Кіріспе

Кёлер ауруы (кейде "Колер" деп те жазылады және кейбір мәтіндерде Кёлер ауруы I деп аталады) – алты мен тоғыз жас аралығындағы балаларда кездесетін сирек аяқ сүйектерінің ауруы. Ауру көбінесе ұл балаларға, бірақ қыз балаларға да шағылысады. Оны алғаш рет 1908 жылы неміс радиологы Альбан Кёлер (1874–1947) сипаттаған. Д-р А. Кёлер аяқ ауыратын балалардың рентген суреттерінде аяқ білезігінің (tarsal navicular) өсуі мен дамуында бұзылыстар байқағанын атап көрсеткен. Сонымен қатар, Кёлер ауруы қыздарға қарағанда бес есе көп ұлдарда кездеседі және көбінесе бір ғана аяққа әсер етеді. Кейін бұл аурудың остеохондроз деп аталатын аурулар тобына жататыны анықталды, ол сүйек даму кезіндегі остеоцентрлерде сүйек өсуін бұзады. Бұл ауру аяқ білезігінің (navicular) қанмен уақытша қамтамасыз етілмеуінен туындайды. Осының салдарынан сүйек тіндері өліп, сүйек құлдырайды. Дұрыс емделген жағдайда, көптеген жағдайларда ұзақ мерзімді проблемаларға алып келмейді, бірақ ересектерде сирек қайталануы мүмкін. Аяқ білезігі (navicular) қалыпқа келген кезде симптомдар әдетте басылады.

Симптомдары

Ауруға шалдыккан адамдар аяқтың ортаңғы бөлігінде ауырсыну мен ісінуді сезінеді және көбінесе нәтижесінде ақсап жүреді. Ақсап жүретін науқастар көбінесе аяғының сыртқы жағына салмақ түсіріп басады. Сондай-ақ, navicular сүйек үстінде сезімталдық болуы мүмкін. Науқастар көбінесе төбесінде ауырсынудан шағымданады. Диагноз қою үшін екі аяқтың рентген суреті түсіріледі. Ауруға шалдыккан аяқта склероздық және жалпақ navicular сүйек байқалады. Симптомдар бірнеше аптаға созылуы немесе 2 жылға дейін жалғасуы мүмкін. Симптомдардың басылуының белгісі – жіті қабынудың тоқтауы және аяқтың айқын жазылуы. Бұл зақымдалған сүйек пен тарсальды navicular сүйегінің қалыпты көлеміне, тығыздығына және құрылымына қайта орала бастағанын көрсетеді.

Себеп

Кёлер ауруының себебі ғалымдар тарапынан әзірге белгісіз деп жарияланды. Дегенмен, сүйек толыққанды ересек формаға (оссификация) жете алмай тұрып, аяққа және оған байланысты қан тамырларына түсетін күш салдарынан пайда болуы мүмкін деген күдік бар. Бұл сүйек оссификациясы әдетте қыз баланың өмірінің алғашқы 18-24 айында, ал ұл баланың өмірінің алғашқы 24-30 айында басталады. Тарсалдык навигатор сүйегіндегі оссификация аяқтың басқа сүйектеріне қарағанда баяу жүреді. Бұл қысылу нәтижесінде айналасындағы аймақтарда қанмен қамтамасыз етудің жалпы төмендеуіне алып келеді. Сонымен қатар, кейбір ғалымдар генетикалық факторлардың аурудың дамуында маңызды рөл атқаруы мүмкін екенін ұсынады, бірақ тікелей себеп-салдар байланысы анықталған жоқ, сондай-ақ ауруға себеп болатын ген де табылмады.

Диагностика

Диагноз анамнез және жоғары күдік деңгейі негізінде қойылады. Тексеру кезінде кепшік сүйек басының анық сезімталдығы байқалады. Рентген суреттері кепшік сүйектің тығыздығының артуы және тарылуының ерекше белгілерін көрсетеді.

Емдеу

Емдеу әдетте зардап шеккен аяқты демалдыруды, ауырсынды басатын дәрілер қабылдауды және аяққа қысым түсірмеуді қамтиды. Жедел жағдайларда науқасқа тізеден төменге дейін салынатын гипс таңылды. Гипс әдетте 6-8 апта бойы тағылады. Гипсті алып тастағаннан кейін кейбір науқастарға 6 айға дейін табанды қолдайтын жабдықтар тағайындалады. Сонымен қатар, орташа деңгейдегі жаттығулар да пайдалы, сондай-ақ физиотерапия да көмектеседі. Бұл аурумен ауыратын балалардың жағдайы өте жақсы. Ауру біраз уақытқа созылуы мүмкін, бірақ көптеген жағдайларда бастапқы диагноз қойылғаннан кейін екі жыл ішінде жазылып кетеді. Көптеген жағдайларда аяққа тұрақты зақым келмейді, бірақ кейбіреулері аяғына қанағаттандырмайтын зақымдар алады.