Ауырсынуды бағалау шкалалары: тарихы, түрлері және қолданылуы

Кіріспе

Ауырсыну тарихы және ауырсыну шкалаларын қолдану

Ауырсыну шкаласы науқастың ауырсыну қарқындылығын немесе басқа да сипаттамаларын өлшейді. Ауырсыну шкалалары медициналық жағдайда кең таралған коммуникация құралы болып табылады және түрлі медициналық орталарда қолданылады. Ауырсынуды дұрыс бағалау және науқасты тексеру үшін ауырсыну шкалалары қажет. Ауырсыну өлшемдері ауырсынудың ауырлығын, түрін және ұзақтығын анықтауға көмектеседі, сондай-ақ дәл диагноз қоюға, емдеу жоспарын анықтауға және емдеу тиімділігін бағалауға пайдаланылады. Ауырсыну шкалалары сенімге, мінез-құлқына (әрекеттік) бейнелерге немесе шамамен алынған деректерге негізделеді және жаңа туған нәрестелерге, сәбилерге, балаларға, жасөспірімдерге, ересектерге, қарттарға және коммуникациясы бұзылған адамдарға қолжетімді. Ауырсынуды бағалау көбінесе «бесінші өмірлік белгі» ретінде қарастырылады. Науқастың өзіндік бағалаған ауырсынуы ауырсынуды бағалау әдісінде өте маңызды, сондықтан ол ауырсынудың «ең жарамды өлшемі» деп сипатталған. Ауырсыну туралы науқастың айтқан сөзіне назар аудару – кез келген ауырсыну шкаласының маңызды аспектісі, бірақ ауырсыну шкаласында болуы тиіс қосымша ерекшеліктер де бар. Науқастың пікіріне назар аударудан басқа, ауырсыну шкаласы бейтарап, дәл және сенімді болуы керек, ауырсынуды басқа жағымсыз сезімдерден ажырата алуы керек, абсолютті, салыстырмалы емес, сондай-ақ болжау немесе тексеру құралы ретінде жұмыс істеуі керек. Ауырсыну сезімінің ұзақтығына байланысты үш түрі бар: жедел, эпизодтық және созылмалы. Ең көп кездесетін түрі – жедел және созылмалы ауырсыну. Жедел ауырсыну кенеттен пайда болады, өткір болады және мәселе емделгеннен кейін жоғалады. Жедел ауырсынудың себептері – сүйек сыну, босану, бұлшық еттердің созылуы немесе күйік. Эпизодтық ауырсыну белгілі бір уақыт аралығында қайта-қайта пайда болады. Оның себебі жатқан денсаулық проблемалары болуы мүмкін немесе ол кенеттен пайда болуы мүмкін. 1940 жылы Корнелл университетінде құрастырылған Долориметр – ауырсыну шегі мен төзімділігі туралы ақпарат жинау үшін қолданылған алғашқы әдістердің бірі болды. Бұл құрал тұрақты қысымды, жылуды немесе электрлік стимулдарды қолданып, ауырсыну сезімін өлшеді. Бичер бұл құралдан басқа нәрсені ұсынған алғашқылардың бірі болды; ол клиникалық ауырсынуды оның жеңілдеуі арқылы субъективті бағалаулармен өлшеуге болатынын айтты. Сандық рейтинг шкалалары (NRS), сөздік рейтинг шкалалары (VRS) және 10 см континуумындағы визуалды аналогтық шкалалар (VAS) осы бағалауларды алу үшін қолданылады. Мелзак пен Торгерсон Макгилл Ауырсыну сауалнамасын жасады, ол ауырсынуды сезімдік, бағалау және эмоционалдық сипаттамалар бойынша сандық түрде бағалайды. Мысалы, күйдіру, шаншу, қиналу сияқты. Ауырсыну деңгейін бағалау0Ауырсыну жоқ1–3Ауырсынудың жеңіл деңгейі (мазалайтын, ренжітетін, күнделікті іс-әрекеттерге аз кедергі келтіретін)4–6Ауырсынудың орташа деңгейі (күнделікті іс-әрекеттерге елеулі кедергі келтіретін)7–10Ауырсынудың жоғары деңгейі (мүгедекке айналдыратын; күнделікті іс-әрекеттерді орындау мүмкін емес)

A pain scale measures a patient's pain intensity or other features. Pain scales are a common communication tool in medical contexts, and are used in a variety of medical settings. Pain scales are a necessity to assist with better assessment of pain and patient screening. Pain measurements help determine the severity, type, and duration of the pain, and are used to make an accurate diagnosis, determine a treatment plan, and evaluate the effectiveness of treatment. Pain scales are based on trust, cartoons (behavioral), or imaginary data, and are available for neonates, infants, children, adolescents, adults, seniors, and persons whose communication is impaired. Pain assessments are often regarded as "the 5th vital sign". A patient's self reported pain is so critical in the pain assessment method that it has been described as the "most valid measure" of pain. The focus on patient report of pain is an essential aspect of any pain scale, but there are additional features that should be included in a pain scale. In addition to focusing on the patient's perspective, a pain scale should also be free of bias, accurate and reliable, able to differentiate between pain and other undesired emotions, absolute not relative, and able to act as a predictor or screening tool. There are three different types of pain based on the duration of the sensations: acute, episodic, and chronic. The most common are acute and chronic. Acute pain occurs suddenly, is sharp, and goes away once the issue is treated. Acute pain is caused by things like broken bones, childbirth, strained muscles, or burns. Episodic pain occurs irregularly from time to time. It may be caused by underlying medical conditions or it can come out of nowhere. The Dolorimeter, created in 1940 at Cornell University, was one of the first methods used to gather information on pain threshold and tolerance. The instrument applied steady pressure, heat, or electrical stimuli to measure sensations of pain. Beecher was one of the first to suggest something other than the dolorimeter; he suggested that clinical pain be measured by its relief using subjective ratings. Numerical rating scales (NRS), verbal rating scales (VRS), and visual analog scales (VAS) on a 10 cm continuum are the scales used to attain these ratings. Melzack and Torgerson developed the McGill Pain Questionnaire which rates pain quantitatively by sensory, evaluative, and affective descriptors. These are things like burning, shooting, and agonizing. RatingPain Level0No Pain1–3Mild Pain (nagging, annoying, interfering little with ADLs)4–6Moderate Pain (interferes significantly with ADLs)7–10Severe Pain (disabling; unable to perform ADLs)

Ауырсыну адамның күнделікті іс-әрекеттерді орындау қабілетіне кедергі келтіреді. Ауырсыну адамның шоғырлану және ойлау қабілетіне де кедергі келтіреді. Ауырсыну жеткілікті күшті болса, адамның шоғырлануы мен ойлауын бұзуы мүмкін, тіпті ол адамның күнделікті іс-әрекеттерді орындауына кедергі келтірмейді. Дегенмен, шоғырлану мен ойлауды өлшеуге арналған ешқандай жүйе жоқ.

Ауызша баға беру шкаласы

Вербальді рейтинг шкаласы (VRS) – ауырсынуды өлшеу құралы, ол әртүрлі деңгейдегі ауырсынды сипаттау үшін сын есімдерді пайдаланады. Шкала ең аз ауырсындан бастап, сезілген ең жоғары ауырсынға дейін ұқсас түрде бағаланады. Клиникалық сынақтар жүргізілген кезде әдетте 4-6 балдық VRS қолданылады. Бұл шкаланың бірнеше шектеулері бар. Кейбір адамдарға ауырсынына сәйкес келетін жауапты шешімдердің аздығынан дұрыс баға беру қиын болуы мүмкін. Сондай-ақ, нұсқаулардың әртүрлі түсіндірілуі де проблема тудыруы мүмкін, себебі әр адам оларды өзшеше түсінуі мүмкін.

Эндометриоз кезінде

Эндометриозбен байланысты ауырсынуды сандық бағалау үшін ең көп қолданылатын шкала – визуалды аналогтық шкала (VAS). Бір шолу нәтижесінде VAS және сандық рейтинг шкаласы (NRS) эндометриозға байланысты ауырсынуды өлшеу үшін ең қолайлы шкалалар екені анықталды. Зерттеу мақсатында және клиникалық тәжірибеде ауырсынуды толыққанды өлшеу үшін шолуда эндометриозға тән әр түрлі ауырсыну түрлері үшін (дисменорея, терең диспареуния және етек кіріспесінен тыс созылмалы кіші кеңсе ауруы) VAS немесе NRS қолдану, осымен қатар клиникалық жағдайды бағалау (CGI) және өмір сапасы шкаласын қолдану ұсынылды.