Кіріспе
1843 жылы Евгений Сьюдың романы әр түрлі кинобағдарламалар Париж құпиялары - француз жазушысы Евгений Сьюдың романы. Ол 1842 жылдың 19 маусымынан 1843 жылдың 15 қазанына дейін Journal des débats журналында 90 бөлімде сериялы түрде жарияланды, бұл оны Францияда басылған алғашқы сериялық романның бірі етті. Бұл бірден сәттілікке қол жеткізіп, Journal des débats басылымының таралымын арттырды. Ол "қалалық құпиялар" жанрын құрды, көптеген еліктеулерді тудырды.
the various film adaptations
The Mysteries of Paris is a novel by the French writer Eugène Sue. It was published serially in 90 parts in Journal des débats from 19 June 1842 until 15 October 1843, making it one of the first serial novels published in France. It was an instant success and singlehandedly increased the circulation of Journal des débats. It founded the "city mysteries" genre, spawning many imitations.
Негізгі кейіпкерлер мен рөлдер
Романның батыры - құпия және атақты Родольф, ол шын мәнінде Герольштейннің ұлы герцогы (Германияның ойдан шығарылған ұлы герцогтығы), бірақ париждік жұмысшы болып маскираланған. Родольф жаргон тілінде сөйлейді, өте күшті және жақсы ұрысқалы. Сонымен қатар ол төменгі санаттағыларға үлкен жанашырлық, ақыл-кеңес пен ақыл-ой қабілетін көрсетеді. Ол қоғамның барлық деңгейлерін аралап, олардың проблемаларын түсіне алады және әртүрлі әлеуметтік топтардың өзара байланысын түсіне алады. Родольфті достары - ағылшындық сэр Уолтер Мерф пен бұрын құл болған, талантты қара тәнді дәрігер Дэвид ертіп барады. Олар ең алдымен "Шориньер" мен "Гуалеуз" атты екі суретшіні кездестіреді. Родольф Ла Гауэлузаны Ле Хориньердің қатыгездігінен құтқарады, ал Ле Хориньерді өзінен құтқарады, өйткені ол кісіде әлі де жақсылық бар екенін біледі. Ла Гауэль - жезөкше, ал Ле Хоуриньер - бұрынғы касапашы, ол кісі өлтіргені үшін 15 жыл түрмеде отырды. Родольфтің көмегіне екі кейіпкер де, романдағы басқа кейіпкерлер де риза. Родольф мінсіз адам ретінде сипатталса да, Сью Париждің ақсүйектерін қарапайым халықтың бақытсыздығына құлақсыз және мәнсіз интригаларға назар аударған ретінде суреттейді. Осы себепті кейбір адамдар, мысалы, Александр Дюма, романның аяқталуын сәтсіздік деп санайды. Родольф төменгі сыныптарға көмектесу үшін Парижде қалудың орнына, туғаннан бері тағайындалған рөлді атқару үшін Герольштейнге қайта оралады.
Тақырыптар мен стиль
Сью қоғамның әртүрлі деңгейлерінен шыққан көптеген кейіпкерлерді бір романға біріктірген алғашқы автор болды, сондықтан оның кітабы барлық сыныптағы оқырмандар арасында танымал болды. Оның кедейлер мен кемсітілгендердің нақты сипаттамалары әлеуметтік институттарды сынға алды, бұл 1848 жылғы төңкеріске дейін социолистік ұстанымды қайталады. "Сью саяси мәлімдеме жасағанда да байлыққа қол жеткізді, оқырмандарын қиналып жүрген таптар қылмыскер емес, құрбандар екеніне сендіруге тырысты". Сью қайғы-қасіреттің жалғыз себебі емес, сонымен қатар адамгершіліксіз әлеуметтік жағдайлардың да себепкері екенін көрсетті. Алайда оның ең үлкен әсері Джеймс Фенимор Купердің шығармалары болды: Сью Натти Бэмппо романдарының сюжет құрылымын алып, оларды ғимараттар ағаштардың орнына, ал жер асты бандиттері үндістердің орнына қалаға көшірді. Эдгар Аллан По роман туралы эссе жазды. Ол бұл тұжырымға сәйкес болған оқиғаларды сенімді деп санайды, бірақ тұжырымның өзі күлкілі түрде мүмкін емес.
Мұра
Париж құпияларынан шабыт алған көптеген романдар бүкіл Батыс әлемінде жарық көрді, бұл қалалардың "құпиялықтары мен қайғы-қасіреттерін" зерттеген қалалық құпиялар жанрын жасады. Жанрдағы шығармаларға Эмил Золаның "Марсель құпиялары", Джордж В.М. Рейнольдстың "Лондон құпиялары", Пол Февалдың "Лондон құпиялары", Жан де Ла Хайрдың "Лион құпиялары" (Никталопа бейнеленген), Франческо Мастрианидің "Наполи құпиясы", Мюнхен құпиялары, Лео Малеттің "Париждің жаңа құпиялары" (Нестор Бурма бейнеленген), Август Брасстың "Берлин құпиялары", Иоганн Вильгельм Кристерннің "Геннесс Хембург", Л. ван Эйкенхорсттың "Амстердамның жасырын құпиялары" және басқалары жатады. Америкада арзан памфлеттер мен сериалдар Нью-Йорк, Балтимор, Бостон, Сан-Франциско және тіпті Массачусетс штатының Лоуэлл мен Фичбург сияқты шағын қалалардың "құпиялықтары мен қайғы-қасіреттерін" әшкереледі. Нед Бантлайн 1848 жылы Нью-Йорктің құпиялары мен қайғыларын жазды, бірақ жанрдағы жетекші американдық жазушы Джордж Липпард болды, оның бестселлері The Quaker City, немесе The Monks of Monk Hall: Philadelphia Life, Mystery and Crime (1844) романсы болды; ол өзінің құпиялары мен қайғылары үшін The Quaker City газетін құрды. 1988 жылы Майкл Чабон жанрға Құпиялар Питтсбург. Дюма өзінің баспагерлерінің талабы бойынша "Монте-Кристо графын" жазуға "Париж құпияларының" үлкен табысына сүйенді. Ол Париждегі тарихи туризм туралы газет мақалаларын жазып жүріп, оларды сенсациялық мелодрамалық романға айналдыруға сенімді болды.
Ағылшын тіліндегі аудармалары
Алғашқы екі аударманы АҚШ-та 1843 жылы, бірі Чарльз Х. Таун (Харпер және Брадерс үшін), екіншісі Генри С. Деминг (Дж. Винчестердің Жаңа әлемі үшін) басып шығарды. Таун аудармасы Англияда "Чарльз Рочфорд" (Чарльз Дейли үшін, 1844) және "Д. Д. Смит" (Д. Н. Карвалхо үшін, 1844) сияқты әртүрлі атаулармен қайта басылды. 1844 жылы В. Дугдейлдің аудармасы басылып шықты. 1845 жылы екі аударма жарияланды, бірі Эдмунд Апплиард үшін, екіншісі Чепмен және Холл үшін. 1846 жылы Генри Даунз Майлздың тағы бір аудармасы Англияда Уильям М. Кларк үшін басылып шықты. 1869 жылы Генри Льюэллин Уильямстың (Ф. М. Луптон үшін) басқа аудармасы болды. 1873 жылы Джордж Рутледж басқа бір аударманы басып шығарды. Соңғы уақытта романды 2015 жылы Кэролин Бетенски мен Джонатан Лоесберг Penguin Classics баспасында аударды. Бұл аударма бір ғасырдан астам уақыттан бері алғаш рет ағылшын тіліне аударылған деп есептеледі.