Кіріспе

Ирандық-ирактық шиит маржасы және саяси белсенді (1928–2001)

Ұлы аятолла Сәйід Мұхаммед әл-Хусейни әл-Ширази (محمد الحسيني الشيرازي; 31 тамыз 1928 – 17 желтоқсан 2001), көбінесе Имам Ширази деп танылатын, ирандық-ирактық шиит маржасы және саяси белсенді болған.

Ерте өмір және білім

Аль Ширази Мирза Махди әл Ширази мен Халима әл Ширазидің отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы екеуі де 19 ғасырда Шираздан Кербалаға көшіп келген, әл Ширази әулетінен шыққан ең беделді дін қызметкерлері. Ол он баланың ағасы. Оның барлық бауырлары дін қызметкерлері, ал Садық әл Ширази – маржа. Оның анасы темекі қозғалысын бастаған Мирза Ширазидің шөбересі. Оның жүрегі туған інісі Мұхаммед Тақи әл Модарреси де маржа.

Білім

Ол Наджафта өсіп, қысқа ғана уақыт оқыды, 1937 жылы әкесімен бірге Кербелаға көшіп келді. Ол Кербелада әкесінің және Сейид Хосейн Табатабаий Қоми, Сейид Мұхаммед Хади әл-Милани, Шейх Мұхаммед Риза әл-Исфахани, Сейид Зайн әл-Абидин әл-Кашани және Шейх Джафар әл-Рашти сияқты көрнекті ғалымдардан білім алды. 1961 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, үлкен аятоллалар Сейид Мүхсин әл-Хаким, Сейид Абд әл-Хади әл-Ширази және Сейид Ахмет әл-Хавансари оған Кербела семинариясын басқаруға ижаза берді. Әл-Милани сондай-ақ әл-Ширазидің қабілетін Аға Бозорг әл-Теһрани сияқты көптеген белгілі тұлғаларға жеткізді, ол бұл туралы «Табақат әл-Алам» кітабында айтады.

Кувейттегі база

1971 жылы Баас режимі оны Ливанға жер аударып жіберді. Ливаннан әл-Ширази Кувейтке барып, онда тоғыз жыл тұрды. Жұбайлары қосылғаннан кейін, әл-Ширази Кувейтті шиит ғылымының орталығына айналдырды. Осы кезде әл-Ширази Нажафтағы басқа да белгілі шиит дін ғалымдарымен келіспеушілікке түсті. Сол заманғы ең беделді шиит діни басшысы, Ұлы аятолла Әбу әл-Қасым әл-Хойі, әл-Ширазидің ғалымдық дәрежесін төмендетуге тырысты. Жеке харизмасы мен зияткерлік аргументтері арқылы әл-Ширази Кувейт пен Иракта көптеген ізбасар жинады. Оның ізбасарлары «Ширазийн» деп аталды және қалыптасқан шиит діни институттарын сынауға бейім болды.

Клирикалық билік теориясы

Аль Ширази – көрнекті ислами саяси теоретик және теократиялық басқарудың «Хукумат әл-Фуқаха» принципін жасады. Кембридж университетінің Тоби Маттисеннің сөзіне сәйкес: «Мухаммед әл-Ширази мен MVM [Авангардтық миссиялар қозғалысы] саяси теориясы Хомейнидің «велаят-и факих» (заңгердің қамқорлығы) ұғымына өте жақын болды, бірақ әл-Ширази ислам мемлекетін (hukumat al fuqaha / shurat al fuqaha) бір ғана дін қызметкері емес, ғалымдар кеңесі басқаруы керек деген теорияны қолдады». Әл-Ширазидің теориясы бойынша, үкімет жоғары дәрежелі дін қызметкерлерінен құралған «Кеңесші басшылық жүйесі» нысанында болар еді, және ол «Діни биліктің басшы кеңесін» құруға шақырды. Ол «Хукумат әл-Фуқаха» заңдарымен басқарылатын барлық мұсылман елдерін қамтитын жалпылама ислам үкіметін құруды жақтады.

Иран революциясы

Ислам төңкерісінен кейін әл Ширази Құмға көшіп барды. Аль Ширази бастапқыда Иран Ислам Республикасындағы маңызды тұлға болды, оның жақтастары 1980-ші жылдары Иран мемлекетіндегі маңызды лауазымдарды иеленді. Ол "Авангард миссионерлері" қозғалысының рухани басшысы болды.

Әдеби еңбектері

Әл Ширази ғылым, этика, саясат, экономика, социология, құқық, адам құқықтары сияқты түрлі тақырыптарда жазған. Ол 1200-ден астам кітап, трактаттар мен зерттеулер жариялаған. Араб әдебиеті жөніндегі ақын және профессор Асад Али оның өнімділігіне байланысты оны "Авторлардың патшасы" деп атады. Асад Алидің Мұхаммед әл Ширазиді ең көп жазған араб жазушысы деп Гиннес рекордтарына тіркеуге жасаған әрекеті баспагерлер тарапынан қабылданбады. Әл Ширази сөз бостандығы, саяси көптік, пікір-таластар мен талқылаулар, төзімділік және кешірімділікті қамтитын еркіндіктің негізгі және элементарлы қасиеттеріне сенді. Соғыс және зорлық-зомбылыққа қатысты ол, жағдайға мәжбүр болған жауға жауап ретінде соғысты соңғы шара ретінде қолдады. Ол мұсылман емес азаматтарға джизья салығын салуды ұсынды, айтып: "Шындыққа бірте-бірте оралуға көмектесетін нәрсеге қарсы тұрған адам, одан да аз талапкер болуы керек".

Мұра

Ол ұзақ уақыт үй қамауында болғанымен, оны жиі көретіндер бұрынғы жоғарғы басшы Хомейниді немесе қазіргі Әли Хаменеиді ешқашан қорламағанын, олармен қарым-қатынасы жақсы болмаса да айтады. Оның айтуынша, ол қонақтарына: "Маған кемшіліктерімді көрсеткен адамға Алла рақым етсін!" дейтін.

Кәсіпорындар

әл Расул әл Адам мешіті. Кувейт. әл Расул әл Адам семинариясы. Кувейт. Хусейният әл Расул әл Адам. Кувейт. Хусейният әл Расул әл Адам. Лондон. Имам Әли орталығы. Вашингтон қаласы.