Кіріспе

Торонто экономикасы Канада экономикасына ең үлкен үлес қосады, ол ұлттық ЖІӨ-нің 20 пайызын құрайды және әлемдегі маңызды экономикалық орталық болып табылады. Торонто – коммерциялық, тарату, қаржы және өнеркәсіптік орталық. Бұл Канаданың банк және қор биржасының орталығы, сондай-ақ елдің негізгі көтерме сауда және тарату нүктесі. Онтарионың шикізаттарының және гидроэлектр қуатының молдығы Торонтоны өнеркәсіптің маңызды орталығына айналдырды. Үлкен Торонто агломерациясы Канаданың өндірілген тауарларының жартысынан астамын шығарады. 2009 жылдан бері Торонто экономикасының ЖІӨ-сі жыл сайын 2,4 пайызға өсті, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен жоғары. 2022 жылы Торонто халқы 3,025 миллион адамды құрады, ал Торонтоның халық санағы бойынша агломерациясының халқы сол жылы 6,47 миллион адамды құрады.

Тарих

Торонто ежелгі заманнан бері халықтардың тоғысқан жолдарында орналасқан, онда көптеген өзендер мен тамаша порты бар. Экономика Онтарионың қоныстануына негізделген. 19 ғасырдың соңында Торонто теміржолдардың орталығына айналып, Онтариоға тауарлармен жабсықтады. Оның саяси орталық ретіндегі мәртебесі экономикалық бейқайдалық кезеңдерде біршама тұрақтылықты қамтамасыз етті. Торонтода 2-ші дүниежүзілік соғыстан кейін, әсіресе соғыстан қираған Еуропадан келген иммигранттардың осы аймақты қоныстандыруды таңдауынан кейін үлкен өсім болды. Өндіріс, әсіресе автомобиль өндірісі, халық санының өсуіне байланысты дамыды. Торонто сол кездегі Канаданың тағы бір ірі орталығы Монреальден гөрі жылдам өсті және 1970 жылдары оны басып өтті. Су арқылы тасымалдау Торонтоның алғашқы дамуында маңызды рөл атқарды, бірақ қазір порты өнеркәсіптік пайдалану үшін аз қолданылады. Елдегі ең көп жолаушы тасымалдайтын Пирсон әуежайының маңындағы аймақ ірі өнеркәсіптік аймақтардың біріне айналды. Торонто аймағындағы одан әрі өсім көбінесе Квебек сепаратизмімен байланысты, бірақ оның ықпалының шегі әлі де даулы, кейбір мамандар бұл әсерді ағылшын тілді БАҚ артық көрсеткенін айтады. 1970 жылдары Квебек либералдық партиясы мен Parti Québécois француз тіліне қатысты бірқатар заңдарды қабылдады, олар ағылшын тілді бизнеске (әсіресе көпұлтты корпорацияларға, олардың нарықтары Квебек шекарасынан тыс жерлерде) және ағылшын тілінде сөйлейтін Монреаль тұрғындарына қолайсыз болып көрінді. Олардың кейбіреуі (мысалы, Монреаль банкі) және көптеген тұрғындары кейін Торонтоға көшіп кетті, онда француз тілін білу бизнес немесе жұмысқа орналасу үшін міндетті емес. Торонтоның өндіріс секторының көп бөлігі Үлкен Торонто аймағының шеткі қалаларына көшіп кетті, жердің төмен бағасын және кеңею үшін жерді іздеді. Бұл жаңа үрдіс емес, ол 100 жылдан астам уақыттан бері сақталып келеді. Батыс Торонто сияқты ерте қала маңындағы аудандар өнеркәсіп үшін дамыды және кейіннен Торонто қаласының кеңеюімен біріктірілді. Батыс Торонтода бір кезде ірі мал базары болған, ол қаланың солтүстігіне көшірілді. Ескі өнеркәсіптік жердің көп бөлігі жаңа тұрғын үйлерге айналдырылды, бұл лофттар мен пәтерлерді салуға мүмкіндік берді, ал өнеркәсіптік кәсіпорындар одан әрі алысқа жылжыды. Бұл сектор әлі де ірі жұмыс беруші болып табылады және 25 000 адамды тікелей жұмыспен қамтиды. Торонтоның өзі қызмет көрсету саласына көшті. Бұл Канададағы ағылшын тілді медиа индустриясының, жарнама индустриясының, ойын-сауық индустриясының, сән индустриясының, байланыс және технология индустриясының, фармацевтикалық индустриясының, бөлшек сауда индустриясының және Канададағы қаржы индустриясының орталығы болып табылады. Бұл аймақ компьютерлік бағдарламалық жасақтаманы дамытудың ірі орталығы болып табылады. Торонто сонымен қатар негізгі қызметі басқа жерде жүзеге асырылатын көптеген компаниялардың бас кеңселеріне айналды, мысалы, кен өндіру және жылжымайтын мүлік салалары, олар қаржы орталығына жақын болуы керек. Торонто дамыған сайын туризм индустриясын да дамытты, Торонто Итон орталығы, Роджерс орталығы, Скотиабанк Арена, Рой Томсон залы, Онтарионың өнер галереясы, Корольдік Онтарио мұражайы, Рипли аквариумы және ең бастысы CN мұнарасы сияқты көрікті орындарды құрды, ол сонымен қатар байланыс мұнарасы болып табылады.

Қаржылық

Торонто – елдің коммерциялық және қаржы орталығы, сонымен қатар Британдық Global Financial Centres Index бойынша әлемдегі ірі қаржы орталықтарының бірі. Торонтода Торонто қор биржасы (TSX) орналасқан, ол капитализация бойынша АҚШ-тағы үшінші ірі, ал 2015 жылғы 31 қаңтардағы мәліметтер бойынша әлемде тоғызыншы орында тұр. 2020 жылғы Global Financial Centres Index бойынша Торонто әлемдегі ең бәсекеге қабілетті 31-ші қаржы орталығы деп танылды (Ванкувер мен Монреальден кейін Канадада үшінші орын). Банктер мен сақтандыру компанияларын қоса алған қаржы қызметтері секторы Торонто экономикасының шамамен 20% құрайды. Торонто ондық баға белгілеуді қолданған Солтүстік Америкадағы алғашқы биржа, сондай-ақ толыққанды компьютерлендірілген жүйені қолданған әлемдегі алғашқылардың бірі. Әлемдегі алғашқы биржалық қор (ETF) 1990 жылы осы биржада тіркелген. TSX – тау-кен, мұнай және газ өнеркәсібі үшін әлемдегі ең ірі биржа, жасыл технологиялар бойынша листингтердің көшбасшысы және Солтүстік Америкада тізімделген технология компанияларының саны бойынша екінші орында. Торонто – Солтүстік Америкадағы ең қарқынды дамып келе жатқан қаржы орталығы, Нью-Йорк пен Чикагодан кейін Солтүстік Америкадағы екінші ірі орталық, онда Канаданың ірі банктері мен брокерлік мекемелерінде шамамен 205 000 адам жұмыс істейді. Торонтодағы қаржы ауданы Бей-стритте орналасқан, ол Нью-Йорктегі Уолл-стритке баламалы. Қалада Канаданың бес ірі банкінің штаб-пәтері орналасқан: Канада Корольдік банкі, Торонто Доминион банкі, Скотиабанк, Монреаль банкі және Канада Императорлық сауда банкі. Дүниежүзілік экономикалық форум 2007-2014 жылдар аралығында Торонтоны әлемдегі ең қауіпсіз банк жүйесі деп таныды.

БАҚ және ойын-сауық

Торонто – Канаданың кино және теледидар индустриясының маңызды орталықтарының бірі, бұл Канадада өндіріс құнының төмен болуымен байланысты. Қаланың көшелері мен танымал орындары Чикаго және Нью-Йорк сияқты американдық қалалардың көріністерін сомдайтын түрлі фильмдерде көрсетіледі. Қала фильм түсіру үшін әртүрлі локациялар мен аудандарды ұсынады, ал Торонтоның Кино және Теледидар кеңсесі осы процеске көмектеседі. Торонтода Pinewood Toronto Studios, Cinespace Film Studios және Revival 629 сияқты ірі киностудиялар орналасқан. Айналасындағы аймақта CBS Stages Canada және Markham Movieland сияқты жаңа өндіріс алаңдары пайда болды. 2006 жылы Filmport атты жаңа, ірі киностудияның құрылысы басталды, оның бірінші кезеңі 2008 жылдың наурызында, ал екінші кезеңі 2010 жылы ашылды. Бұл студияда Солтүстік Америкадағы ең үлкен дыбыс жазу студиясы бар. Қала жыл сайынғы Торонто халықаралық кинофестивалін (TIFF) қабылдайды, ол Солтүстік Америкадағы ең ірі фестивальдердің бірі, сондай-ақ континенттегі ең ірі құжатты фильмдер фестивалі – Hot Docs Canadian International Documentary Festival өтеді. Торонтоның кино индустриясы Торонто агломерациясынан тыс, Гамильтон және Ошава сияқты көршілес қалаларға дейін тараған. Көптеген фильм өндіріс орындарымен қатар, Торонто көптеген медиа және ойын-сауық корпорацияларының бас кеңсесіне де мекенжай болып табылады. Bell Media, Rogers Communications, Corus Entertainment және Canadian Broadcast Corporation – бұл қалада орналасқан медиа корпорацияларының бірнешеуі.

Технология

Торонто – Канада және әлемдік технология индустриясының ірі орталығы, жыл сайын 52 миллиард долларлық кіріс табады. 2017 жылы Торонтодағы технологиялық фирмалар Сан-Франциско аймағы, Сиэтл және Вашингтон округінің жиынтығынан артық 30 000 жұмыс орны ұсынды. Үлкен Торонто аймағы, Китченер-Ватерлоо аймағы және Гамильтон қаласы арасындағы аймақ Бранхам тобы тарапынан «цифрлық дәліз» деп аталды – бұл аймақ Калифорниядағы Кремний алқабына ұқсас, технологиялық компаниялар мен жұмыс орындарына жоғары шоғырланған. Торонто Солтүстік Америкадағы ақпарат және коммуникациялық технологиялардың үшінші ірі орталығы болып табылады, Нью-Йорк қаласы мен Кремний алқабынан кейін келеді, және тек Торонто технология секторында 168 000-нан астам адам мен 15 000 компания жұмыс істейді. Торонтода ірі стартап экожүйесі де бар. 2013 жылы қала әлемдегі ең жақсы стартап орталықтарының арасында 8-орынды, ал өнімділік және қолдау көрсету бойынша 3-орынды иеленді. Аймақ сонымен қатар Канаданың ең ірі биотехнологиялық кластері ретінде қалыптасты, елдің өмірлік ғылымдар компанияларының 50%-дан астамы осы аймақта орналасқан. Торонтоның биотехнология индустриясы Discovery District айналасында шоғырланған, бұл қала орталығының 2,5 км² ауданында орналасқан, онда көптеген ірі ауруханалар, жетекші ғылыми-зерттеу институттары және MaRS ғимараттары бар.

Туризм

Торонтода кең ауқымды және әртүрлі коммерциялық инфрақұрылым бар. Торонтоның Итон орталығы – Торонтодағы ең маңызды туристік орын, оны жыл сайын 47 миллионнан астам адам бағалайды. Көптеген туристерді тартатын басқа сауда аймақтарының қатарында әлемдегі ең үлкен жерасты сауда кешені – PATH желісі, сонымен қатар эклектикалық Кенсингтон және Сент-Лоуренс базары бар. Mink Mile және Йорквилль ауданы Торонтодағы ең сәнді сауда және тамақтану орындарының бірі болып есептеледі. Queen Street East көшесінде Торонтоның ең ірі камера дүкендерін кездестіруге болады. Ірі гипермаркеттер Торонтоның орталық бөлігінде жиі кездеспейді, бірақ қала шеткері мен маңында көптеген ірі сауда орталықтары, гипермаркеттер мен арнайы дүкендер бар, мысалы, арзан сәндес киімдер мен шамдар сататын дүкендер Йоркдейл сауда орталығына жақын Орфус жолында орналасқан. Мода ауданы Кинг және Спадина көшелерінің жанында, солтүстік жағындағы ескі Қытай ауданына және шығыс жағындағы ойын-сауық ауданына жақын орналасқан. Торонтодағы сенбілік сауда 1980 жылдары осы мода ауданында бастау алды. Сент-Лоуренс базары – жаз айларында ашық ауада жергілікті өнімдер сатылатын үлкен, тарихи сауда орыны. Кенсингтон базарында да Қытай ауданына жақын жерде ашық ауада сауда жасайтын сатушылар бар. Қаланың өзінде CF Sherway Gardens және Fairview Mall сияқты көптеген ірі және ерекше сауда орталықтары мен сауда алаңдары бар. Торонтодағы сауда туристер үшін қызығушылық тудыратын маңызды факторға айналды, мысалы, 1980 жылдары Итон орталығы туристік орын ретінде танылды. Торонто мен оның төңірегінде көптеген этникалық сауда орталықтары бар, олардың ең ірісі – Маркхемдегі Pacific Mall, ол аймақтағы көптеген қытай халқына қызмет көрсетеді. Торонто аралдары – туристерді тартатын маңызды орын, себебі олардың табиғатының әсемдігі, аралдарда жеке көлік құралдарына тыйым салынғаны және Торонтоның орталық бөлігіне жақын орналасқандығы олардың басты артықшылықтары. Сонымен қатар, CN мұнарасы, Casa Loma, Торонтоның театрлары мен мюзиклдері, сондай-ақ Йонге-Дандас алаңы және Канаданың Рипли аквариумы туристерді қызықтыратын орындар. Торонто мәдени әртүрлілігіне байланысты әртүрлі жоғары сапалы тағамдарды ұсынады. Бұл тұрғындардың шетелден келгендерінің үлесі бойынша әлемдегі ең көп мәдени қала және әлемнің көптеген аймақтарынан шыққан этникалық топтарды қамтиды, олардың ішінде Кіші Италия, Қытай ауданы, Корея ауданы және Гректаун бар. Соңғы кезде сапалы мейрамханалардың көптігімен де танымал болды. Торонтода көптеген ірі спорт түрлері және кәсіби спорт командалары бар, олардың қатарында Торонто Аргонавттары, Торонто Блю Джейс, Торонто ФК, Торонто Мейпл Лифс, Торонто Рапторс және Торонто Вольфпак командалары бар. Торонтода жыл сайын өтетін маңызды спорттық іс-шараларға теннис бойынша Канада ашық чемпионаты кіреді. Теннис бойынша Канада ашық чемпионатының іс-шаралары Монреаль және Торонто қалалары арасында кезектеседі. Жұп жылдары ерлер турнирі Торонтода, ал әйелдер турнирі Монреальде, ал тақ жылдары керісінше өтеді. Сондай-ақ Honda Indy Toronto және Toronto Waterfront Marathon жарыстары да өткізіледі. Гольф бойынша Канада ашық чемпионаты Торонтода 20 рет өткізілді, соңғысы 2010 жылы Сент-Джордж гольф клубында өтті. Бұрын Торонтодағы бес гольф алаңы Канада ашық чемпионатын қабылдаған болса да, Сент-Джордж гольф клубы Канада ашық чемпионатының өтетін орындарының тізіміндегі жалғыз алаң болып табылады. Қалада Scotiabank Arena, Rogers Centre және BMO Field сияқты бірқатар ірі спорттық кешендер де бар.

Жылжымайтын мүлік және құрылыс

Торонтода ірі коммерциялық және тұрғын үйлерді салумен айналысатын көптеген компаниялар, сондай-ақ құрылыс, инженерлік және архитектура фирмалары орналасқан. Жылжымайтын мүлік және құрылыс саласы Торонто экономикасының маңызды бөлігі болып табылады. 2016 жылы бұл сала Торонто экономикасының 18 пайызын құрады. Брукфилд Пропертиз, Оксфорд Пропертиз және Кадиллак Фэрвью сияқты компаниялар ірі коммерциялық жылжымайтын мүлікті дамыту және басқару саласындағы жетекшілердің қатарында. Кондоминиум салу саласы жақсы дамыған Торонто Солтүстік Америкада көппәтерлі тұрғын үйлер салудың маңызды орталығы болып есептеледі.