Кіріспе
Заир / Конго Демократиялық Республикасының 1967 жылдан 1997 жылға дейін билік еткен саяси партиясы – Революцияның халықтық қозғалысы (қысқ. MPR). Бұл партия Заирде (кейбір кезеңдерде Конго Демократиялық Республикасы ретінде танылған) билікте болған және өмір сүрген кезеңінің көп бөлігінде елдегі жалғыз заңды партия болып саналды. Ол 1967 жылдың 20 мамырында Жозеф Дезире Мобуту (кейін Мобуту Сесе Секо) құрған.
The Popular Movement of the Revolution (, abbr. MPR) was the ruling political party in Zaire (known for part of its existence as the Democratic Republic of the Congo). For most of its existence, it was the only legally permitted party in the country. It was founded by Joseph Désiré Mobutu (later Mobutu Sese Seko) on 20 May 1967.
Идеология
МПР-дің ресми идеологиясы 1967 жылғы мамырда жарияланған Н'селе манифестінде "ұлтшылдық", "революция" және "шындықтық" принциптерін қамтыды. Революция "капитализмнің де, коммунизмнің де жоққа шығарылуын" талап ететін, "негізінен прагматикалық, шынайы ұлттық революция" ретінде сипатталды. МПР-дің бірінші ұраны "Солға да емес, оңға да емес" болды, ал кейіннен оған "тіпті ортаға да емес" деген сөз қосылды. Мобуту билігі тұсында экономикалық либерализацияның болғанына куәлік бар, себебі ол еркін нарық реформасын жақтаған белгілі саясаткер Леон Кенго ва Дондоны премьер-министр қызметіне тағайындады. Мишель Угарте және Макс Линигер Гумаз сияқты тарихшылар Мобутудың Заиры авторитарлық саясаты, антикоммунизм және үшінші позициялық риторикасы салдарынан "тропикалық фашизм" деп аталатын құбылыстың бір бөлігі болды деп санайды.
Бір тараптық кезең
1967 жылдан 1990 жылға дейін МПР елдегі де-факто жалғыз заңды партия болып табылды. 1967 жылғы Конституция екі партияның болуына мүмкіндік берді. Дегенмен, 1970 жылғы қарашада өткен президенттік және парламенттік сайлауларда үміткерлерді тікелей ұсынуға МПР-ға ғана рұқсат берілді. Бір айдан кейін, 23 желтоқсанда Конституцияға түзетулер енгізіліп, МПР ресми түрде елдегі жалғыз заңды партия деп жарияланды. 1974 жылғы Конституция МПР-дің ұлттың алдыңғы қатардағы күші ретіндегі мәртебесін бекітті. Онда «MPR президентінің тұлғасында біртұтас институт бар» делінді, сондай-ақ «MPR президенті Республика Президенті болып табылады және биліктің толық құқығына ие», ал «Мобутизм» – конституциялық доктрина болып табылады. Заирдің барлық азаматтары туған кездерінен бастап МПР мүшесі болып тіркелді. Іс жүзінде, үкімет МПР-дің идеологиялық таратушысы болды. МПР президенті әдетте жеті жыл сайын ұлттық съезде сайланды (1978 жылға дейін бес жыл сайын). Осыдан кейін МПР президенті республика президенті лауазымына жеті жылдық мерзімге жалғыз кандидат ретінде автоматты түрде ұсынылып, ұлттық референдум арқылы бекітілді. Мобуту осы жүйе бойынша үш рет қарсылығызсыз президент болып сайланды, ресми мәліметтерге сәйкес, сайлаушылардың 98 пайызынан астамы оның кандидатурасын қолдады, ал ең көп дегенде 1,8 пайызы «жоқ» деп дауыс берді, бюллетеньді бос қалдырды немесе оны жарамсыз етіп жіберді. Әр бес жыл сайын заң шығарушы органға МПР кандидаттарының бірыңғай тізімі толық консенсуспен немесе оған жақын қолдаумен ұсынылды. Бұл кандидаттардың барлығын Мобуту тікелей таңдады. 1975 жылы ресми сайлаулар тоқтатылды. Оның орнына МПР тізімі аплодисменттермен бекітілді, кандидаттар стадиондар мен басқа да қоғамдық орындарға шығарылып, көрермендермен құттықталды. Де-факто МПР мен үкімет біртұтас болды. Бұл Мобутуға елдің саяси бақылауын толыққанды жүзеге асыруға мүмкіндік берді.
Көп партиялық кезең
Бір партиялық жүйе 1990 жылдың 24 сәуіріне дейін, Үшінші Республика жарияланған күнге дейін сақталды. Сол күні Мобуту үш саяси партияға рұқсат берілетінін мәлімдеді. МПР-дің "орталықшыл" және "талапкер" топтары жеке партиялар құрады, ал үшінші партия Демократия және әлеуметтік прогресс одағы (UDPS) болды. Жаңа көппартиялық жүйеде Мобуту саяси партиялардан биік тұратынын айтты және сол күні МПР президенті қызметінен кетті, бірақ бір жыл өткен соң, 1991 жылдың 21 сәуірінде партия президенті лауазымын қайта қабылдады. Партияның Мобутуға қолдау көрсетуден басқа ешқандай нақты идеологиясы болған жоқ. Осылайша, 1997 жылы Мобуту Лаурен Дезире Кабиламен бірінші Конго соғысы кезінде құлатылғаннан кейін ол көп ұзамай таратылды. Мобуту Сесе Секоның ұлы Нзанга Мобуту қазірде Мобутистік демократтар одағының (UDEMO) төрағасы, ол парламенттегі Мобутистік саяси партия.
Президент сайлауы
Сайлау Партиялық кандидат Дауыс % Нәтижесі 1970 Мобуту Сесе Секо 10 131 669 100% Сайланды 1977 10 693 804 98,2% Сайланды 1984 14 885 997 99,1% Сайланды