Кіріспе

Терілік лейшманиоз - адамдарды зардап шеккен лейшманиоздың ең көп таралған түрі. Бұл - бір жасушалы паразиттің теріге жұқтыратын инфекциясы, оны флеботоминді құм құсы тістеген кезде жұқтырады. Лейшманияның 30 түрі бар, олар теріге әсер ететін лейшмания ауруын тудыруы мүмкін. Бұл ауру зооноз (жануарлардан адамға табиғи жолмен жұғатын жұқпалы ауру) болып саналады, бірақ Leishmania tropica жиі антропоноз ауруы болып табылады (адамнан омыртқалы жануарларға табиғи жолмен жұғатын жұқпалы ауру). Суданда олар емделген науқастардың 60% -ында байқалады. Олар гипопигментті тері зақымданулары (мысалы, макулалар, папулалар, түйіндер) немесе бет қызылдануы ретінде көрінеді. Кала-азарды тудыратын кез келген организм ПКДЛ-ге әкелуі мүмкін, бірақ ол әдетте Лейшмания донованимен байланысты, ол Үндістан мен Суданда әртүрлі ауру үлгілерін береді. Үндістанда түйіндер уақыт өте ұлғайып, плакалар түзеді, бірақ сирек жараланады, ал африкалық түрдегі түйіндер жиі жараланады. Бұл ауру Африканың түрінде жиі кездеседі, бірақ Үндістан субконтинентінде сирек кездеседі. Гистологияда созылмалы қабыну жасушаларының араласқандығы байқалады; макрофаг немесе эпителиоидты гранулома болуы мүмкін. Паразиттердің концентрациясы зерттеулер арасында біркелкі емес, бұл, мүмкін, алдыңғы жазбаларда қолданылған диагностикалық әдістердің төмен сезімталдығын көрсетеді. Диагностикаға қазіргі тәсіл микроскопия, ин витро өсіру немесе жануарларды егу арқылы паразитті көрсетуді; паразиттік антигеннің иммунодиагностикасын; тіндегі паразиттік ДНК-ны анықтауды қамтиды. Полимеразалық тізбекті реакцияға (ПЦР) негізделген жаңа құралдардың сезімталдығы мен ерекшелігі жоғары. ВИЧ жұқтырған адамдарда PKDL пайда болуы туралы хабарланған және болашақта бұл проблемаға айналуы мүмкін. ПКДЛ- ні емдеу үшін натрий стибоглюконаты 4 айға дейін жеке- жеке немесе рифампицинмен бірге қолданылады. Мұндай ұзақ курста талаптарға сай келу мәселесі туындауы мүмкін.

Қабықшалы-терілік лейшманиоз

Мұқағаздық лейшманиоз - бұл теріге арналған лейшманиоздың ерекше алаңдататын түрі, өйткені ол бет-әлпеттің бүлдіретін және бүлдіретін зақымдануларын тудырады. Оны көбінесе Leishmania braziliensis салдарынан болады, бірақ L. aethiopica салдарынан да жағдайлар сипатталған. Қабық-тері лейшманиозын емдеу өте қиын. Емдеуге жоғары токсикалық (көбінесе кездесетін жанама әсерлерге тромбофлебит, панкреатит, кардиотоксицитет және гепатотоксицитет жатады) және аса тиімді емес пентавалентті антимониялық қосылыстарды қолдану жатады. Мысалы, бір зерттеуде 28 күн бойына натрий стибоглюконатының жоғары дозасымен емделгеніне қарамастан, 12 айлық бақылаудан кейін науқастардың тек 30% - ы ғана аурудан азат болды. Тіпті, емделушілердің 19% - ы аурудан айыққандай көрінеді. Иммуномодуляторлармен бірнеше дәрілік комбинациялар сыналды, мысалы, Бразилияда шағын масштабта (23 науқас) рандомизацияланған плацебомен бақыланатын зерттеуде 30 күн бойы жоғары дозада пентоксифиллин (TNF α ингибиторы) пен пентавалентті антимониялдың комбинациясы 90% - ға жуық емделу деңгейін және емделу уақытын қысқартты, бұл нәтиже шағын масштабтағы зерттеулердің өзіндік шектеулерін ескере отырып, сақтықпен түсіндірілуі керек. Бұрынғы шағын масштабта жүргізілген (12 науқас) зерттеуде имиквимодты қосудың жақсы нәтижелерін көрсетті, бірақ оларды ірі зерттеулерде растау қажет.

Патофизиология

Лейшманияның промастиготалары адамның терісіне құмжапырақшаның шағылуы арқылы жұғады. Кейін лейшмания адам макрофагтарына енеді және жасуша ішінде көбейеді. Тыныс алудан кейін тістеу кезінде (көбінесе бірнеше аптадан кейін, кейде бірнеше жылдан кейін) көтерілген қызыл зақымдану пайда болады. Содан соң зақымдану ойық жараға айналып, бактериялармен қосалқы инфекция жұқтырылуы мүмкін. Көптеген түрлерде (мысалы, L. major) зақымдану жиі атрофиялық шабытпен өздігінен сауығады. Кейбір түрлерде (мысалы, L. braziliensis) зақымдану өздігінен шабытпен айығуы мүмкін, бірақ содан кейін басқа жерде қайта пайда болады (әсіресе деструктивті қабық-қоңыршық зақымданулар ретінде). Лейшманияның басқа түрлерінің зақымдануы өздігінен сауығып, содан кейін бастапқы зақымдану орнының айналасында немесе лимфалық дренаждың бағыты бойынша спутник зақымданулары ретінде қайта пайда болуы мүмкін. Кейбір түрлер дертке (мысалы, L. major және L. tropica) лейшманиозды тудырады, ал кейбір түрлер висцеральді лейшманиозды тудырады (мысалы, L. infantum және L. donovani), бірақ жаңа зерттеулер (батыс елдерінің жергілікті аймақтарға кеңінен таралуынан) бұл түрлерге тән танылу сызықтары бүгіліп бара жатқанын көрсетеді.

Диагностика

Диагноз эндемиялық аймақтан оралған адамда ойық жаралар пайда болып, Staphylococcus aureus сияқты организмдермен екінші рет жұқтыруы мүмкін. Ресурстар шектеулі жағдайларда зақымданудың нәзік инемен аспирациясы Лейшманияның амастиготалық түрін анықтаумен расталады. Диагностиканың алтын стандарты - ПТР тесті.

Американдық тері және қабық-теріс лейшманиозы

Американдық тері және шырышты тері лейшманиозының (ACML) ең жақсы емдеу әдісі белгісіз. Пентавалентті антимониялық дәрілер (натрий стибоглюконат (SSG) және меглумин антимонат (Глюкантим, MA)) 1940 жылдардан бері қолданылып келеді, бірақ олар қымбат, уытты және ауыр. Лейшманияның бір түріне әсер ететін емдеу әдістері басқа түріне әсер етпеуі мүмкін, сондықтан емдеуді бастамас бұрын нақты түрлерді анықтау ұсынылады. Өкінішке қарай, лейшманиоз дамыған елдерде сирақты ауру болып табылады, және қазіргі кездегі емдеудің барлық нұсқалары маңызды жанама әсерлермен уытты. ОВКЛ-ге қарсы емді бағалау үшін жүргізілген зерттеулердің көпшілігі паразиттердің екі түрін, Leishmania major және Leishmania tropica-ны қамтыды. ОВКЛ үшін ең жақсы зерттелген емдеу әдістері - оралды итраконазол және жергілікті пармомицин. Бұл аурудың таралуы географиялық жағдаймен тығыз байланысты, ал ауылдар 15 миль қашықтықта да тері лейшманиозының таралу деңгейі әртүрлі болуы мүмкін. Лейшманияның көпшілігі адамдарға жұқтырып, теріге жұқтырғыш лейшманиозды тудырады. Жаңа әлемде бұл организмдерге L. amazonensis, L. braziliensis, L. guyanensis, L. lainsoni, L. lindenbergi, L. mexicana, L. naiffi, L. panamensis, L. peruviana, L. shawi және L. venezuelensis жатады. Ескі әлемнің тері лейшманиозын тудыратын түрлеріне L. aethiopica, L. infantum, L. major және L. tropica жатады. L. tropica-дан басқа ол әдетте адам қоныстарымен байланысты және антропоноздық түр деп саналады осы организмдердің барлығы зооноздық. Иттер мен кеміргіштер сильватикалық циклдегі негізгі жануарлар резервуарлық иесі ретінде қызмет етеді, бірақ созылмалы ПКДЛ бар адамдар тері лейшманиозы үшін маңызды резервуарлық иесі ретінде қызмет ете алады. Көне әлемдегі тері лейшманиозының ең көп таралған векторлары - Phlebotomus туысына жататын құмжапырақ, ал Lutzomyia және Psychodidae туысына жататын (әсіресе Psychodopygus туысы) Жаңа әлемдегі ең көп таралған векторлар болып табылады. Флеботоминді құмжапырақтардың 600-ден астам түрі бар, олардың тек 30-ы ғана белгілі векторлар. Ауғанстаннан оралған америкалық және канадалық әскерлерде тері лейшманиозы байқалады.

Алдын алу құралдары

Құм құсы негізінен түнде тілейді, ол әдетте жерден жарты метр биіктікте болады (осылайша биік төсектерде ұйықтау инфекцияны болдырмайды). Тірі ағзаға шыбық шалудан сақтану үшін, шыбын-шіркейге қарсы дәрі-дәрмек қолданып, денені жауып қойыңыз. Соңғы жылдары жүргізілген зерттеулер Бугенвилия глаура өсімдігі құм құсына қарсы қорғаныс болатынын көрсетті. Өсімдіктің құм құрттарына улы екендігі анықталды және осы өсімдікті жеген құрттардың өмір сүру ұзақтығы айтарлықтай қысқарып, кейде ауруды тарата алмастан ерте өлімге ұшырады. Еврей университетінің зерттеуінде кейбір өсімдіктер құм құрттарын тартатыны анықталды. Бұл өсімдіктер көбінесе құм құс құстарынан 14 есе көп құм құстарын тартады, бірақ Бугенвилья глаурадан айырмашылығы құм құстарына улы емес. Осы мәліметтердің негізінде құмжауықтың таралуын халық тұратын аумақтарға жақын жерлерде осы өсімдіктердің өсуін шектеу арқылы бақылауға болады. Бұл өсімдіктер құм құстарын аулау және бақылау үшін олардың иіс қосылыстарын немесе өсімдіктерді қарапайым желім тұзақтарымен бірге немесе оларды құм құстарына қауіпті, адамдар мен сүтқоректілер үшін қауіпсіз пестицидтермен (мысалы, бор қышқылы немесе спиносад) бүркіп, аурудың таралуын тоқтату арқылы қызмет етуі мүмкін. Зерттелген ондаған өсімдіктердің ішінде құмжауқұртты әсіресе үш өсімдік тарқатты: Ochradenus baccatus, Prosopis farcta және Tamarix nilotica.

2016 жылғы ошақ

2016 жылы Таяу Шығыста Ирак пен Леванттың Ислам мемлекетінен қашып келген мигранттардан теріге жұқтырған лейшманиоз ауруының көбеюі байқалады. Түркия, Ливан және басқа да елдерден аурудың көбейгені туралы хабарлар келіп түсті. Аурудың таралуының үлкен өсуі соңғы бес жылда Таяу Шығыс пен Солтүстік Африкадағы босқындар дағдарысына, әсіресе миллиондаған сириялық босқындардың жер аударылуына байланысты. Сириялық босқындар арасында індеттің таралуын Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) 2012 жылы анықтаған және оны жалғасып келе жатқаны танылған.

Непал

Непалдың орта батыс өңіріндегі көптеген науқастарды зерттеу нәтижесінде тері лейшманиозы - денсаулыққа қатысты қиындықтар тудыратын, оны жою/жою үшін жаңа нұсқаулықтарды талап ететін медициналық жағдай екені анықталды.

Басқа жануарлар

Адамнан басқа, тері лейшманиозы басқа жануарларға, әсіресе иттерге ит лейшманиозы ретінде әсер етеді.