Кіріспе

Мәтін ағынының немесе суреттің бетке, бағанға, кесте ұяшығына немесе табуляцияға қатысты орналасуын анықтау.

Баптар құрастыру және беттік безендіруде, сәйкестеу немесе аралық – мәтін ағынының немесе суреттің бетке, бағанға (өлшемге), кесте ұяшығына немесе табуляцияға (сондай-ақ, оның үстіндегі немесе астындағы суретке) қатысты орналасуын анықтау. Түрді сәйкестеу параметрін кейде мәтін сәйкестеу, мәтін туралау немесе түр туралау деп те атайды. Беттің немесе бағанның шеті – шегір, ал бағандар арасындағы кеңістік – шұңқыр деп аталады.

Сол жаққа ағызу

Ағылшын және көптеген еуропалық тілдерде, сөздер солдан оңға қарай оқылатын жерде, мәтін көбінесе "сол жаққа тізіліп" жазылады, яғни абзацтың мәтіні сол жаққа тураластырылады, ал оң жағы тегіс болады. Бұл World Wide Web-те солдан оңға қарай мәтін туралаудың стандартты стилі. Цитаталар көбінесе ішкі жиекке ығыстырылады. Сол жаққа тізілу өте тар бағандарда да қолданылуы мүмкін, онда толық туралау кейбір жолдарда әріптер мен сөздер арасында тым көп бос орын қалдыруы мүмкін.

Оң жаққа ағызу

Басқа тілдерде, мәтін оңнан солға қарай оқылатындарда, мысалы парсы, араб және еврей тілдерінде, мәтін көбінесе "оңға қарай" тураланады. Сонымен қатар, ағылшын тіліндегі ерекше мәтінді бөліп көрсету үшін, мысалы кітаптар мен журналдардағы цитата авторларына сілтеме жасау үшін немесе оң жағында суреті бар мәтінді көрсету үшін оңға қарай туралау қолданылады. Деректер кестелерін форматтау кезінде де оңға қарай туралау жиі қолданылады. Бұл мәтінді оң жақ жиекке туралау үшін пайдаланылады, мұнда сол жақ жиектері тең болмайды.

Ортаға

Мәтінді "ортаға" немесе бағананың ортасына симметриялы түрде тізбеуге болады. Бұл әдетте туындының атауы, тақырыптары, өлеңдер мен әндер үшін қолданылады. Оң жаққа қарай тізу сияқты, ортаға тізелген мәтін кестелердегі деректерді көрсету үшін жиі қолданылады. Бірнеше жолдан тұратын мәтін үшін ортаға тізелген мәтін аз оқылатыны саналады, себебі басы тіксіз келіп, оқырманға бір жолдан екінші жолға көшу қиындық тудырады. Ортаға тізелген мәтін көбінесе оқырманның назарын аудару маңызды болған жарнамалар, жадынамалар және осыған ұқсас құжаттарда кездеседі, немесе көрініс эстетикалық тұрғыдан маңызды және ортаға тізелген мәтіннің көлемі шағын болғанда қолданылады. Кейбір қазіргі типографиялық бағдарламалар төрт түрлі теңдеу ұсынады: сол жаққа теңдеу, оң жаққа теңдеу, ортаға теңдеу және толық теңдеу. Бұл нұсқалар абзастың толық жолдары солға немесе оңға, ортаға (шекаралары тең келмейді) немесе толық теңделген (бағанның барлық еніне таратылған) күйде орналасатынын көрсетеді. Көптеген теңдеулерді ұсынбайтын бағдарламаларда әдетте тек сол жаққа (солдан оңға жазылатын тілдер үшін) немесе оң жаққа (оңнан солға жазылатын тілдер үшін) теңдеу опциясы ғана қарастырылады.

Тарих

Дәлелдеу – жылжымалы тип тарихында көптеген батыс тілдерінде қолданылған типтік орнату әдісі. Бұл классикалық батыс қолжазба кітап беті бір немесе екі бағаннан тұратын болғандықтан, сол және оң жақ шеттері тең болғанда ең жақсы көрінеді деп есептелген. Классикалық батыс бағаны қатаң түрде дәлелденбеген, бірақ қаламгердің шеберлігі мен қолжазбаның ерекшеліктеріне қарай, мүмкіндігінше жақын нәтижеге қол жеткізілген. Тарихи тұрғыдан алғанда, жазушылар мен типтеушілер де аббревиатураларды (сигла), лигатураларды және әшекейлерді пайдаланып, дәлелденген жолдың ырғағы мен көрнектілігін сақтауға тырысқан. Оның қолданылуы 20 ғасырдың басынан бастап типограф Ян Чихольдтың «Асимметриялық типография» кітабы және Баухаус, Дада және орыс конструктивизмі қозғалыстарының типографиялық тәсілдерінің еркіндігі арқасында азайып кетті. Дәстүрлі типографиядағы барлық «сол жаққа тізілген» орнатулар бірдей болған жоқ. Сол жаққа тізілген мәтінде сөздер әрқашан шрифтке енгізілген әдепкі бос орынмен бөлінеді. Линотип сияқты үздіксіз құюды қолданатын типтеу жүйелері сөздер арасына өздігінен реттелетін бос орынды енгізу арқылы, сол жаққа тізілген мәтіннің жанындағы сызықтардың оң жағындағы тегіссіздікті азайта алды, соның арқасында бос орынды тегіс бөліп, жолдың соңында пайда болатын артық кеңістікті сөздер арасына қайта бөлісті. Бұл мүмкіндік десктоптық басылым жүйелерінде де бар, бірақ қазіргі таңдағы көптеген жүйелер күрделірек тәсілдерге көшкен. Десктоптық жүйелерді пайдаланатын графикалық дизайнерлер мен типтеушілер сөздер мен әріптер аралығын немесе «көзілдіруді» жол бойынша қолмен түзету мүмкіндігіне ие. Мысалы, Adobe InDesign сияқты кейбір заманауи десктоптық басылым бағдарламалары абзацтағы барлық мүмкін жол үзілімдерінің әсерін бағалайды, дәлелдеу кезінде (өзендерді азайту үшін) идеалды арақашықтықтан ең аз ауытқуды тудыратын нұсқаны таңдайды; бұл жапырақты жиекпен орнатылған кезде ең тегіс жиекті қамтамасыз етеді.