Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дибан (арабша: ذيبان Ḏiʾbān) моавтықтарға Дибон (моавтық: 𐤃𐤉𐤁𐤍 ; еврейше: דִּיבוֹן Dīḇōn) деп белгілі, Иорданияның Мадаба облысында орналасқан қала. Бұл қала Амманнан оңтүстікке қарай шамамен 70 шақырым, ал Өлі теңізден шығысқа қарай жатыр. Бұрын көшпелі өмір салған қазіргі тұрғындар 1950 жылдары осы қалаға қоныс аударған. Дибанның халық саны шамамен 15 000 адамды құрайды, олардың көп бөлігі әскерде, мемлекеттік органдарда немесе маусымдық ауыл шаруашылығында жұмыс істейді. Көптеген жастар Карак, Мадаба және Амман қалаларындағы университеттерде білім алады. Қала тұрғындарының басым көпшілігі ислам дінін ұстанады.
a town and archaeological site in Jordan
Dhiban, (Arabic: ذيبان Ḏiʾbān) known to the Moabites as Dibon (Moabite: 𐤃𐤉𐤁𐤍 ; Hebrew: דִּיבוֹן Dīḇōn), is a Jordanian town located in Madaba Governorate, approximately 70 kilometres south of Amman and east of the Dead Sea. Previously nomadic, the modern community settled the town in the 1950s. Dhiban's current population is about 15,000, with many working in the army, government agencies, or in seasonal agricultural production. A number of young people study in nearby universities in Karak, Madaba, and Amman. Most inhabitants practice Islam.
Тарих
Ежелгі қоныс қазіргі қаламен іргелес орналасқан. Археологиялық қазбалар көрсеткендей, бұл жерде соңғы 5000 жыл бойы үзіліспен қоныстанған, ал ең алғашқы қоныстану б.з.д. үшінші мыңжылдықта, ерте қола дәуірінде болған. Бұл жердің ұзақ қоныстану тарихының себебі, оның ежелгі дәуірде маңызды сауда жолы болған Корольдік жолдың бойында орналасқандығы. Бұл халыққа қатысты көптеген мәліметтер 15 гектарлық төбеде шоғырланған. 1868 жылы Меша жазуының жариялануы қалаға келушілердің (оның ішінде туристер мен ғалымдар) санының артуына себеп болды, себебі ол Киелі кітаптағы мәтіндерді растайтын сияқты еді.
The ancient settlement lies adjacent to the modern town. Excavations have revealed that the site was occupied intermittently over the past 5,000 years, its earliest occupation occurring in the Early Bronze Age in the third millennium BC. The site's extensive settlement history is in part due to its location on the King's Highway, a major commercial route in antiquity. The majority of evidence for this population is concentrated in a 15 hectare tel. The release of the Mesha Inscription in 1868 led to an upsurge in visitors to the town (including tourists and scholars) due to its ostensible confirmation of biblical passages.
Қола дәуірі
Дибан теліндегі алғашқы маңызды қоныс ерте қола дәуірінде пайда болған. Ерте қола дәуірі мен темір дәуірі аралығында тельде адамдар тұрғандығын көрсететін археологиялық дәлелдер әлі табылмаған. Дегенмен, қазба жұмыстарының бұзылған жағдайы осы мәселеде нақты тұжырым жасауға мүмкіндік бермейді. Дибан, Тутмос III, Аменхотеп III және Рамзес II тұсындағы египеттік мәтіндерде кездесетін "Tpn" немесе "Tbn" қаласына сәйкес болуы мүмкін.
The first substantial settlement at Dhiban's tel was during the Early Bronze Age. Archaeological evidence for a habitation of the tel between the Early Bronze Age and Iron Age has not yet been found. However, the disturbed archaeological context at the site means that this might not be definitive. Dhiban might correspond with the town “Tpn” or “Tbn” found in Egyptian texts from the reigns of Thutmoses III, Amenhotep III, and Rameses II.
Дибан мен исраилдіктер
Киелі кітапта израильдіктер Шығу кезінде Дибанға тоқтағаны айтылған. Киелі кітапта "Дивон" немесе "Дивон-Гад" (דִּיבֹן גָּד) деп еске алынады, себебі қала Ғад тайпасымен беленгендіктен. Библиялық иврит тілінде бұл сөз "құрдымға салу" немесе "сағыну" мағынасын білдіреді. Осы жерде табылған Меша стелесінде, б.з.д. 9 ғасырындағы моавтық патша Меша израильдіктерді қуғандығы және ежелгі Дибанды Моав патшалығының маңызды елді мекені ретінде орнатқандығы жазылған.
According to the Bible, the Israelites stopped at Dhiban during the Exodus. The Bible mentions "Divon" , or "Divon Gad" (דִּיבֹן גָּד) because the city was said to have been occupied by the tribe of Gad. The name in Biblical Hebrew means wasting or pining. According to the Mesha Stele found at the site, Mesha, a Moabite king from the 9th century BCE, expelled the Israelites and established ancient Dhiban as an important settlement in the kingdom of Moab.
Геллендік Дибан және набатейлер
Парсы, эллиндік және ерте Набатей кезеңдеріне қатысты қазба жұмыстарынан аз ғана мәліметтер табылды. Алайда, бірнеше деректер Дибанның б.з.д. I ғасырының ортасында Набатей империясының құрамына енгенін көрсетеді. Оларға Набатей стиліндегі керамика, монеталар және сәулет (мысалы, Набатейлерге тән жоспарламасы бар ғибадатхана, Набатей қалауы, су құбыры, тіреу қабырғасы және монументальді баспалдақ) жатады.
There has been little evidence recovered from the site for the Persian, Hellenistic, and early Nabataean periods. But several lines of evidence indicate that Dhiban became part of the Nabataean empire in the mid 1st century BCE. These include Nabataean style ceramics, coins, and architecture (such as a temple with a Nabataean like layout, Nabataean masonry, an aqueduct, retaining wall, and monumental stairway).
Римдік және Византиялық дибан
106 жылы римдіктер Набатияның жерлерін, Дибанды қоса, өз империясына біріктірді. Набатейлік монументальді құрылыстар тасталып, осы аумақта халық санының азайғаны байқалды. Дегенмен, табылған монеталар, бірнеше буынды отбасылық қабір және жазулар осы жерде адамдар тұрғандығын, сондай-ақ сол кезеңде құрылыс жұмыстары жүргізілгенін көрсетеді. Жазуда римдіктердің осы маңда Патша жолын сақтап тұрғандары да айтылған. Кейін Рим және Византия дәуірлерінде Дибан халқының саны біртіндеп арта бастады. Евсевийдің "Ономастикон" еңбегінде 4-ші ғасырда Дибан өте ірі ауыл ретінде тілге алынған. Археологиялық қазбалар осы кезеңге жататын екі маңызды нысанды – моншаны және екі шіркеуді ашты.
In 106 the Romans incorporated Nabataean territories into their own empire, including Dhiban. The Nabataean monumental buildings were abandoned and there were indications of a population decrease at the site. Coins, a multi generational family tomb, and an inscription do, however, indicate that the site remained inhabited and there were some building projects during this time. The inscription also suggests that the Romans maintained a road near the site, which might have been the King's Highway. Later on in the Roman period and leading into the Byzantine period Dhiban's population began gradually increasing in size. It was even mentioned in Eusebius’ Onomasticon as a very large village in the 4th century. Excavations have uncovered two significant buildings from this time period—a bathhouse and two churches.
Ерте және орта ислам кезеңдері
Дибанның ерте ислам кезеңіндегі қонысының нақты мерзімі әлі де талқыланып жатыр және ол 7-8 ғасырлардағы Омейяд кезеңіне немесе 8-9 ғасырлардағы Аббасид кезеңіне қатысты болуы мүмкін. Осы кезеңде бұл қауымдық дамып, 14 ғасырдағы мамлюк кезеңіне дейін, тіпті 13 ғасырдағы Айюбид кезеңінен бастап Тельдің көп бөлігін қамтыды. Қазба жұмыстары барысында осы кезеңге жататын бірнеше құрылыстар монеталар мен керамикалық бұйымдар арқылы анықталды. 1261 жылы мамлюк сұлтаны Бейбарс Дибанды Айюбид әмірінің ұлына икта ретінде сыйлады. Дибан 1200 және 1300 жылдар аралығында гүлденді. Бұл қала аймақтың маңызды сауда жолында орналасып, жақын жердегі қалаларды етпен қамтамасыз етті. Қаланың әртүрлі ауыл шаруашылық экономикасы болды, бір бұршақ бидай мен арпа жүзім, інжір, бұршақ және нутпен толықтырылды. Дибандағы ауыл шаруашылығы суаруға арналған цистерналарға көп тәуелді болды, себебі жартылай шөлді климат жауын-шашынның белгісіздігіне әкеп соқты. Халық бірнеше егін егіп, шошқа, қой, ешкі және сиыр өсірді, сондай-ақ балық, моллюскалар мен шабақтарды аулады. Ғылыми қазба жұмыстары 20 ғасырдың ортасында, 1950-1953 жылдары Ф.В. Виннетт басшылығымен, кейін В.Л. Рид басшылығымен Америкалық Шығыс зерттеу мектептерінің жобасымен басталды. Қазір Уильям Мортон басқаратын ASOR жобасы 1955, 1956 және 1965 жылдардағы маусымдармен жалғасты. Ағымдағы қазба және қалпына келтіру жобасы – Дибан қазба және даму жобасы, оны Ливерпуль университеті, Нокс колледжі және Берклидегі Калифорния университетінің ғалымдары бірлесіп басқарады. Жұмыстар 2002, 2004, 2005, 2009, 2010, 2012 және 2013 жылдары жүргізілді.
The exact date of Dhiban's early Islamic period settlement is under debate and could be from the 7th–8th century Umayyad period or the 8 9th century Abbasid period. The community thrived during this time and covered most of the tel by the 14th century Mamluk period, if not earlier during the 13th century Ayyubid period. Several structures on the site have been dated to this period using coins and ceramics. In 1261, the Mamluk sultan Baibars granted Dhiban as an iqta to the son of an Ayyubid prince. Dhiban prospered throughout the 1200s and 1300s. It lay on the region's main trade route and supplied meat to nearby towns. The town had a diverse agricultural economy, with einkorn wheat and barley supplemented with grapes, figs, lentils, and chickpeas. Agriculture in Dhiban heavily depended upon the use of cisterns providing water for irrigation, since the semi arid climate made rainfall uncertain. People practiced multi cropping and raised pigs, sheep, goats, and cattle; they also caught fish, shellfish, and crab. Scientific excavations began at the site in the mid 20th century with the American Schools of Oriental Research's project in 1950–1953, led by F. V. Winnett and later by W. L. Reed. The ASOR effort, now led by William Morton, continued with seasons in 1955, 1956, and 1965. The current excavation and restoration project is the Dhiban Excavation and Development Project, co directed by scholars at the University of Liverpool, Knox College, and the University of California, Berkeley. Work has been conducted in 2002, 2004, 2005, 2009, 2010, 2012, and 2013.