Кіріспе

Little Boy Blue – Эдвард Бункердің 1981 жылы жарық көрген, өзінің өмірінен алынған оқиғаларға негізделген романы. Бұл роман оның қылмысқа қалай қадам басқанын көрсетеді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Алекс Хаммонд - Лос-Анджелесте тұратын 11 жасар бала. Оның әкесі Клем Хаммонд - ағаш ұстасы, Ұлы депрессия басталғаннан бері жұмыс табу үшін күресіп келеді. Алекстің ата-анасы ажырасып кеткен, ал ол әкесімен өте жақын. Алайда Клемнің Алекске көмектесуге қаражаты жоқ. Нәтижесінде ол Алексті қолдау үшін сыртқы араласуды жасауға тырысады, мысалы, оны әскери мектепке жаздырып, асыраушы отбасына орналастыру. Алекс осы жерлердің бәрінен қашып кетіп, ашу-ызаға ұшырайды, өйткені ол әкесімен алыстағысы келмейді. Оның ашу-ызасы түрме басшылары мен түрмеде отырған басқа тұтқындарды оның ақылдан адасқан деп санайды, әсіресе психопатияның алғашқы белгілерін көрсетеді, мысалы "қылмыскерлік көпжақтылық" деп саналады. Бұл оқиға 1943 жылы Алекс, Клем және әлеуметтік қызметкер Лос-Анджелестен Сан-Фернандо алқабындағы Алекс тұратын Valley Home For Boys-ке көшіп бара жатқанда басталады. Алайда, ол жерде қиындыққа тап болады, өйткені оның бір бөлмедесі Сэмми дүкеннен ұрлық жасауға шешім қабылдайды. Алекс ештеңе ұрламағанымен, үй шаруасындағы Тельма Кавендиш оны жазалауға шешім қабылдайды. Бұл әділетсіз әрекет Алекстің көзіне түскенде, ол оған шабуыл жасап, оның киіміне жыртып жібереді. Ол Сэммимен қашып кетуді шешеді. Олар түнде дүкенді ұрлауды шешеді, бірақ иесі тергеуді бастайды, өйткені жігіттер іште. Алекс үй иесінің біреуін олар кіргенде тапқан тапаншасымен өлтіреді. Алекс қашады, бірақ көп ұзамай ұсталады. Полиция оны ұрып-соғып, қорлайды. Ол әкесі оны іздеп жүргенде қайғылы оқиғадан қайтыс болғанын біледі. Алекс Жасөспірімдер қамауында. Сол жерде ол түрме мен басқа мекемелерге тән қатыгездікті алғаш рет көреді. Ол мұндай зорлық-зомбылықтың пайдалылығын және оны әр түрлі әділетсіздіктерден қалай қорғайтынын тез біледі. Сонымен қатар, ол осында нәсілдік сәйкестік пен нәсілшілдік туралы біледі. Оқыуға деген сүйіспеншілігі мен жоғары интеллекті оны басқа қылмыскер жасөспірімдерден ерекшелендіреді. Ол ақылдан адасқан ба, жоқ па, анықтау үшін Камарильоға, мемлекеттік психиатриялық мекемеге жіберіледі. Сол жерде ол "Бірінші таңдау" Флойд пен Ред Барзомен танысады, олар екі қара героинді маскүнемдер. Олар оған покер ойнауды, боксты үйретеді. Ол да мастурбация жасай бастайды. Ақырында Алекс Скабс есімді үлкен жасөспіріммен танысады. Олар үнемі мекемеден шықпай қалады. Бір күні Скабс Алекске машинаны қалай қыздыру керектігін үйретеді, содан кейін олар кетеді. Алекс қайтадан мекемеге бара алмай қалада қалуды шешеді. Көп ұзамай оны полиция тауып, Пасифик колониясына жібереді. Алекс жаңа мекемеде Камарильодан да жаман деп санайды. Бір күні түнде "Жаббер" деген лақап атпен танылған қызметкерлердің бірі Алексті өзі жасамаған кішігірім қылмыс үшін ұрады. Ол өзін-өзі қорғап, Жабберге зақым келтіреді. Ол тағы да қиындыққа ұшырап, Уиттиердегі басқа жасөспірімдер мекемесіне барудан бұрын, Жасөспірімдер залына қайта жіберіледі. Ол тағы да бір рет ұрысқа түседі. Уиттиерде Алекс көбірек қақтығыстарға түседі және оны ешкім "панк" деп санамауы үшін күреседі. (Басқаша айтқанда, содомдық қылмыс жасаған тұтқын). Ақырында ол Джо Алтабелла (сонымен бірге "ДжоДжо" деп аталады) есімді досымен қашып кетуге шешім қабылдайды. Олар сәтті қашып кетеді, онда олар ДжоДжоның қалған отбасыларымен (негізінен итальяндық америкалықтар) жасырынады, ал Алекс ДжоДжоның қарындасы Терезамен және олардың кіші қарындасы Лисамен кездеседі, соңғысы Алекске уақыт өте келе көбірек көңіл бөледі. Романдағы осы кезеңде Алекс 13 жаста және ол басқа қыздармен қатар оған да жыныстық сезімдер сезіне бастайды. Көп ұзамай Алекс Терезаның 17 жасар жігіті Ведомен танысады және екі жігіт бір-бірін ұната бастайды. Алайда, ДжоДжо мен Алекс екеуі де ақырында ұсталады, екеуі де бөлек жағдайларда. Бұл жолы Алекс Престонға жіберіледі, ол тіпті қатаң мекеме. Престон қаласында Кеннеди есімді үлкен бала Алексті аяқкиімнен алып тастады. Ашуынан Алекс өрт сөндіру шлангінің тұмсығын шешіп, оған шабуыл жасап, өлтіре жаздады. Алекс билік алдында өкінбейді. Олардың бірі Алексті Сан-Квентин мемлекеттік түрмесіне жібергісі келеді, бірақ ол 13 жасында тым жас, сондықтан ол жалғыздыққа жабылды. Ол бұны жақсы көреді, өйткені ол зорлық-зомбылықтан аулақ болып, тыныштықта оқи алады. Ақырында ол жазасын өтеген соң, әпкесі мен күйеуінің қамқорлығына беріледі. Алекс олардың қонақжай екенін біледі және кафеде жұмыс істеп, оларға көмектеседі. Алайда, бір күні сыртқа шыққаннан кейін, оның екі туысын...

Тақырыптар

Бұл кітап криминологияны зерттеудің көптеген аспектілеріне мысал болып табылады, себебі көптеген оқиғалар қылмыскердің белгілі бір жағдайларда қалай мінез-құлық танытатынын көрсетеді. Кітап қылмыс үшін жаза тағайындаушы түрлі билік органдарын сынап бағалайды. Алекстің билікпен мәселелері бар, өйткені ол оларды және олар ұсынатын институттарды соңында әділетсіз және жақпарушы деп санайды. Сондықтан, бұл кітап әлеуметтанулық ойдың символдық интеракционизм мектебімен ең тығыз байланысты. Аномия идеясы да Алекстің түрлі жағдайлардың нәтижесінде жасаған әрекеттерінде көрінеді, оған ол ұмтылады, бірақ оған жете алмайды. Мысалы, романның басында ол тек әкесімен бірге тұруды қалайды, бірақ бұл мүмкін емес, себебі әкесі оны күтіп бағуға шамасы жетпейді. Сондықтан Алекс түрлі бұрмаланған мінез-құлықтарға барады, мысалы, оны ұстап алған жерлерден қашу. Алекстің мінез-құлқын түсіндіру үшін таңбалау теориясын да қолдануға болады. Ол өте зиялы бала және оқуды ұнатады (басқа жасөспірім қылмыскерлермен салыстырғанда), бірақ зорлық-зомбылыққа қатысуға дайындығы үшін оны қылмыскер және ақыл-есі кем адам деп есептейді және таңбалайды. Осы үнемі таңбалау оның бұрмаланған мінез-құлқын қабылдауына себеп болады, және бұл оның қалыпты қоғамда өмір сүруіне кедерілді етеді. Демек, қоғам өз санаған "жағымсыз" элементтеріне үлкен жауапкершілік тартады, адамдарды олардың күмәнді проблемаларын күшейтіп, олардан жиынтық күту арқылы осы мінез-құлықты жалғастырады.