Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фулани соғысындағы шайқас
Battle in the Fulani War
1804 жылдың желтоқсан айында болған Цунтуа шайқасы – Фулани соғысының ең ірі шайқастарының бірі.
The Battle of Tsuntua, fought in December 1804, was one of the largest battles of the Fulani War.
Өмірбаян
1804 жылы Гобир билеушісі Юнфа өзінің бұрынғы ұстазы, фулани ислам реформаторы Усман дан Фодионың Хауса қала-мемлекеттеріне қауіптің артуын сезді. Юнфа Хаусаның басқа билеушілерінен көмек сұрап, Усманды қолға түсіріп, өлтіру үшін әскер жинады. Ал Усманның ізбасарлары Хауса билеушілеріне қарсы джихад жариялап, көптеген фулани көшпелілерін өз жағына тартты және Юнфаны дінсіз деп жариялады. Олардың арасындағы жанжал кезінде Юнфа Усманды өлтіруге тырысты, бірақ мылтығы істен шығып, оның қолына ғана оқ тиді. Усман Гулу фулани мемлекетіне қайтып оралып, Хаусаны жеңу үшін үлкен әскер жинады.
In 1804, Yunfa of Gobir realized the growing threat that his former teacher, Fulani Islamic reformer Usman dan Fodio, posed to the Hausa city states. Appealing to the other Hausa rulers for help, Yunfa assembled an army to capture and kill Usman. Meanwhile, Usman's followers spread word of a jihad against the Hausa rulers, attracting a number of Fulani nomads to their cause, and declared Yunfa an infidel. In a dispute between them, Yunfa attempted to kill Usman, but his gun malfunctioned and only wounded his arm. Usman returned to the Fulani state of Gulu, where he raised a large army to crush the Hausa.
Соғыс
Соғыстың алғашқы шайқастарының бірі Цунтуа шайқасы болды. Юнфа, хауса жауынгерлері мен туарег одақтастарынан құралған әскерге ие болды және дан Фодио әскерін жеңді. Олар 2000-3000-нан астам сарбазды жоғалтты, олардың 200-і Құранды жатқа білген хафиздер еді. Кель Грес, Кель Итесен және Кель Тегама туарегтері Гобир маңынан шыққан. Олар жыл сайын қыс айларында осы аймақтағы аңғарларды мал жаюға пайдаланған. Бұл туарегтер Юнфамен одақтасты, себебі олар фульбе джихадистерінің Гобирге қарсы жеңіске жете алмайды деп ойлады және осы аңғарларды қысқы мал жаюға пайдалануды жалғастырғысы келді. Туарегтер Гобирдің көптеген жеңістерінде, әсіресе Цунтуа мен Альвасса шайқастарында маңызды рөл атқарды. Мұсылман әскері Алкалауадан бір күндік сапар қашықтықта орналасқан және олар азық-түлік іздеу үшін шашырап кеткен болуы мүмкін. Бұл Юнфа әскеріне шабуыл жасауға тиімді мүмкіндік берді. Армия Цунтуаға шабуыл жасап, мұсылмандарға жеңіліс сыйлады. Бұл шайқас Рамазан айында болған болуы мүмкін, сондықтан мұсылмандар ораза ұстаған болуы мүмкін. Джихадтың маңызды басшылары түрлі себептермен бұл шайқасқа қатыса алмады. Белло ауырып, Абдулланың аяғы жараланған, ал Әли Джедо туралы ешқандай мәлімет жоқ. Мұсылман әскерінің басшысы Беллоның туысы Саад бин әл Хасан болды, ал қаза тапқандардың арасында имам Мұхаммед Самбо, Зейд бин Мұхаммед Саад және Махмуд Гурдам болды.
One of the first engagement of the war would be Tsuntua. Yunfa, possessing an army composed of Hausa warriors and Tuareg allies, defeated dan Fodio's forces, which lost more than 2,000 to 3,000 men, 200 of whom were said to have been Hafiz (people who know the Quran by heart). The Tuaregs of Kel Gress, Kel Itesen and Kel Tegama were from around Gobir. They used the valleys around the area for grazing during the winter season yearly. These Tuaregs allied with Yunfa as they did not think the Fulbe jihadists could win against Gobir and they wanted to continue using these valleys for winter grazing. The Tuaregs were instrumental in many of Gobir's victories especially in Tsuntua and Alwassa. The Muslims were camped less than a day's journey from Alkalawa and were most likely dispersed looking for food. This provided a desirable opportunity for Yunfa's force to attack. The army attacked in Tsuntua leading to a loss for the Muslims. This battle was likely during Ramadan, so the Muslims might have been fasting. Key leaders of the jihad could not participate in this battle for various reasons. Bello was sick, Abdullah had an injured leg and Ali Jedo was not mentioned. The Muslim leader was a cousin of Bello, Sa'ad bin al Hasan and among the dead were Imam Muhammad Sambo, Zaid bin Muhammad Sa'ad and Mahmud Gurdam.