Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1541–1818 жылдар аралығында испан империясының территориясы
1541–1818 territory of the Spanish Empire
Чилидің генерал-капитандығы (Capitanía General de Chile kapitaˈni. a xeneˈɾal de ˈtʃile), Чили губернаторлығы немесе Чили корольдігі – 1541 жылдан 1818 жылға дейін испан империясының құрамында болған, бастапқыда Перу вице-корольдігінің бір бөлігі болған территория. Ол қазіргі Чилидің көп бөлігін және Аргентинаның Патагония аймағындағы оңтүстік бөліктерін қамтыды. Оның астанасы Сантьяго де Чили қаласы болды. 1810 жылы ол тәуелсіздік жариялады, бірақ 1814 жылы испандықтар бұл территорияны қайта басып алды. 1818 жылы Чили Республикасы ретінде тәуелсіздік алды. Ұзақ тарихында бірнеше испан губернаторлары мен бірнеше корольдер билік етті.
The General Captaincy of Chile (Capitanía General de Chile kapitaˈni. a xeneˈɾal de ˈtʃile), Governorate of Chile, or Kingdom of Chile, was a territory of the Spanish Empire from 1541 to 1818 that was, initially, part of the Viceroyalty of Peru. It comprised most of modern day Chile and southern parts of Argentina in the Patagonia region. Its capital was Santiago de Chile. In 1810 it declared itself independent, with the Spanish reconquering the territory in 1814, but in 1818 it gained independence as the Republic of Chile. It had a number of Spanish governors over its long history and several kings.
Атауы
Чилидің генерал-капитандығы Кастилия Тажына қосылды, Жаңа әлемдегі барлық басқа испан иеліктері сияқты. Чилидің генерал-капитандығы алғашқыда Жаңа Экстремадура (кейіннен Мексиканың бір бөлігіне берілген атау) деп, содан кейін Үндістан Фландриясы деп аталды. Бенжамин Викуна Маккена Чилидің ресми және бейресми түрде әрқашан Чили Корольдігі болып келгенін атап өтті. XVI ғасырда Педро Марино де Лобера, 1575 жылғы Вальдивияның коррегидоры, Чили Корольдігінің тарихын жазды. XVI, XVII және XVIII ғасырлардағы басқа жарияланымдар да осы Патшалық деп белгілі болған мемлекеттің атын және/немесе мәртебесін растайды. Дегенмен, корольдік мәртебесі ресми түрде қолданылып, сотта мойындалса да, корольдіктің құқығының көп бөлігі испандық билік астында болды, кейін ол республикаға айналды. Чилидің генерал-капитандығының әкімшілік құрылымы, басқа испан отарлық иеліктері сияқты, Үндістан Кеңесіне және Үндістан заңдарына бағынды. Күнделікті жұмыстарды көбінесе вице-корольдер мен губернаторлар атқарды, олар теңіз арқылы билік ететін аймақтарда патшаның өкілі болды. Америкадағы күрделі өркениеттердің ортасы болған немесе бай елдерге айналған аймақтарды испандар көбінесе "корольдіктер" деп атады.
The Captaincy General of Chile was incorporated to the Crown of Castile as were all the other Spanish possessions in the New World. The Captaincy General of Chile was first known as New Extremadura (a name subsequently given to a part of Mexico) and then as Indian Flanders. Benjamin Vicuna Mackena noted that Chile has always been officially and unofficially the Kingdom of Chile. In the XVI century Pedro Marino de Lobera, “Corregidor de Valdivia”, 1575 wrote the Chronicles of the Kingdom of Chile. Other publications of the XVI, XVII and XVIII centuries confirm the name and/or status of what is known as the Kingdom. However, although the status of kingdom was officially used and recognised in Court the jurisdiction of the kingdom was still under Spanish control for most of its existence, later it became a republic. The administrative apparatus of the Captaincy General of Chile was subordinate to the Council of the Indies and the Laws of the Indies, like the other Spanish colonial possessions. The day to day work was handled mostly by viceroys and governors, who represented the king in the overseas territories. The areas of the Americas, which had been the site of complex civilizations or became rich societies were usually referred to by the Spanish as "kingdoms".
Барлау және жаулап алу
1536 жылы Диего де Алмагро Инка империясының оңтүстігіндегі аумақтарды зерттеу үшін алғашқы экспедицияны ұйымдастырды, бұл аймақ оған Жаңа Толедоның губернаторы ретінде берілген еді. Алмагроның қайтысынан кейін Педро де Вальдивия 1539 жылы Франсиско Писарроның келісімімен аймақты зерттеу және жаулап алу құқығын сұрап, алды. Вальдивия Сантьяго-дель-Нуэво-Экстремо қаласын құрды, ал бірнеше айдан кейін оның қалалық кеңесі (кабильдо) 1541 жылдың 11 маусымында оны Жаңа Экстремадураның губернаторы және генерал-капитаны етіп тағайындады. Вальдивия басқарған кезеңде құрылған басқа қалалар: 1550 жылы Консепсьон, 1551 жылы Ла Империал, 1552 жылы Санта-Мария-Магдалена-де-Вилья-Рика және Санта-Мария-ла-Бланка-де-Вальдивия, ал келесі жылы Лос-Конфинес және Сантьяго-дель-Эстеро Анд тауларының шығыс беткейінде салынды. 1553 жылы Вальдивия қоныстанған жерлерді қорғау үшін бірнеше бекіністер салды: Сан-Фелипе-де-Араукан, Сан-Хуан-Баутиста-де-Пурен және Сан-Диего-де-Тукапель. Осы жылы Вальдивияның қайтысынан кейін, Виларика мен Консепсьон бекіністері жоғалып кетті. Олар Лаутаро мен Кауполиканмен болған соғыстан кейін қайта табылды. Гарсия Хуртадо де Мендоса мапучелерді жеңгеннен кейін елді мекендер өсіп, тағы да қалалар құрылды: 1558 жылы бұрынғы Сан-Диего-де-Тукапель бекінісі орнында Канете-де-ла-Фронтера, Вилла-де-Сан-Матео-де-Осорно, 1560 жылы Сан-Андрес-де-Ангол, 1561 жылы Сиудад-де-Мендоса-дель-Нуэво-Валье-де-Ла-Риоха, 1562 жылы Сан-Луис-де-Лойола-Ньюэва-Медина-де-Риосеко және Сан-Хуан-де-ла-Фронтера, 1567 жылы Сантьяго-де-Кастро салынды. Мартин Гарсия Онез де Лойола 1595 жылы Био-Био өзенінің оңтүстігінде Санта-Крус-де-Коя атты соңғы қаланы құрды.
In 1536 Diego de Almagro formed the first expedition to explore the territories to the south of the Inca Empire, which had been granted to him as the Governorship of New Toledo. After Almargo's death, Pedro de Valdivia solicited and was granted in 1539 the right to explore and conquer the area with Francisco Pizarro's approval. Valdivia founded the city of Santiago del Nuevo Extremo and a few months later its cabildo (municipal council) appointed him governor and Captain General of New Extremadura on June 11, 1541. Other cities founded during Valdivia's administration were Concepción in 1550, La Imperial in 1551, Santa María Magdalena de Villa Rica and Santa María la Blanca de Valdivia in 1552, and the following year Los Confines and Santiago del Estero on the eastern side of the Andes. In 1553 Valdivia also founded a series of forts for protection of the settled areas: San Felipe de Araucan, San Juan Bautista de Purén and San Diego de Tucapel. After Valdivia's death that same year, these last forts, Villarica and Concepcion were lost. they were recovered following the war with Lautaro and Caupolicán. Following the defeat of the Mapuche by García Hurtado de Mendoza, settlements continued to grow and more cities were founded: Cañete de la Frontera on the site of the former Fort San Diego de Tucapel and Villa de San Mateo de Osorno in 1558, San Andrés de Angol in 1560, Ciudad de Mendoza del Nuevo Valle de La Rioja in 1561, San Luis de Loyola Nueva Medina de Rioseco and San Juan de la Frontera in 1562, and Santiago de Castro in 1567. Martín García Óñez de Loyola founded a last city south of the Bio Bio River, Santa Cruz de Coya, in 1595.
Оңтүстік Чилидің құлдырауы
Мапучелердің көтерілісі 1598 жылғы 23 желтоқсандағы Куралаба шайқасы туралы жаңалықтан кейін басталды, онда вице-токи Пелантару және оның лейтенанттары Анганамон мен Гуаикимилла үш жүз адаммен испан губернаторы Мартин Гарсия Онез де Лойоланы және оның көптеген серіктерін өлтірді. Келесі бірнеше жыл ішінде мапучелер Мапуче территориясындағы жеті испан қаласын қиратты немесе оларды тастап кетуге мәжбүр етті: Санта-Круз-де-Коя (1599), Санта-Мария-ла-Бланка-де-Вальдивия (1599), Сан-Андрес-де-Лос-Инфантес (1599), Ла-Империаль (1600), Санта-Мария-Магдалена-де-Вилья-Рика (1602), Сан-Матео-де-Осорно (1602) және Сан-Фелипе-де-Араукан (1604).
A Mapuche revolt was triggered following the news of the battle of Curalaba on the 23 of December 1598, where the vice toqui Pelantaru and his lieutenants Anganamon and Guaiquimilla with three hundred men ambushed and killed the Spanish governor Martín García Óñez de Loyola and nearly all his companions. Over the next few years the Mapuche were able to destroy or force the abandonment of seven Spanish cities in Mapuche territory: Santa Cruz de Coya (1599), Santa María la Blanca de Valdivia (1599), San Andrés de Los Infantes (1599), La Imperial (1600), Santa María Magdalena de Villa Rica (1602), San Mateo de Osorno (1602), and San Felipe de Araucan (1604).
17 ғасыр: патшалықтың нығаюы
XVII ғасырда Чилидің испандық теңіз арқылы билік еткен аумағында халық орналасуының құрылымы өзгерді. XVI ғасырда испандықтар құрған қалалардың көпшілігі Био-Биодан оңтүстікке қарай орналасса, Сантьяго, Ла-Серена және кейбір Анд таулары арғы қалалар ғана солтүстікте болған. XVII ғасырда испан билігі мен елді мекендер Био-Био облысының оңтүстігінде тасталып қалды. Магеллан бұғазына қарай кеңею әлеуеті бар алтын экспорттаушы патшалық, Испания империясының ең қиын және табиғи ресурстарға кедей мемлекеттерінің біріне айналды. Испания империясы Чилидегі тұрақты армияны қаржыландыру үшін Потосиден күміс аударуға мәжбүр болды, олар Арауко соғысында күресті. Франсис Дрейктің Чили суларына жасаған шабуылдарынан кейін XVII ғасырда теңізден шабуылдар жиіледі, көбінесе голланд корсарларынан. Испания империясының Магеллан бұғазын нығайту арқылы Тынық мұхитының кіреберісін жабуға жасаған әрекеттері Хосес теңізінің ашылуынан кейін тоқтатылды, содан кейін Чилидің жағалау қалаларын нығайтуға көшті. Бұл тактика кейіннен қасақтармен күресте тиімді және үнемді болып шықты, сонымен қатар аймақты испан билігінде ұстап тұруға мүмкіндік берді.
In the 17th century, the Spanish overseas territory of Chile saw a rearrangement of its population center. While in the 16th century, most of the cities founded by the Spanish were located from Bio Bio southward, with only Santiago, La Serena and some transandine cities located north of it, in the 17th century, Spanish authority and settlements were abandoned down south of Bío Bío Region. The kingdom went from being a gold exporter with potential for expanding to the Strait of Magellan to being one of the Spanish Empire's most problematic and poor in natural resources. The Spanish Empire had to divert silver from Potosí to finance a standing army in Chile to fight in the Arauco War. Since the raids of Francis Drake in Chilean waters more seaborne assaults followed in the 17th century, mostly from Dutch corsairs. The Spanish Empire's attempts to block the entrance to the Pacific Ocean by fortifying the Straits of Magellan were abandoned after the discovery of Hoces Sea, focusing then on fortifying the coastal cities of Chile, a tactic that later was proven to be more affordable and effective in combating piracy while keeping the area under Spanish rule.
Саяси тарих
Айта кетейік, бұл аймақ алғашқы барлау және қоныстандыру кезінде губернаторлық (gobernación) деп белгіленген, бірақ жергілікті үндістер қарсылық көрсеткендіктен, көбірек тәуелсіздікке ие, әскери билік қажет болды. Сондықтан губернаторға жергілікті әскерге басшылық ету және генерал-капитан атағы берілді. Мұндай тәртіп Испания империясының көптеген жерлерінде кездесті. Испан қоныстарының ең ауыр соққысы 1598 жылғы Куралаба апаты болды, ол оларды толығымен жоғалтуға жақын болды. Кастродан басқа, Биобио өзенінің оңтүстігіндегі барлық қалалар қиратылды. Өзен келесі ғасырға испан және үнді жерлері арасындағы де-факто шекараға айналды. (Арауко соғысын қараңыз.) Чили Карл III-нің Бурбон реформалары арқасында өзінің аумағының маңызды бөлігін жоғалтты, 1776 жылы Куйо провинциясынан Мендоса және Сан-Хуан қалаларының аумақтары жаңадан құрылған Рио-де-ла-Плата вице-корольдігіне берілді. Метистер біртекті топ болған жоқ және олардың шынайы тегінен гөрі сыртқы түрі мен біліміне қарай бағаланды.
As noted, the area had been designated a governorship (gobernación) during the initial exploration and settlement of the area, but because the local Amerindian peoples demonstrated fierce resistance, a more autonomous, military based governmental authority was needed. Thus, the governor was given command of the local military and the title of captain general. This arrangement was seen in many places of the Spanish Empire. The greatest setback the Spanish settlements suffered was the Disaster of Curalaba in 1598, which nearly wiped them out. All cities south of the Biobío River with the exception of Castro were destroyed. The river became La Frontera the de facto border between Spanish and Native areas for the next century. (See Arauco War.) Chile lost an important part of its territory with the Bourbon reforms of Charles III, the territories of the city of Mendoza and San Juan from the province of Cuyo were transferred to the domain of the newly created Viceroyalty of the Río de la Plata in 1776. Mestizos were not a homogeneous group and were judged more by appearance and education than by actual ancestry.
Жыныстық қатынас және неке
Колониялық қоғамдағы туған жергілікті халықтар орташа католик испандыққа жыныстық қарым-қатынастарға келетін болса, біршама либералды көрінді. 16 ғасырдағы испандықтар некеге қатысты пессимистік көзқарастарымен белгілі болды, ол Педро Санчо де ла Хозға берілді.
Native indigenous peoples in colonial society appeared, to the average Catholic Spaniard, to be somewhat liberal in their approach to sexual relationships. 16th century Spaniards are known to have been pessimistic about marriage. which was granted to Pedro Sancho de la Hoz