Кіріспе

Византиялық шіркеу тарихшысы (368 – шамамен 439 ж.)

Филосторгий (368 – шамамен 439 ж. дейін) – IV және V ғасырлардағы аномаейлік шіркеу тарихшысы. Оның өмірі туралы мәлімет өте аз. Ол Каппадокиядағы Борисс қаласында Евлампия мен Картерийдің ұлы ретінде дүниеге келді және жиырма жасынан бастап Константинопольде тұрды. Ол ариандық отбасынан шыққан деген болжам бар, ал Константинопольде ол өз еңбегінде Филосторгий жоғары бағалаған Кизиктық Евномийға жақын болды. Ол арий даулары туралы «Шіркеу тарихы» (Ἐκκλησιαστικὴ ἱστορία, Ekklēsiastikē Historia) атты тарихи еңбек жазды. Филосторгийдің түпнұсқасы 425 және 433 жылдар аралығында, яғни Константинопольдік Сократтың тарихынан сәл бұрын жарық көрді және он екі томдық екі кітаптан тұрды. Түпнұсқа қазір жоғалып кеткен. Алайда, IX ғасыр тарихшысы Фотий Константинопольдегі кітапханасынан оның бір көшірмесін тауып, оның мазмұнының қысқаша көрінісін жасады. Басқалар да Филосторгийден материалдар алды, ең белгілісі – «Артемий Пассио» (Артемий – Юлиан Апостаттың кезіндегі аңызға айналған шейіт) еңбегінің авторы. Осылайша, түпнұсқа мәтін жоғалып кеткеніне қарамастан, эпитома мен басқа да сілтемелерді қарастыру арқылы оның мазмұны туралы біршама түсінік алуға болады. Бұл мәтінде болуы мүмкін нәрсенің реконструкциясы алғаш рет 1913 жылы бельгиялық филолог Жозеф Бидес тарапынан неміс тілінде жарияланды; Фридхельм Винкельман жасаған жұмысының үшінші, қайта қарастырылған басылымы 1981 жылы жарық көрді; бұл басылым жақында Филип Р. Амидон аударған ағылшын тіліне аударылды. Ол сонымен қатар Порфирийге қарсы трактат жазды, ол толығымен жоғалып кетті.

Құны

Филосторгийдің Константин I императорының өлімі туралы баяндамасы басқа қолда бар ешбір дереккөзбен расталмаған. Ол Константиннің өз отбасы мүшелерімен уланғанын, ал Константиннің ұлы Констанций II-нің, оған көңіл бөлген, Константиннің өлімінен кейін ер туыстарын өлтіруге бастамашы болғанын айтады, бірақ бұл нұсқада Констанцийдің іс-әрекеттері дұрыс екендігі көрсетіледі. Филосторгийдің әңгімесі жалған болуы керек, себебі Констанцийдің өзі таратқан "ресми нұсқа" бойынша, оның туыстары кенеттен туған бүлікте кінәсіз құрбандар болған. Бұл қауесеттің пайда болуына қатысты түрлі ұсыныстар жасалған. Берджесс бұл Констанцийдің кісі өлтірудегі рөлін жоққа шығару мүмкін болмаған кездегі кейінірек ойлап тапқан нәрсе деп санайды, ал Кроуфорд бұл Констанцийдің туыстарын өлтіруге солдаттарды ынталандыру үшін пайдаланылған деп есептейді. Дегенмен, Филосторгий айтқандардың кейбірі басқа дереккөздермен сәйкес келеді. Мысалы, Аммиан Марцеллиннің Грацианның кіші інісінің білімін бақылағаны туралы айтқаны, Грацианды ұнатпаған Филосторгийдің оған қатысты "әкелік міндетін атқарды" деп мойындауымен келіседі.

Басылымдар

Бруно Блекман, Маркус Штайн (ред.): Philostorgios Kirchengeschichte (= Кіші және фрагментарлық тарихшылардың Кейінгі Антикалық дәуірі E 7). 2 томдық. Фердинанд Шёнинг, Падерборн 2015, Филосторгий, Шіркеу тарихы. "Антиохиялық Луцианның өмірі және ариандық тарихшылардың фрагменттері" (Mit dem Leben des Lucian von Antiochien und den Fragmenten eines arianischen Historiographen), Жозеф Бидездің редакциясымен және Фридхельм Винкельманның түзетулерімен, GCS (Берлин: Akademie Verlag, 1981). Филосторгийдің Шіркеу тарихы, редактор және аудармашы Филип Р. Амидон, С. Дж. (Атланта: Библиялық әдебиеттер қоғамы, 2007). Фотос, Филосторгийдің Шіркеу тарихының тұжырымы, Эдвард Уолфорд аудармасы, (Лондон: Генри Г. Бонн, 1855).