Кіріспе

Нарсингпур ауданы (Нарсимапур ауданы) – Орталық Үндістандағы Мадхья-Прадеш штатының ауданы. Виндхьячал таулары солтүстік шекарасында, ал Сатпура таулары оңтүстік шекарасы бойында созылып жатыр. Солтүстік бөлігінде Нармада өзені шығыстан батысқа қарай ағып өтеді. Ендігі 22º45’–23º15’, бойлық 78º38’–79º38’, ауданы 5125,55 шаршы километр, теңіз деңгейінен 359,8 метр биіктікте орналасқан. Нарсингпур қаласы – ауданның әкімшілік орталығы. 2001 жылғы мәліметтер бойынша Нарсингпур – Мадхья-Прадеш штатының ең сауатты ауданы.

Тарих

Нарсингпур ауданы Мадхья-Прадеш штатының шамамен орталық бөлігінде орналасқан. Мадхья-Прадеш штатының орналасуы да елдің орталық бөлігінде болғандықтан, оны Мадхья-Прадеш, яғни орталық мемлекет деп атайды. Нарсингпур ауданының орны елдің де, штатың да ортасында орналасқандықтан ерекше деп есептеледі. Нарсингпур ауданы өзінің ерекше табиғи жағдайымен де қызығушылық тудырады. Виндхьячал таулары солтүстік шекарасында, ал Сатпура таулары оңтүстік шекарасы бойында созылып жатыр. Солтүстік бөлігінен Нармада өзені шығыстан батысқа қарай ағып өтеді, ол Ганг өзені сияқты қасиетті саналады. Нарсингпур ауданы Нармаданың аллювийлік шөгінділері түрінде көптеген табиғи сыйлықтарға ие. Бұл аймақ бұрын көптеген әулеттер билігінде болғаннан кейін тарихи батыр Дургаватиның билігінде болған. Сол кезде ол басқа аттармен де белгілі болған. 18 ғасырда Джат сардарлары мұнда зәулім храм салып, Лорд Нарасимханың мүсінін орнатқан. Содан бері ол аудан орталығына айналып, Гадария Кеда ауылы "Нарсингпур" деп аталып кетті.

тарихи негіз

Нарсинхпур ауданы өзінің ең көне куәліктерін ішінде сақтап қалған. Олар түрлі археологиялық жаңалыстар арқылы уақыт өте келе ашылып отырады. Аудандық газеттерде келтірілген археологиялық мәліметтерге сәйкес, 1872 жылы Гадарварадан алыс орналасқан Бхатра ауылында тас дәуіріне тән жануарлардың қаңқалары мен құмтастан жасалған құралдар табылды. Басқа да іздестіру шараларында Девакчхар, Дхувгхат, Кумари, Ратикарар және Брахман Гат сияқты жерлерде тарихқа дейінгі қалдықтарға кездесті. Бижаури ауылының жанындағы тасты және ою-өрнектелген үңгірлер ауданның ежелгі заманмен байланысын көрсетеді. Брахман Гаттан Жанси Гатқа дейінгі Нармада өзенінің жағасындағы сүтқоректілердің қаңқалары мен археологиялық құралдардың табылуы ауданды тарихқа дейінгі кезеңмен байланыстырады. Аңыз бойынша, бұл аймақ Рамаяна мен Махабхарата дәуіріндегі оқиғалармен байланысты. Мифологиялық мәліметтерге сәйкес, Брахман Гат – әлемді жаратқан Брахманың қасиетті Нармада өзенінің жағасында яджна жасаған жері. Чанварпатта даму блогының Билтари ауылының ежелгі атауы – «Бали Стали». Бұл жер Бали патшасының мекені саналады. Пураналарда Махабхарата дәуірінде Пандалардың Барман Гаттың Сатдхарасында Нармада өзенін бір түні іліп алуға тырысқандығы айтылады. Сатдхара маңындағы Бхим Кунд, Арджун Кунд сияқты жерлер осыған дәлелдеп тұр. Пандалардың жер аударылған кезеңін осы жерде өткізгені де айтылады. Санкал Гат үңгірі Ади Гуру Шанкарачарьяның Гурудевінің оқуымен және медитациясымен байланысты. Ауданның Бархата ауылы Махабхарата дәуіріндегі Вират Нагар қаласының қалдықтары саналады. Мұндағы тас мүсіндер мен өнер туындылары осы аңызды нығайтады. Бачайдың жанындағы адам пішініндегі тас «Кичакпен» байланысты. Ауданның Бохани аймағы Притхвирадждың батырлары Алха Удалдың әкесі Жасрадж мен ағасы Бахраджтың бекінісі саналған. Көптеген қазбалардан табылған ежелгі заттар мен жазбаларда ауданның ежелгі заманмен байланысын көрсететін көптеген фактілер мен айғақтар бар. Бірақ тарих кітаптары мен тарихи деректер арқылы ауданның нақты тарихы екінші ғасырдың тарихымен тоғысады.

Сатавахана кезеңі

II ғасырда бұл аймақты Сатавахана билеушілері бақылады. IV ғасырда Самудра Гупта Орталық Үндістан аймағында және оңтүстікке қарай өзінің империясының шекарасын белгілеген кезде бұл аймақ Гупта империясының құрамында болды. VI ғасырда Педираджаның болғаны туралы белгілі бір мәліметтер бар. Бірақ шамамен 300 жылдық кезең тағы да қараңғылыққа ұшырады. IX ғасырда Кшетра Калчури (Хайхай) билігінің құрылғаны айтылады. Калчури әулетінің астанасы Нармада өзенінің жағасындағы Махишмати қаласы болды, кейін ол Трипуриге көшті. Калчури мемлекетінің Гомтиден Нармадаға дейінгі таралуы туралы мәліметтер тарих кітаптарында сақталған. Калчури билігінің әлсіреуінен кейін бұл аймақта Алха Удалдың әкесі мен туысының демеушілігі туралы айтылады. Боханиді патшалық орталық еткеннен кейін бұл аймақ төрт ғасыр бойы Раджгауд әулетінің империясының бір бөлігі болып қала берді.

Раджгауд әулеті

Осы әкімшілік құрылғаннан бастап, ауданда жаңа тәртіп, бейбітшілік және гүлдену кезеңі басталады. Осы әулеттің құрылуы Ядав Раоға (Ядурао) еңбегімен байланысты. Ол 14 ғасырдың соңында Катангада Гарханы құрып, маңызды басқару жүйесінің негізін қалады. Бұл әулеттің белгілі билеушісі Санграм Шах (1400-1541) 52 бекініс салған арқылы өзінің империясын нығайтты. Сондай-ақ, ол Нарсингпур ауданында Шаугарх (Чауган) бекінісін салдырды, ол патшайым Дургаватидің ұлы Веранарайанның батырлығының куәсі болып табылады. Санграм Шахтың ізбасарларының бірі Далпати Шах жеті жыл бойы бейбіт түрде билік жүргізді. Одан кейін, оның батыл ханымы Дургавати патшалықты өз қолына алып, 16 жыл (1540-1564) бойы қайраттылық пен батылдықпен билік етті. 1564 жылы Акбардың әскербасы Атаф Ханмен шайқас кезінде патшайым қаза тапты. Нарсингпур ауданындағы Шаугарх мықты төбе бекінісі болды, онда Атаф Хан ханзада Вирнараянны қоршап алып, соңында оны алаялықпен өлтірді. 1564 жылы Гада Катанга мемлекеті моғолдардың басып алуына түсті. Гондтар, моғолдар және олардан кейін, бұл аймақ Маратха билігі кезінде әкімшілік және әскери шенеуніктермен, сондай-ақ мұрагерлік басшылармен бөлісілді. Олардың ықпалы мен күшіне байланысты аймақтардың шекаралары уақыт өте келе өзгеріп отырды. Осы кезеңде Чанварпатха, Барха, Сантдьярхеда, Шахпур, Сингпур, Шринагар және Тендухеда аудандарының Парганалардың орталықтары ретінде танымал болды.

Бхонсле билеушісі

1785 жылы Мадходжи Бхосле Мандала және Нармада аңғарын 27 лакх рупияға сатып алды, бірақ ол Радходжи Бхосле, Бопал Навабы, Пиндори басшылары және т.б. арасындағы тартыстар мен әскери биліктің қатыгез қысымының салдарынан үнемі құлдырап жатты. Бұл аймақ дағдарыс пен тұрақсыздықтың ошағы болды. Онда жергілікті халықтың тонаумен қатар зорлық-зомбылыққа ұшырауы да кең етек алды. 1817 жылы аймақ британдықтардың билігіне көшті.

Тәуелсіздік қозғалысы

Ұлыбританияның қатаң үстемдігінде болғанына қарамастан, аудан тұрғындарының санасында еркіндікке ұмтылыс оты мәңгі жанды. 1857 жылы көтерілісшілер Чанварпатта және Тендухеда полиция бөлімшелерін басып алды. Маданпурдың гаур басшысы Делон Шахтың жетекшілігімен тәуелсіздікке шақыру жасалды. 1858 жылы Делон Шах тұтқындалып, дарға асылды. 1857 жылғы алғашқы азаттық күресті жаншу арқылы британ империясы өзінің беделін нығайта берді.

Конгресс қозғалысы

1885 жылы Үндістан Ұлттық Конгресі құрылғаннан кейін, аудандағы тәуелсіздік қозғалысының ұшқыны әрқашан тұтанды. Локманья Тилак, Махатма Ганди, Пт. Жавахарлал Неру, Субхаш Чандра Бос Пабхути ауданның тәуелсіздік қозғалысын шабыттандырып, басшылық етті. Ауа райы құлшынысқа толы болды. Гайадат, Маникчанд Кочар, Чаудхари Шанкар Лал, Такур Ниранжан Сингх, Шьям Сундер Нараян Мушран сияқты аудан басшыларының жетекшілігімен ауданнан шыққан көптеген күрескерлер белсенділік танытты. Осы бірлік пен ынтаны жою мақсатымен британ үкіметі 1932 жылы ауданды қайта бөліп, Хошангабад ауданымен біріктірді. Бірақ бұл қозғалыс пен сатьяграханың құлшынысын басып тастамады. 1942 жылы Чичиде сатьяграха процессиясына оқ атып, Маншарам мен Гаурадеви шейіт болды. Жүздеген күрескерлер қысымға күлімсіреп төтеп беріп, британдық үкіметке қарсы құрбандық пен батырлықтың ерекше дәстүрін қалыптастырды.

География

Ауданның аумағы 5 125,55 км² құрайды. Аудан Джабалпур бөлігінің құрамына кіреді. Солтүстік жағынан Сагар және Дамох аудандарымен, шығысынан Джабалпур ауданымен, оңтүстік-шығысынан Сеони ауданымен, оңтүстігінен Чхиндвара ауданымен, батысынан Хошангабад ауданымен және солтүстік-батысынан Райсен ауданымен шектеседі. Әкімшілік орталығы – Нарсингпур қаласы. Аудан Нармада өзенінің бассейнінде орналасқан. Виндхья таулары ауданның солтүстік жағымен созылып жатыр. Сатпура таулары ауданның оңтүстік шекарасын құрайды. Ол 22°55' және 23°15' солтүстік ендік, 78°38' және 79°38' шығыс бойлық аралығында орналасқан. Теңіз деңгейінен орташа биіктігі 359,8 метрді құрайды. Нармада өзені Нарсингпур ауданының басты өзені болып табылады. Шаккар, Дудхи және Шер өзендері де аудан арқылы ағып өтеді.

Демография

2011 жылғы халық санауы бойынша Нарсингпур ауданының халқы 1,091,854 адамды құрайды, бұл шамамен Кипр мемлекетінің немесе АҚШ-тың Род-Айленд штатының халқына тең. Бұл көрсеткіш Үндістандағы 640 ауданның ішінде 418-ші орынды белгілейді.

Көлік

Мұмбайдан Калькуттаға дейінгі басты теміржол, Нармада өзенінің аңғарымен батыстан шығысқа қарай өтеді, аудан арқылы жүреді. Станцияның жанында автобус аялдамасы бар. Бұрын ол қала орталығында орналасқан болатын. Қала 26-шы республикалық тас жолдың шамасында орналасқан.