Кіріспе

"Құтты таң" – бұл салмақ көтеру жаттығуы. Оның аты "құтты таң" деп қойылған себебі, қозғалысы кейбір Шығыс Азия елдерінде мектеп күнін бастау үшін жасалатын иілуге ұқсайды. Белдің тік бұлшық еттері омыртқаны созылған күйде ұстау үшін изометриялық түрде жұмыс істейді, ал тізе буыны және үлкен жамбас бұлшық еттері жамбасты созу үшін изотондық түрде жұмыс істейді. Арқадағы салмақты тұрақтандыру және тепе-теңдікті сақтау үшін басқа да бұлшық еттер қатысады. Тізелердің қаншалықты бүгілуіне байланысты жаттығудың бағыты өзгереді. Тізелер неғұрлым түзу болса, тізе буыны бұлшық еттері қозғалыс кезінде соғұрлым көп созылады және керіледі, бұл оларды жамбас созғыштары ретінде көбірек жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Тізелер бүгілгенде салмақ алға қарай жылжиды, бұл жамбас иілуіне байланысты жамбастың артқа қарай жылжуына мүмкіндік береді.

Маңыздылық

"Қош таң" жаттығуы – Вестсайд Барбелл әдісінің маңызды жаттығуларының бірі және көбінесе максималды күшке жақын деңгейде орындалады. Бұл жаттығу арқылы күшті дамыту "нашар" приседті (squat) қалпына келтіруге көмектеседі және жарақат алу қаупін азайтады. Дұрыс орындалғанда, ол тік көтеру (deadlift) күшін де арттыра алады, сондықтан бұл жаттығу конъюгат әдісімен тік көтеруді жаттықтырудың негізгі бөлігі болып табылады. Олимпиадалық ауыр атлетикада "қош таң" жаттығуы тазалау (clean) немесе серпе салу (snatch) тартылысының екінші фазасын және серпе салудан құлау кезіндегі, сондай-ақ тазалау кезіндегі присед позицияларының негізін жаттықтыру үшін ең тиімді қосымша жаттығу ретінде қолданылады. Бұл жаттығуда спортшы төмен түсіп, бағытын өзгертіп, жоғары көтерілуді жылдамдатады, көтеру соңында балезіне дейін көтеріледі. Бұл тазалау және итеру (jerk) немесе серпе салу кезіндегі тез жамбас созылуын және одан кейінгі балезінің көтерілуін имитациялайды.

Нысан

Бір адам штанганы иықтарына, басының артына қойып бастайды. Арқаға қойғанда, штанганың арқадағы биіктігіне қатысты кейбір өзгерістер болуы мүмкін. Штанганы арқадан төмен ұстау жамбасқа дейінгі қашықтықты қысқартады және жамбас пен омыртқаның созылғыш бұлшықтарына түсетін жүктемені азайтады: төменгі орналасу ауыр салмақтарды көтеруге мүмкіндік береді, ал жоғары орналасу жеңіл салмақпен бұлшық еттерді күшпен жұмылдыруға мүмкіндік береді. Тағы бір мүмкіндік – Зерчер қимылындағыдай, штанганы шынтақтардың ішкі жағында, қолдың иық бөлігінде ұстау. Көтергіш алға қарай иіліп, белінен иіліп, арқасын түзу ұстайды. Бұл – эксцентрлік фаза. Қозғалыс ортасымен аяқталады, көтергіштің денесі шамамен жерге параллель болады, содан кейін көтергіш концентрлік фазада тік күйге оралады. Көтергіш қозғалыс барысында кез келген сәтте дөңгеленуден (иілуден) немесе бұрылудан (қисайюдан) сақтануы керек; алайда, қозғалыс кезінде омыртқаның белгілі бір деңгейде иілуі мүмкін. Дұрыс бөлінген жүк, тепе-теңдік және кор (дене ортасы) тұрақтылығы осының алдын алуға көмектеседі. Көтергіш арқасын түзу немесе иісті ұстап, белін артқа қарай итеруге тырысуы керек.

Құрал-жабдықтар

Қозғалыстың түрлерінде штангадан басқа да қарсылық түрлерін қолдануға болады. Бұл қиынға соғып, қысым тудырса да, гантельдер немесе гирялар қолданылуы мүмкін. Құм қап немесе бас артына ұсталатын медициналық доп ыңғайлы балама болады, ал салмақты таяқ немесе шолақ артқа тіреуге болады. Аяқтарға бекітілген серіппелі ленталар да қолданылады. Бұл қозғалысты бос штангамен, сыпырғышпен немесе өз дене салмағымен орындауға болады, бұл жаңа бастаушыларға, жеңіл созуға, жаттығуларға дайындануға, салқындануға немесе шыдамдылықты арттыруға қолайлы. Гантельдер сияқты ерекше құралдар үшін ұқсас және оңай балама – тік немесе бүгілген аяқпен жасалатын өлімді көтеру. Бұл жағдайда қолдар артқа емес, төменге қаратылып ілінеді, ал қысым қолдармен ұстау арқылы және кең арқа бұлшықтары, трапеция және ромбоидтар сияқты арқаны қолдайтын бұлшықеттер арқылы арқаға түседі.

Қауіптері

"Қош таң" жаттығуы күмәнді жаттығу болып саналады, себебі кейбіреулер оның белдің төменгі бөлігіне жарақат әкелуі мүмкін деп санайды. Брюс Ли осы жаттығуды дұрыс қыздырмастан және өзін тым сенімді бағалап, жұмыс салмағын дұрыс таңдамағандықтан салдарынан ауыр жарақат алғандығы мәлім. Екінші жағынан, дұрыс орындалғанда "қош таң" жаттығуы белді нығайтып, жарақаттардың алдын алуға көмектеседі. Арқаны дөңгелету белге жарақаттар әкелуі мүмкін. Арқаның дөңгеленуіне жол бермеу үшін, көтергіштің иегі тік тұруы керек. Көтеріп тұрғанда қолданылатын әдіс – көзді белдік деңгейіндегі бір нүктеге шоғырландыру, төмен түскеннен кейін көздер сол нүктеге келгенде бағытты өзгерту. Қозғалыс амплитудасының ең төменгі нүктесінде бұл иекті жоғары ұстап тұрады және бас артқа қарай иілтеді, соның арқасында омыртқа тегіс немесе сәл иіліс күйінде болады.