Керзон кинотеатрында ашылды. АҚШ-тың ABC телеарнасы 1972 жылдың 12-15 тамызында төрт күн бойы "Соғыс және бейбітшілік" атты бағдарламасын көрсетті. Сериал BBC2-де 1976 жылы Рождество күні екі 4 сағаттық бөлімге бөлініп, 30 минут үзіліспен көрсетілді.
Марапаттар
1965 жылдың шілдесінде "Соғыс және бейбітшілік" фильмге Венгрияның "Елге жиырма сағат" фильмімен бірге 4-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінде Гран-при берілді. Людмила Савельеваға құрметті диплом табыс етілді. Кинография жөніндегі мемлекеттік комитеттің ресми басылымы "Советский экран" оқырмандары Савельева мен Вячеслав Тихоновты 1966 жылдың ең үздік актрисасы мен актері ретінде таңдады. Сол жылы "Соғыс және бейбітшілік" Жапониядағы Рой кино көрермендер қауымдастығының "Миллион інжу" сыйлығын алды. 1967 жылы фильм 1967 жылғы Канн кинофестиваліне конкурстан тыс түсті. Ол сол жерге Андрей Тарковскийдің Андрей Рублёвтің орнына жіберілді, оны фестиваль ұйымдастырушылары шақырған, бірақ Кеңес үкіметі орынсыз деп тапты. АҚШ-та 26-шы "Алтын глобус" сыйлығында "Ең үздік шетел тілі фильм" номинациясы бойынша "Алтын глобус" сыйлығын жеңіп алды. Бұл фильм 1969 жылы 14 сәуірде өткен 41-ші Академия сыйлығының совет қатысушылары арасында ұсынылды. Ол ең үздік шетел тілі фильмінің академиялық сыйлығын алды және ең жақсы көркемдік режиссерлік ролі үшін ұсынылды. Соғыс және бейбітшілік - ең үздік шетелдік тілдік фильм номинациясында Оскар сыйлығын жеңген алғашқы совет киносы. Сондай-ақ, ол 1968 жылы ең үздік шетел тілі фильмінің ұлттық сыншыларының сыйлығын және ең үздік шетел тілі фильмінің Нью-Йорк кино сыншыларының сыйлығын жеңіп алды. 1970 жылы ол 23-ші Британдық кино академиясының кино сыйлығының үздік өндіріс дизайны үшін BAFTA сыйлығына ұсынылды.
Сыни жауап
Кеңес киносы сыншысы Ростислав Юренев "Соғыс және бейбітшілік" романы туралы былай деп жазды: "Орыс әдебиетінің ең ұлы шығармасының ең үлкен және монументалды адаптациясы [ ] Лев Толстойдың тарихи тұжырымдамасын, оның адамзатты ерекше жан-жақты және терең суреттеуін айтарлықтай кең көлемде жеткізуге бағытталған". Екінші шолуда ол былай деп қосты: "адамның мінез-құлқын, оның барлық аспектілерін тереңінен зерттеуге деген құштарлық Сергей Бондарчуктың Толстойдың шығармаларын бейімдеуіне әкелді. Нәтижесі таңғаларлық". Frankfurter Allgemeine Zeitung сыншысы Бриджит Еремиастың айтуынша, фильмде тарих "үсірткілікпен және хореографиялық сапамен" ұсынылған. Бұл консервативті, романтикалық немесе тіпті классикалық тарихи фильм [ ]. Бірақ ол шынайылыққа ұмтылады, сондықтан Видордың бейімделуінен теңдесі жоқ". Француз сыншысы Жорж Садуль: "жауынгерлік көріністердің ауқымдылығынан гөрі", фильмнің "нағыз құндылығы оның орыс пейзажы туралы түсінігінде", - деп түсіндірді. Ол былай деп жалғастырды: "Бірақ, мүмкін, кең ауқымды кино түсірудің әсерлі мысалы", ол "әрбір стандарт бойынша ауыр" және "қате адал" романға, "оның ешқайсысы жоқ аңыздық талғам немесе рух [ ]. Кейдегі батылдық пен қоян-қолтық оқиғалар қатал педантизмге сәйкес келмейді". Клод Мориак "Le Figaro littéraire" журналында "біз көптеген кеңестік фильмдерді көрдік. Бірақ мен осы уақытқа дейін көрген ең әдемісі осы, қашаннан бері?" Питер Коуи Бондарчук өзінің бейімделуіне "Патша Видордан қашып келген эпикалық тазалауды" енгізгенін атап өтті. Newsday басылымындағы Джозеф Гелмис фильмнің "драмалық және тамашалық жағынан [Видордың] фильмінен жоғары екендігіне" келісті. Бондарчук жаңашыл емес. Оның орнына ол өмірді, махаббатты, жаңаруды дәріптейтін соғысқа қарсы фильмде қолданылған барлық кино техникасын қолданады". "Нью-Йорк Таймс" газетінің Рената Адлер "шағын сезімтал көрінетін Савельева [ ] және Пьерьерді ойнауға тым қарт Бондарчук сияқты кейіпкерлер - бұл жайсыз автоматтар" деп жазды. Ол фильмнің "көпшілікке ұнамайтын, үлкен нәрсені алып, оны көркем және өмірден айырған [ ]. Бұл фильмнің тіпті басқа фильмдердегідей қызықты емес екендігіне көз жеткізе алмаймын". Нью-Йорк журналисі Пенелопа Гиллиатт бұл процесті де сынға алды: "жұрттан тыс дауыстарды қолдану шешімі ақымақтық сияқты". Джудит Крис Нью-Йорк журналында былай деп жазды: "Осы ресейліктер! Енді олар бізден бұрын айға жетеді деп ойлаймын! "Шовинизмге лайық" "Желмен кеткенді" тарихи тұрғыдан екінші орынға қоямын, өйткені, әрине, "Соғыс және бейбітшілік" - біздің заманымыздың ең үздік эпосы ғана емес, сонымен қатар әдеби шедеврдің біздің күткеніміз бен қиялымыздан асып түсетін ұлы әрі асыл аудармасы". Time журналының рецензенті фильмнің "құны мен ұзақтығынан басқа, ұлылықтан қашып кетеді [ ] фильм соғыста керемет, бейбіт уақытта қорқынышты" деп жазды. Романда, суреттен айырмашылығы, "соғыс тек фон болып табылады [ ]. Пьер мен Андрей - Толстой кейіпкерлерінің тек қана түбіне дейін бейнеленген бейнелері [ ]. Оның үстіне, дубляждың өзі апатты". Ричард Шикель Life журналында фильмнің американдық дистрибьюторлары "бұл фильмді кесіп, оны дубляждап, оның кез келген құндылығын бұзған" деп атап өтті, бірақ түпнұсқада "өзінің кемшіліктері болды [ ]. Толстойдың тарих теориясы мен оның христиандық хабары жоқ (олар да марксистік теорияға өте жақсы сәйкес келмейді), және бұл фильмнің күш-қуаты мен мақсаты жоқ". Роджер Эберт бұл фильмді "өте керемет ерекше фильм [ . Алайда Бондарчук көркемдік, адамгершілік және интеллектуалды теңгерімді сақтай алады. Тіпті ең ұзақ, қанды шайқас көріністерінде де ерекшеленетін виньеткалар бар [ ]. Бұл фильмнің тамашалығы, бірақ оның адамгершілік қасиеті бар". Rotten Tomatoes сайтының мәліметінше, 19 пікірдің 100% оң болды, орташа бағасы 8,97/10.
Талдау
Иан Эйткен "Соғыс және бейбітшілік" фильмін 1964-1968 жылдар аралығында Хрущевтің тоңазытқышынан Брежневтің тоқтау кезеңіне ауысқан кезде түсірілген "ең маңызды" фильмдердің бірі деп санайды. Сол кезеңде "Тойдың" либералды атмосферасы әлі де сезілетін болды, бірақ ол кеңестік киноның тынысырақ болғанынан кейін шеттетілді. Сурет "Социалистік реализмнің ресми түрде бекітілген формаларынан бөлініп кетті" және Гьёрги Лукачтың бірнеше аспектілер бойынша интенсивті тоталитет моделіне сәйкес келді: ол классикалық реалистік романға негізделген, ол өзі Лукачқа әсер етті; күрделі сюжеттік құрылымға ие болды және әлеуметтік контексттегі адамдардың қарым-қатынасын суреттеді. Айткен сонымен қатар, сурет бірнеше "ашық модернисттік" әдістерді қолданғанын айтты: "символикалық, антиреалистік түстерді қолдану [ ] тәнсіз сөйлеу, жылдам өңдеу [ ] рефлексивті, қолмен ұсталатын камера". Оның ойынша, фильмнің "негізгі маңызы" "Лукассиандық интенсивті тоталитет моделін қалай табысты модернисттік бұрылысқа айналдыруға болады" деген көріністе жатыр. Ол сондай-ақ, социалистік реализмнің орнына сыншыл реализмнің үлгісі болғанымен және модернисттік сипаттамаларға ие болса да, "Соғыс және бейбітшілік" Брежнев үкіметі үлкен жетістік ретінде атап өту үшін "саяси жағынан жеткілікті зиянсыз" екенін атап өтті. Лев Аннинский, керісінше, Бондарчуктың суретін мемлекет бекіткен киноның символы ретінде қарастырды, ол Андрей Рублевке "антитезис" және "толық қарама-қайшылық" деп жазды, ол бұл саладағы конформдық емес тәсілді білдіреді деп қарады. Аннинский "Соғыс және бейбітшілік" патриоттық мотивтермен және "көрген адамды баурап алатын жылы орыс дәстүрімен" суреттелгенін, ал Тарковскийдің "ананың құрсағы сияқты тарихты" сезінбейтінін айтты. Мира мен Антонин Лихм оны "ресми қолдау" алған алғашқы брежневистік фильмдердің ішінде "ресейлік классика мен тарихын ресми дәрежедегі дәстүрге сай экранға шығару" үшін "ең басты" деп санады. Алайда, олар "егер модельдер мен амбициялармен өлшенсе", ол "өз қасиетіне қарай тұра алады" деп қосты. Дэвид Гиллеспи фильмдегі кеңестік идеологияның маңыздылығын былай деп түсіндірді: "Бұл фильмде идеологиялық элементтер бар [ ]. Ресейлік және австриялық солдаттар (олардың офицерлері емес) пролетариаттық сияқты ынтымақты көрсетеді [ ]. Фильмде Пьердің ерте кездері масондықпен араласқаны туралы ештеңе айтылмаған, егер ол шетелдік дінмен байланысқа түсіп, оның кейбір ресейлік қасиеттерін жоятын болса". Ол "орыс әскери күшін және орыс "жан дүниесінің күшін дәріптеу болып табылады.
Қалпына келтіру
1986 жылы Бондарчуктан "Соғыс және бейбітшілік" романын теледидар бағдарламасына дайындауды сұрады. 35 мм. сериясының көшірмесі, ол негізгі нұсқамен қатар түсірілген және 70 мм емес, 4:3 өлшемді. 2.20:1, Петрицкий бастаған топтың бейімделгенінен кейін ұсынылды. Аяқталған қалпына келтіру алғаш рет Нью-Йорктегі Линкольн орталығының кино қоғамында, содан кейін Лос-Анджелесте және басқа да ірі қалаларда көрсетілді. The Criterion Collection 2019 жылдың 25 маусымында 3 дискті DVD және 2 дискті Blu-ray жинақтарына реставрацияны шығарды.