Кіріспе

Иоганн Алтузиус (1563 - 12 тамыз 1638) - неміс-француз заңгері және кальвинистік саяси философ. Ол 1603 жылы жазған "Politica Methodice Digesta, Atque Exemplis Sacris et Profanis Illustrata" атты еңбегімен танымал. 1610 және 1614 жылдары қайта қаралған басылымдар жарық көрді. Онда айтылған идеялар федерализмнің 16 және 17 ғасырлардағы алғашқы дамуына және субсидиарлық құрылымына қатысты.

Өмірбаян

Алтузиус 1563 жылы Базель университетінің азаматтық және каноникалық құқықта докторлық дәрежесін алды. Базельде оқып жүріп, Альтузиус біраз уақыт бойы Иоганн Гринаймен бірге өмір сүрді, ол онымен теологияны зерттеді. Алтузиус "жалпы заң" және "адамгершілік заң" сияқты терминдер табиғи заңның басқа атаулары деп айтқан. Табиғи заңның шынайы талаптарын білу үшін Киелі жазбалар мен дәстүрді, сондай-ақ аян мен ойды мұқият зерттеу керек деп түсіндірді ол. Иоганн Алтузиус 1638 жылы 12 тамызда Эмден қаласында қайтыс болды. Алтузийдің теориясына қызығушылық XVII ғасырдың екінші жартысына дейін жалғасты, бірақ Еуропадағы дін соғыстары аяқталғаннан кейін Алтузий естен шықты. Алтузиус латын тілінде, рамистік логиканы қолдана отырып, жариялаған. Уақыт өте келе оның саяси каноны аз оқылып, Алтустың саясатын түсіндіруге кедергілер көбейді. XIX ғасырдың екінші жартысында Альтузий Ото фон Герке "Политика" зерттеулерін жариялаған кезде қайтадан танылды. Германияда Альтузий мен оның заманы туралы зерттеулер жүргізу үшін академиялық қоғам құрылды. Отто фон Бисмарк Германияны біріктіру жолында жұмыс істеген кезде, Герке Альтузийдің көпшілік шешімдерге, дәстүрлі еуропалық қарым-қатынастарға және келіссөздер бойынша келіссөздерге негізделген саяси тәртіпке деген қызығушылығын процессуалды федерализм туралы уақтылы теория ретінде алға тартты. 1871 жылы Германияның көпшілігі Бисмарктың императорлық конституциясы бойынша Германия империясын құру үшін бірікті. Гирктің Альтус федерализмі туралы кітабы Ұлыбританиядағы плюрализмге шабыт көзі болды, Джон Невилл Фиггис пен Гарольд Ласки Гиркіні бейімдеді. 1932 жылы неміс-американ профессоры Карл Йоахим Фридрих Альтузийдің "Политикасының" жаңа, сәл қысқартылған басылымын шығарды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Фридрих одақтастар басқарған Германияда кеңесші болып жұмыс істеген кезде Германия Федеративтік Республикасының Негізгі заңы деп аталатын Германия конституциясының жобасын жасауға көмектесті. Фридрих Алтузийді тұңғыш рет "федерализмнің толыққанды тұжырымдамасын" жазғаны үшін мақтады және осылайша Атлантиканың екі жағында да Алтузийге қызығушылықты қайтадан тудырды. 1964 жылы Фредерик Смит Карни "Политиканың" қысқартылған ағылшынша аудармасын басып шығарды, бұл Альтузийді кең оқырмандарға танытты. 1968 жылы Альтусисусты Дэниел Элазар "заманауи федерализмнің нағыз атасы" деп атады.

Алтустың федерализмі

Алтузиус конфедерацияларды жүзеге асырылатын және табысты кооперативтік конституциялық тәртіп ретінде көрді. Оның пікірінше, конфедерация саяси қауымдастықтардың бірінен соң бірі келетін деңгейлеріне негізделуі мүмкін, онда әр қауымдастық ортақ мүдделерді қолдайды. Ауыл - отбасылар одағы, қала - гильдиялар одағы, провинция - қалалар одағы, мемлекет - провинциялар одағы, империя - мемлекеттер одағы. Алтузиус қоғамды қауымдастықтар қауымдастығы ретінде түсіну саясаттың табиғаты мен федерализм туралы көзқарасын білдірді (консошиацио симбиотика). Алтузиус үшін саясаттың мақсаты "бірге өмір сүруге қатысты мәселелердің ғылымы" болды және федерациялар саясаттың мақсатын тәжірибеде жақсы орындады. Алтузийдің федерализмі билікті тапсыруды қамтымайды, керісінше, ол билікті жауапкершілікпен бөлісуге негізделген. Алтузиус 17 ғасырдың басында Еуропа континенті діни соғыстармен қираған кезде федерализм туралы негізгі еуропалық ойшылдардың бірі болды. Реформация мен абсолютистік монархиялардың өсуіне қарсы Алтузиус Германияның Киелі Рим империясын көпшілік барлық мәселелер бойынша шешім қабылдай алатын одақ ретінде анықтады. Аристотельге сілтеме жасай отырып, Альтузиус Киелі Рим империясының конфедеративтік институттарын зерттеді және билік шағын және үлкен автономды саяси қауымдастықтар арасында бөлінетін федерализм теориясын құрды. Алтузиус кальвинист болғандықтан, Томас Аквиннің мемлекет туралы теориясын жоғары бағаламаған. 1603 жылы Альтузиус "Политика методици дигестасын" жариялап, азаматтардың еркін бастамашылығына негізделген саяси бірлестіктерден федералды саяси жүйе құру туралы теориясын баяндады. Алтузиус жалпыға ортақ бауырластық туралы неоплатондық идеяға сүйенді, осылайша ол грек-римдік идеалды өзара қарым-қатынастармен реттелетін қауымдастықпен католикалық христиандық субсидиарлық қағидасымен біріктірді. Алтузийдің ілімі оның замандасы Жан Боденнің егемендік туралы теорияларына балама болды. Алтус бойынша, табиғи заң азаматтарға қатыгез үкіметке қарсы тұру құқығын берді және егемендік билеушіге емес, қоғамдастыққа тиесілі болды. Сондықтан Альтузиус заңды саяси билік кішігірім қауымдастықтарға негізделген деп мәлімдеді.