Кіріспе

Реактивті артрит, сондай-ақ Рейтер синдромы деп аталады, – организмнің басқа бөлігіндегі инфекцияға жауап ретінде дамитын қабынулы артрит түрі (қайшылық реакция). Бактериялармен тікелей қатынасқа түсу және инфекция жұқтыру осы ауруды тудыруы мүмкін. Науқас симптомдармен келген кезде, көбінесе "қоздырғыш" инфекция емделген болады немесе созылмалы жағдайларда жағдайы жақсарғаннан кейін, бастапқы себебін анықтау қиынға соғады. Артрит көбінесе басқа ерекше белгілермен бірге жүреді, осыған байланысты бұл синдром Рейтер синдромы, Рейтер ауруы немесе Рейтер артриті деп аталады. Ханс Рейтердің нацистік партиямен жасаған соғыс қылмыстарына байланысты «реактивті артрит» термині осы атаудың орнына жиі қолданылады. Реактивті артриттің көріністеріне келесі үш белгінің жиынтығы жатады: ірі буындардың қабынулы артриті, конъюнктивит немесе увеит түріндегі көздің қабынуы, ерлерде уретрит немесе әйелдерде цервицит. Жыныстық жолмен жұққан инфекция немесе ішек инфекциясынан кейін пайда болған артрит те реактивті артрит деп аталады. Пациенттерде шырышты қабықша зақымданулары, сондай-ақ цирцинатты баланит және кератодерма бленнорагикум сияқты псориазға ұқсас тері зақымданулары болуы мүмкін. Энтезит Ахилл сіңіріне әсер етіп, өкшеде ауыруға алып келуі мүмкін. Барлық зардап шеккен адамдарда барлық белгілер кездеспейді. Реактивті артриттің клиникалық картинасы көбінесе бес буыннан кем қабынудан тұрады, оның ішінде көбінесе тізе немесе сакроилиак буын қабынуы мүмкін. Артрит «қосымша» (бастапқы зақымдалған буынға қосымша басқа буындардың қабынуы) немесе «көшпелі» (бастапқы қабыну орны жақсарғаннан кейін жаңа буындардың қабынуы) болуы мүмкін. Реактивті артрит – бұл көбінесе зәр-жыныс жүйесі немесе асқазан-ішек инфекцияларынан туындайтын, HLA B27-ге байланысты, RF серонегативті артрит. Ең көп кездесетін себептері – ішек инфекциялары (Salmonella, Shigella немесе Campylobacter) және жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (Chlamydia trachomatis); алайда, А тобындағы стрептококк инфекциясынан кейін де дамуы мүмкін. Бұл ауру көбінесе 20-40 жас аралығындағы адамдарға тән, еркектерде әйелдерге қарағанда жиі кездеседі және ақ нәсілділерде қара нәсілділерге қарағанда көбірек таралған. Бұл HLA B27 генінің ақ нәсілді халық арасында кең таралғандығына байланысты. Ол эпидемиялық түрде де пайда болуы мүмкін. Сондай-ақ, ВИЧ жұқтырған науқастарда реактивті артрит даму қаупі жоғары. Бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстар кезіндегі көптеген жағдайлар артрит, уретрит және конъюнктивит үштігіне назар аударды (көбінесе қосымша шырышты қабықша зақымдануларымен), ол кезде бұл Фиссенгер-Лерой-Рейтер синдромы деп те аталды.

Себептер

Реактивті артрит 6-шы хромосомадағы HLA B27 генімен және энтезит негізгі патологиялық зақымдану ретінде болуымен байланысты, ал іріктелгіш себебі – алдыңғы инфекция. АҚШ-та артриттің басталуына ең көп себеп болатын инфекция – Chlamydia trachomatis жұқтырған жыныс жолдарының инфекциясы. Әлемдік деңгейде реактивті артритті тудыруы мүмкін басқа бактериялар – Ureaplasma urealyticum, Salmonella spp., Shigella spp., Yersinia spp. және Campylobacter spp. Сондай-ақ, тамақтан улану немесе асқазан-ішек инфекциясы да аурудың алдында болуы мүмкін (жоғарыда аталған бактериялардың соңғы төрт туысы ішек бактериялары болып табылады). Диареядан кейін реактивті артриттің пайда болуына ең көп себеп болатын микроорганизм – Shigella. Chlamydia trachomatis – уретриттен кейін реактивті артриттің ең жиі кездесетін себебі. Ureaplasma және mycoplasma сирек кездеседі. Ауруды тудыруы мүмкін басқа микроорганизмдер туралы да мәліметтер бар, бірақ бұл мәліметтер толық емес. + Типтік реактивті артриттің әртүрлі критерийлерінің сезімталдық және ерекшелік пайызы Диагностикалау әдісі Сезімталдық Ерекшелік 1. 1 айдан астам созылған уретрит және/немесе цервицит эпизоды 84,3% 98,2% 2. 1 айдан астам созылған артрит эпизоды және уретрит немесе цервицит, не екі жақты конъюнктивит 85,5% 96,4% 3. Артрит, конъюнктивит және уретрит эпизоды 50,6% 98,8% 4. 1 айдан астам созылған артрит, конъюнктивит және уретрит эпизоды 48,2% 98,8%

Емдеу

Емдеудің басты мақсаты – инфекцияның түпкі себебін анықтап, қажет болған жағдайда тиісті антибиотиктермен жою. Әйтпесе, емдеу әрбір мәселеге қатысты белгілі бір көріністерді басуға бағытталған. Белгісіз уретрит тетрациклиннің қысқа курсымен емделуі мүмкін. Ауырсынуды басатын дәрілер, әсіресе НСАҚ қолданылады. Ешқандай басқа емге көмектеспеген ауыр реактивті белгілері бар пациенттерге стероидтар, сульфасалазин және иммунодепрессанттар қажет болуы мүмкін. Ирит болған жағдайда жергілікті кортикостероидтар тиімді.

Болжам

Реактивті артрит өзін-өзі шектеуі, жиі қайталануы, созылмалы немесе прогрессивті болуы мүмкін. Көптеген науқастарда бірнеше аптадан алты айға дейін сағатын ауыр симптомдар байқалады. 15-50% жағдайларда артрит қайталап пайда болады. 15–30% жағдайларда созылмалы артрит немесе сакроилиит дамиды. Көп жылдар бойы қайталап тұратын шабуылдар жиі кездеседі, ал кейбір науқастар созылмалы және мүгедектікке әкелетін артритке, жүрек ауруларына, амилоидтық шөгінділерге, анкилоздық спондилитке, иммуноглобулин А нефропатиясына, жүрек өткізгіштігінің бұзылуларына немесе аорталық қақпақша жеткіліксіздігімен аортитке шалдығады. Дегенмен, реактивті артритпен ауыратын көптеген адамдар қалыпты өмір сүре алады және зардап шеккен органдарын қорғау үшін шағын түзетулер жасау арқылы дерлік қалыпты өмір салтын сақтай алады.

Эпидемиология

Әйелдерде диагноз қою қиындықтарына байланысты реактивті артриттің нақты жиілігін анықтау қиын. Дегенмен, бірнеше зерттеу жүргізілді. Норвегияда 1988-1990 жылдар аралығында хламидиядан туындаған реактивті артриттің көрсеткіші 100 000 адамға 4,6 жағдайды, ал ішек бактерияларынан туындаған реактивті артриттің көрсеткіші 100 000 адамға 5 жағдайды құрады. 1978 жылы Финляндияда жылдық көрсеткіш 100 000 адамға 43,6 болған.

Тарих

Реактивті артрит, офтальмологиялық және урогенитальды көріністерді қамтитын үштік түрінде пайда болғанда, көбінесе "Райтер синдромы" атауы қолданылады; неміс дәрігері Ханс Конрад Юлиус Райтер Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде емдеген әскердің жағдайын сипаттаған. Көптеген дәрігерлер бұл атаудың лайықты емес екенін ұсынады. Райтердің нацистік партияға қатыстылығы, әсіресе Бухенвальд концлагерінде адамдармен мәжбүрлі тәжірибелер жүргізуге қатысқаны (Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында тұтқындалғаннан кейін Нюрнбергте соғыс қылмыскері ретінде қудаланды), оның медициналық жетістіктерін басып тастады. Бұған қоса, ол артритті және басқа да симптомдарды байланыстырған алғашқы дәрігер емес еді – бұрын "артрит уретритика", "жұқпалы артрит" және "полиартерит энтерика" деген атаулар қолданылған, ал толық үштік 19 ғасырда басқа дәрігермен сипатталған.