Кіріспе

Дварф (Dvärgen) – Пэр Лагерквисттің 1944 жылы жазылған романы. Ол оның ең маңызды және көркем жаңалықтары мол романы саналады. 1945 жылы оны Александра Дик ағылшын тіліне аударған. Романның негізгі оқиғасы Милан қаласының фантастикалық нұсқасында өтеді. Романның Бернардо есімді кейіпкері – 1482 жылдан 1499 жылға дейін Милан сарайының суретшісі және әскери архитектор болған Леонардо да Винчидің фантастикалық бейнесі. Роман итальяндық Ренессанс дәуірін адамды жек көретін кісі өлтірушінің көзқарасымен бейнелейді.

Сюжет

Басты кейіпкер – итальяндық қала-мемлекеті сарайындағы аласа, бірақ сұлу адам. Нақты уақыты мен орны белгісіз, бірақ Бернардо есімді кейіпкердің болуы, ол Леонардо да Винчиге есімдері мен мінездері жағынан ұқсас, оқиғаның Леонардоның Милан герцогы Людовико Сфорцаның сарайында болған 1482-1499 жылдар аралығындағы Миланның ойдан шығарылған нұсқасында өріс алғанын көрсетеді. Санта-Крочеге жақын жерде екені туралы сілтеме бар, бірақ бұл Санта-Кроче ди-Фиренце базиликасымен шатастырылған болуы мүмкін, сондықтан оқиға Флоренцияда орын алған болуы да мүмкін. Сонымен қатар, Лагерквист Бернардо/Леонардоның Миланда жасаған «Соңғы кешкі ас» және Флоренциядағы «Мона Лиза» туындыларын сюжетке енгізеді. Сондай-ақ, Никколо Макиавеллиге «Билеуші» (Принц) атты еңбегін жазуға шабыт берген ханзаданың Чезаре Борджия болғаны айтылады, ол Леонардо да Винчини әскери сәулетші ретінде жұмысқа алған. Ол (Бернардо ретінде) «Қалыңдық» романында сурет салумен қатар осындай рөл атқарады. Осылайша, осы тарихи орындар мен тұлғалардың элементтері романның фондық бөлігіне араласады. Қалыңдық – романның баяндаушысы, өзінің тәжірибесін күнделік түрінде жазуға құштар. Романның барлық оқиғасы оның көзқарасынан, көбінесе естеліктер арқылы, бірнеше сағаттан немесе минуттан бастап, бірнеше аптаға немесе айларға дейін кейін баяндалады. Қалыңдық – терең мизантроп, және жалпы алғанда, барлық жаман қасиеттерді бойына сіңірген. Ол ханзададан (қала-мемлекеттің билеушісі, хан емес, патша) немесе оның кейбір аспектілерінен басқа, сарайдағы барлық адамдарды жек көреді. Ол соғыс, қатыгездік және өзгермейтін ұстанымдарды жақсы көреді. Романның басқа кейіпкерлерінің көпшілігі оқиғалар барысында дамиды, ал қалыңдық бастапқы беттен соңғы бетке дейін өзгермейді. Ол терең діншіл, бірақ оның христиандыққа деген көзқарасы кешірімсіз Құдайға сенуді қамтиды. Ол Бернардоның ғылымына қызығушылық танытады, бірақ шындықты іздеудегі табандылығынан тез көңілі толады. Қалыңдыққа ханзаданың бірнеше жауларын уланған шараппен өлтіруді бұйырғанда, ол осы мүмкіндікті пайдаланып, ханзаданың қарсыласының біреуін өлтіреді, себебі қалыңдыққа ол ұнамайды және ол ханзаданың әйелімен қарым-қатынаста болады. Роман қалыңдықтың ханзада сарайының ең төменгі қабатында тізгінмен байланған күйде аяқталады, ол енді ешқашан босатылмайды. Ол ханзаданың әйеліне ашуланып, оның күнәлары үшін өлтіргені үшін сотталғандай көрінеді. Алайда ол бұл үкімді жеңіл қабылдайды, өйткені, оның айтуынша, "жақын арада ханзадаға өзінің қалыңдығы тағы да қажет болады".

Түсіндірме

"Кеуде" бірнеше түрлі жолмен түсіндірілді, бірақ көбінесе Лагерквист адамның зұлым жақтарын көрсететін, шынайы зұлым кейіпкер жасауға тырысқандығы деп есептеледі. Кеуде бейнесі эмпатиясы жоқ адамды (мысалы, романның психопатиялық және адамды жек көретін Кеудесін) "эмоционалдық кеудемен" салыстыру үшін таңдалған болуы мүмкін. Романның кейбір тұстарында, әсіресе соңына жақын, Кеуде принстің өзінің қараңғы жағының көрінісі сияқты көрінеді, жеке тұлға емес. Көп мағынада "Кеуде" – адамзаттың негізгі зұлымдықтарын Кеуде айтатын, сырттан келген, мүлдем зұлым тұлғаның баяны. Әрбір кейіпкер әртүрлі жамандықтар мен кемшіліктерді көрсетеді: ханзада – ашкөз, кісі өлтіруге бейім және екіжүзді, ханшайым – өзімшіл, адал емес, бірікпейтін және ақымақ діншіл. Бернардо (Да Винчи сияқты), ғылымның зұлым жағын көрсететін, өнерін және шеберлігін кісі өлтіру үшін пайдаланатын жалтақ. Ханзаданың қызы мен оның жақыны да ақылсыз және ақымақ. Дон Рикардо – бейқам, сатқын, алдамшы, шексіз жейтін және ханшайымға ғашық. Жалдамалы әскер капитаны Бокаросса да ақша үшін зұлымдық жасаудың адамгершілікке тән әлсіздігінің мысалы. Бәрін Кеуде баяндайды, ол аморальді және қуанышсыз (Дон Рикардоның өмір сүру қуанышынан жиреніп, тамақ және секске қатысты "Гитлерлік" көзқарастарға ие). Мұның бәрі біздің жамандыққа және кемшіліктерге бейімділігімізді анық көру үшін жасалған.