Кіріспе

Фэй Темплтон (25 желтоқсан 1865 жыл - 3 қазан 1939 жыл) – американдық актриса, әнші, ән жазушы және комедия актрисасы. Оның ата-анасы Джон Дж. Темплтон мен Элис Ван Ассе еді, екеуі де актерлер және водевиль артистері болған. Фэй олардың жолын жалғап, 1900 жылы Бродвейде алғаш рет сахнаға шықты. Темплтон жарты ғасырдан астам уақыт бойы классикалық театр және водевиль сахналарында өте жақсы өнер көрсетті. Ол 1934 жылға дейін халыққа кең танымал театрдың сүйікті жұлдызы және басты кейіпкері болды. Бір кезде ол театр иелері Шүберттер отбасының өкілі Сэм Шубертпен кездесіп жүрді, оның теміржол апатында қаза болғанға дейін. Оның ең танымал рөлдері – «H.M.S. Pinafore» және «Roberta» спектакльдеріндегі рөлдері. Оның ұзақ мансабының себебі оның сыртқы келбеті ғана емес, сонымен қатар ән айтудан композиторлыққа дейінгі көптеген қабілеттері болды.

Ерте өмір және мансап

Темплтон 1865 жылғы 25 желтоқсанда Арканзас штатының Литтл-Рок қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Джон Темплтон белгілі Оңтүстік театр директоры, комедия актері және жазушы болған. Анасы Хелен Элис Вэйн (сонымен қатар Элис Ван Ассе деп те танылған) күйеуімен бірге сахнада ойнады. Үш жасында Темплтон Купидон кейіпінде киініп, әкесінің қойылымдарының арасында ертегілерден әндер орындады. Бірте-бірте ол қойылымдарға эпизодтық рөлдерде қатысты, ал 5 жасында сөздерді жаттап айтуға мүмкіндік алды. 8 жасында ол «Жазғы түннің арманы» пьесасында Пук рөлін ойнап, «Grand Opera House» театрында Нью-Йорктегі сахналық дебютін жасады. Он бес жасында Темплтон жеңіл опера компаниясына қосылып, Гилберт пен Салливанның «H.M.S. Pinafore» операсының жасөспірімдерге арналған нұсқасында ойнады. Ол сондай-ақ «Маскот» және «Билли Тейлор» қойылымдарында да өнер көрсетті. 1890 жылға қарай Темплтон жеке опера компаниясын құрып, түрлі оперетталарда бас рөлдерде ойнады, бірақ ешқайсысы қаржылық тұрғыдан сәтті болмады. 1895 жылы ол Оскар Хаммерштейннің «Olympic Theater» театрында Э.Э. Райстың «Excelsior, Jr.» операсында ер адам рөлінде ойнады.

Вебер және Филдс

1896 жылы Джо Вебер мен Лью Филдс комик-дуэті Бродвей театрын жалға алды және оны "Вебер және Филдс Бродвей музыка залы" деп атады; осыны операциялық база ретінде пайдаланып, олар Темплтонды да қамтитын, танымал актерлерден тұратын труппа құрды. Оның келбеті мен салмағы Гей 90-жылдарына қарағанда бурлеск сахнасына көбірек сай келді; сонымен қатар, оның комедиялық шеберлігі, ұзын қара шашы, тартымды күлкісі және дауысты ән айтуы көрермендердің жүрегін жаулай берді. 1900 жылы Вебер мен Филдс қойлымдарының бірінде Темплтон Джон Стромбергтың "Ma Blushin' Rosie, Ma Posie Sweet" шығармасын тұңғыш рет орындады. Бұл номер шоудың хитіне айналып, кейіннен Эл Джолсон сияқты көптеген әртістер оны қайта жазды. 1901 жылы ол жаңа Музыкалық зал шоуында "Мен құрметті жұмысшы қызмын" әнін алғаш рет орындады; бұл қойылым "Quo Vas Iss", "Аризона", "Exhibit II" және "Fiddle Dee Dee" бір актілік бурлеск шоуларының элементтерін қамтыды. Осы шығармалардың барлығына музыканы Стромберг, ал сөздерін Эдгар Смит жазды.

1906 жылдан 1913 жылға дейін

Джордж М. Кохан Темплтонды «Бродвейден қырық бес минут» спектакліндегі басты рөлге шақырды. Темплтон «So Long Mary» және «Mary Is a Grand Old Name» хиттерін таныстырды. Мюзикл 1906 жылдың 1 қаңтарында Бродвейдегі «Нью-Амстердам» театрында тұңғыш рет көрсетілді және 17 наурызда жабылуға дейін 90 қойылым ойнатылды. Тамыз айында Питтсбург өнеркәсібі Уильям Паттерсонға тұрмысқа шыққаннан кейін Темплтон сахнадан кетуін жариялады, бірақ қарашада қайта ашылған «Бродвейден қырық бес минут» спектакліндегі рөлін қайта ойнады. 1911 жылы Вебер мен Филдс барлық ескі Музыкалық зал жұлдыздарының қатысуымен «Юбилейлік» гастрольдік труппасын құруды жоспарлады. Темплтон еріктілердің біріншілерінен болды. Гастроль бес айға созылып, барлық гастрольдік труппалар арасында рекордты көрсетті. Ол бұрынғы спектакльдерден әндерді қоса отырып, вадевильде өнер көрсетуін жалғастырды. Вебер мен Филдспен жұмыс істеген кезінде Темплтон белгілі бурлеск және вадевиль әртісі Питер Ф. Дейлимен бірге жиі көзге түсті. Дейли 1908 жылы Чикагода спектакльден кейін қайтыс болды; ол Фэйдің бірінші күйеуі Уильям Х. Уэстпен бірге Батыс отбасының зиратына жерленді. Уэст пен Дейли ағайынды болып, Эмма Хэнли мен Мэри Хэнли Ангусқа үйленген. 1913 жылы Темплтон тағы да сахнадан кетуін жариялады.

Жазбалар мен кинофильмдер

Темплтон бір ғана толық метражды фильмде ойнады, бірақ тікелей театр сахнасында өнер көрсетуді артық көрді. Оның толық метражды фильмдерге жасаған жалғыз қадамы 1933 жылғы "Бродвейден Голливудқа" (фильм) болды, онда көптеген сахна актерлері түрлі рөлдерде көрінді. Темплтон 1904 жылдан 1907 жылға дейін кем дегенде үш қысқаметражды фильмде түсті. Темплтонның көптеген әндері радиода орындалды және фонографқа жазылды. Дегенмен, оның дауысының бір де бір жазбасы бүгінгі күнге дейін жеткен жоқ.

Орындауға қайта оралу

1925 жылы Темплтон Palace Theater сарайында өткен «Ескі уақыттар» шоуында тағы да Вебер мен Филдспен бірге өнер көрсетті. Осы кезде Темплтон зейнеткерлікке шығатынын қайта жариялады. Оған сахнада өнер көрсетуін жалғастыра ма деп сұрағанда, ол: «Бұл керемет көңіл болды, бірақ бұл жаңа Бродвей және жаңа театр, енді мен көрермен қатарынан ләззат аламын», – деп жауап берді. Бірақ тағы да ойын өзгертіп, 1926 жылы сахнаға оралып, H. M. S. Pinafore операсының қайта қойылымында Миссис Крипс, яғни «Баттеркап» рөлін ойнады. Ол бұл өзінің сахнадағы соңғы өнер көрсетісі екенін мәлімдеді. Темплтонның күйеуі 1932 жылы күрт қайтыс болғанда, ол тіршілік табу үшін қайтадан сахнаға оралды, өйткені күйеуінің мүлігі ешқашан реттелмеді, ол өзін күтіп алатын қаражатысыз қалды. Оның ең маңызды сахналық рөлі 1934 жылғы Джером Керннің «Роберта» туындысында Париждегі киім дүкенінің иесі Минни тәтесінің рөлі болды. Осы қойылымда тұңғыш рет орындалған «Smoke Gets In Your Eyes» әні американдық классикаға айналды. Темплтон үшін жазылған «Yesterdays» (1933 жылғы ән) музыкалық номері де американдық әндер кітабына джаз стандарты ретінде енді. Темплтонның орындауының жазбасы болмаса да, бұл классикалық әнді Темплтонның шоуда таныстырғаннан бері ондаған әртістер орындап келді. Боб Хоуп америкалық сахнадағы тұңғыш рет өнер көрсеткен кезінде осы тоғыз айға созылған қойылымда көңіл көтеруші болды.

Жеке өмір

1883 жылдың мамырында Темплтон Теннесси штатының Нэшвилл қаласында қара бетпен ойнайтын әртіс Уильям Х. Уэстпен ("Билли") қашып келіп үйленді. Үш апталық Нью-Йорк сапарынан соң, одан кейін үш апта Чикагода болғаннан кейін, Темплтон Уэстті тастап, Нью-Йоркке оралды. 1886 жылдың желтоқсанында Уэст Чикагода Темплтонның "тастап кеткені" үшін ажырасуға өтініш берді. Темплтон 1906 жылы Уильям Дж. Паттерсонмен үйленген кездегі неке куәлігінде бұл некеге мойын бұрды, өзінің "бірінші некедегі жасын" 15 деп өзгертті. Бұл некенің бұзылуы туралы баспасөз хабарларынан басқа ешқандай жазба табылған жоқ. 1887 жылы Темплтон Нью-Йорк қаласындағы бай брокердің ұлы Хауэлл Осборнмен ұзаққа созылған қарым-қатынас бастады. Осборн "қаладағы ең танымал жас жігіт" деп сипатталды. Екеуі Англияда тұрып, бірнеше жыл бойы Еуропаны аралады. 1895 жылдың мамырында Осборн қайтыс болғаннан кейін, ол Темплтонға 100 000 доллар мұра қалдырды; Темплтон мұрагерлік тізіміне "Фей Темплтон Осборн, бұрын Фей Темплтон" деп қол қойды, бұл олардың үйленгенін көрсетеді. Алайда, Осборн мен Темплтонның Францияда үйленгенін растайтын неке куәлігі немесе басқа да жазбалар табылмады. Осборнның мүлкінен қарыздар төленгеннен кейін Темплтонға 21 000 доллардан аспайтын сома қалды. 1906 жылдың 1 тамызында Темплтон Питтсбургтегі Heyl & Patterson Inc инженерлік фирмасының серіктесі Уильям Дж. Паттерсонға үйленді. Олардың неке рәсімі Пенсильвания штатының Ридли Парк қаласында өтті. Еуропалық бал айынан кейін, жұбайлар Пенсильвания штатының Спрингдейл қаласын негізгі тұратын жері етіп белгіледі. Баласы жоқ бұл неке 1931 жылы Паттерсонның қайтыс болуымен аяқталды. Паттерсон өсиет қалдырмай қайтыс болды; оның 136 000 долларға бағаланған мүлкі бөліспеді және оның өлімі Темплтонды жағдайы нашар қалды.

Өлім

71 жасында артритпен ауыратын Темплтон өзін асырауға шамасы келмей қалды. 1936 жылы ол Питтсбургтен Нью-Джерси штатының Энглвуд қаласындағы Лилиан Бут актерлер үйіне көшіп кетті. Соңынан Темплтон Сан-Францискоға көшіп, туысының үйінде тұрды. Ол 1939 жылғы 3 қазанда 73 жасында Сан-Францискода қайтыс болды.

Қайта қалпына келтірілген музыкалық композициялар

2010 жылдың маусым айында Фэй Темплтонның 1896 және 1897 жылдардағы музыкасы, екі граммофондық жазбада сақталған күйінде, "Клондайк алтын асығы" кемесі A. J. Goddard-тың құлаған қалдықтарынан табылды. Басқа жазбалар да табылды. "Годдард" кемесі 1901 жылдың 22 қазанында Юкон облысының Лаберж көліндегі дауылда батып кеткен. Ылғалданған кеменің қалдықтары алғаш рет 2008 жылдың маусым айында табылды, ал жазбалар 2008 жылдың 5 шілдесінде кемеге жасалған толық зерттеу кезінде анықталды. Жазбаларда басқа әртістердің орындауы болды, бірақ Темплтонның сөйлеген немесе ән салған дауысының жазбалары қалдықтардан табылған жоқ. Темплтонның қалпына келтірілген шығармалары: 1896 жылдың 17 сәуірінде Нью-Йоркте жазылған, Лен Спенсердің дауысы естілетін "Ma Onliest One" және 1897 жылдың 1 шілдесінде жазылған, Метрополитен оркестрінің орындауындағы "Rendez Vous Waltz". Бұл дискілерде қолданылған граммофондық жазу әдісін Эмиль Берлинер ойлап тапқан.

Танымал мәдениетте

1941 жылғы «Бродвейдегі қыздар» мюзиклінде Джуди Гарланд Темплтонның «Мэри керемет есім» әнін орындап, оның мінезін сомдайды. 1942 жылғы «Янки Дудл Дэнди» мюзиклінде Темплтон рөлін актриса Айрин Мэннинг ойнады. 1968 жылғы «Джордж М!» Бродвей мюзиклінде оны Жаклин Алоуэй сомдады.