Кіріспе
Алетия немесе Алетия (/æ//l//ɪ//'//θ//aɪ//.//ə/; wikt:ἀλήθεια) – философиядағы ақиқат немесе ашылу. Бұл термин ежелгі грек философиясынан бастау алады және философия тарихында алғаш рет Парменидтің "Табиғат туралы" поэмасында қолданылған, онда ол оны доксамен қарама-қарсы қойған. 20 ғасыр философы Мартин Хайдеггердің еңбектерінде қайта жаңғырды. Көбінесе "ақиқат" деп аударылғанымен, Хайдегер оның жалпы қабылданатын ақиқат түсінігінен өзгеше екенін айтқан.
the philosophical term
Aletheia or Alethia (/æ//l//ɪ//'//θ//aɪ//.//ə/; [[wikt:ἀλήθεια) is truth or disclosure in philosophy. Originating in Ancient Greek philosophy, the term was explicitly used for the first time in the history of philosophy by Parmenides in his poem On Nature, in which he contrasts it with doxa. It was revived in the works of 20th century philosopher Martin Heidegger. Although often translated as "truth", Heidegger argued that it is distinct from common conceptions of truth.
Ежелгі дәуір
"Ашылу", "жариялану", "көрсету" немесе "жабылмау" деп түрліше аударылады. Сөздің нақты мағынасы – "жасырын емес, айқын болу жағдайы". Бұл сонымен қатар фактілік немесе шындықты білдіреді. Бұл сөзге қарама-қарсы сөз – , ол Пиндардың Бірінші Олимпиадалық жырлауында сөздік мағынада "ұмытылу", "есте қалмау" немесе "жасыру" дегенді білдіреді. Грек мифологиясында ол грек құдайы Алетэя ретінде бейнеленген. Кейбір деректерде ол Зевстің қызы болған, ал Эзоптың нақылдарында ол Прометей жасаған деп айтылады. Римдіктерде ол Ақиқат құдайы Веритаспен теңестірілген.
Хайдеггер мен алтеия
20 ғасырдың басында Мартин Хайдеггер алтеия түсінігіне жаңаша назар аударды, оны ашылу түсінігімен, яғни дүниедегі нәрселердің бірлік ретінде көріну жолымен байланыстырды. Алғашында ол алетеияны «ақиқат» деп атады, әсіресе Сократтан бұрынғы форма ретінде, бірақ кейін Хайдеггер бұл түсіндірмені түзетіп, былай деп жазды: Хайдеггер алтеияның этимологиялық талдауын жасап, терминді «жасырындықта болмау» деп түсіндірді. Осылайша, алетеия шындықтың түсініктерінен ерекшеленеді, яғни нақты жағдайды дәл сипаттайтын мәлімдемелерден (сәйкестік) немесе тұтастай жүйеге дұрыс сәйкес келетін мәлімдемелерден (үйлесімділік). Оның орнына Хайдеггер онтологиялық «дүниенің» қалай ашылатынын немесе ашыққа шығатынын түсіндіруге назар аударды, онда нәрселер адамдар үшін алғашқыда түсінікті болады, мағынаның тұтас құрылымдалған аясының бір бөлігі ретінде. Хайдеггер алтеияны қайта игеру туралы ойын «Бытылу және Уақыт» (1927) атты еңбегінде бастады және бұл ұғымды «Метафизикаға кіріспе» еңбегінде кеңейтті. Оның алетеия туралы түсінігін толығырақ білу үшін «Поэзия, Тіл, Ой» еңбегін қараңыз, әсіресе «Өнер туындысының шығу тегі» атты эссесін, онда өнер туындысының құндылығы дүниедегі нәрселердің пайда болуы үшін «ашық кеңістік» жасау немесе олардың адамдар үшін мағынасын ашу құралы ретінде сипатталады. Хайдеггер алетеияға қатысты көзқарасын, шындық ретінде, шамамен қырық жылдан кейін «Философияның соңы және Ойлау міндеті» атты эссесінде қайта қарастырды.
Heidegger gave an etymological analysis of aletheia and drew out an understanding of the term as "unconcealedness". Thus, aletheia is distinct from conceptions of truth understood as statements which accurately describe a state of affairs (correspondence), or statements which fit properly into a system taken as a whole (coherence). Instead, Heidegger focused on the elucidation of how an ontological "world" is disclosed, or opened up, in which things are made intelligible for human beings in the first place, as part of a holistically structured background of meaning. Heidegger began his discourse on the reappropriation of aletheia in his magnum opus, Being and Time (1927), and expanded on the concept in his Introduction to Metaphysics. For more on his understanding of aletheia, see Poetry, Language,Thought, in particular the essay entitled The Origin of the Work of Art, which describes the value of the work of art as a means to open a "clearing" for the appearance of things in the world, or to disclose their meaning for human beings. Heidegger revised his views on aletheia as truth, after nearly forty years, in the essay "The End of Philosophy and the Task of Thinking," in On Time and Being.