Кіріспе

Бірінші грамматикалық трактат () - XII ғасырдағы көне норвег немесе ескі исланд тілінің фонологиясы туралы еңбек. Бұл кітап Исландияның "Кодэкс Вормианус" қолжазбасында берілген төрт грамматикалық еңбектің алғашқысы болғандықтан, осылай аталды. Оның атын атамаған жазушыны бүгінде "Бірінші грамматик" деп атайды.

Маңыздылығы

Бұл еңбек исланд тіліндегі (немесе кез келген солтүстік герман тіліндегі) ең ерте жазба еңбектердің бірі болып табылады. Бұл әдетте 12 ғасырдың ортасына жататын латын және грек грамматикалық трактаттарының дәстүрінде көне норвегтермен айналысатын лингвистикалық еңбек. Хрейн Бенедиктсон жазу уақытын 1125-1175 жылдардан артық дәл айта алмады. Бірінші грамматикалық трактат тіл білімі тарихы үшін үлкен қызығушылық тудырады, өйткені ол жүйелі түрде минималды жұптар әдісін қолданып, исланд тіліндегі ерекше дыбыстар мен фонемалардың тізімін құрады. Сонымен қатар, ол сол кездегі исланд тілінде болмаған бүкіл бір қатар мұрындық дауысты фонемалардың бар екенін ашқаны үшін де ерекше. Трактат ескі норвег тілінің зерттеуі үшін маңызды, өйткені бұл исланд сагалары жазылу алдындағы тілдің жай-күйін көрсететін негізгі мәтін. Ол сонымен қатар тілдің айтылуын жан-жақты зерттейді, сондықтан латын тілінен алынған исланд алфавитін жасады және ағашта немесе тақтағы қысқа оюлар үшін жасалған ескі, эпиграфикалық рун алфавитіне қарағанда қағаз немесе пергаментке жазуға бейімделген. (Латын әліпбиіндегі басқа да жазбалар заңдар мен мәсіхшілер жазбалары түрінде болған деп болжауға болады. Сол кездегі білімді дінбасылары руналарды қолданбаған болар еді.) Бұл әліпбиге þ (руналардан тікелей алынған), сондай-ақ дауысты ұзындығының диакриттік көрсеткіші және огонекпен о кіреді. Бірінші грамматик жүйесінің бүкіл жүйесі ешқашан қабылданбаған, кейде одан жас емес, кейбір қолжазбаларда дәлелденгендей, бірақ ол сол кезден бастап исланд жазуына әсер етті (жоғарыда қараңыз). Исландия орфографиясын қараңыз.

Авторы

Авторы белгісіз, әдетте "Бірінші грамматик" деп аталады. Ғалымдар Бірінші грамматик туралы түрлі болжамдар жасаған. Бір ықтимал үміткер - Холлр Тейтсон (шамамен б.з.б. 1085, 1150 жылы қайтыс болды). Тьордор Гамласонның да есімі айтылған. Хауген мәтіннің авторы 11-ғасырдағы исландтанушы ғалым Ари (1067 - 1148) бола алмайтынын айтады, өйткені автор "мәтінде оқушы немесе достың сыйлайтын құрметпен" Ариге сілтеме жасайды. Бұдан басқа, Хауген автор кандидаты Холлр Тейтсон туралы: "Оның [Халлрдың] әкесі Ариның асырап алған бауыры еді, ал Холлр өзі Исландияның мәдениет басшыларының атақты отбасының төртіншісі болды" деп атап өтті. Бірінші грамматик терминологияны таңдауы, мысалы, латын терминдерін қолдану "капитул" және "аят", сондай-ақ Катонның Дистихикасынан алынған цитата, оның латын білімін алғанын көрсетеді. Алайда, ол сондай-ақ скандинавтық скальдикалық поэтикалық өлеңмен таныс және таныс болды, оны "поэтиканы зерттейтін студенттердің бірі, Исландияның ең үлкен өкілі Снорри Стурлусон болды". Мұны "желкен әйел Þórgerð Hlgabrúð (90.20), Тор және алып Геймир (90.20), және аңызға айналған даниялық Убби (90.19) " деген сөздерді қамтитын минималды жұптарды көрсетуде қолданылатын суреттеу сөйлемдерінен көруге болады.