Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Балтық тайпасы
Western Baltic tribe
Скаловиандар (; Schalauer), сондай-ақ Скальвиандар, Шалвен және Шалмен деп те белгілі, прустармен туысқан Балтық тайпасы болды. Пётр Дусбургтің "Пруссия жерінің шежіресі" еңбегінде айтылғандай, қазір құрып кеткен скаловиандар шамамен 1240 жылы Кюрониялықтар мен Самогиттердің оңтүстігінде, Неман өзенінің төменгі ағысындағы Скаловия жерін мекендеген.
The Scalovians (; Schalauer), also known as the Skalvians, Schalwen and Schalmen, were a Baltic tribe related to the Prussians. According to the Chronicon terrae Prussiae of Peter of Dusburg, the now extinct Scalovians inhabited the land of Scalovia south of the Curonians and Samogitians, by the lower Neman River ca. 1240.
География
Бұл аймақ Мемель өзенінің екі жағында, Надрувияның солтүстігінде және Самогитияның оңтүстігінде орналасқан. Солтүстік-шығыста Шешупе, Ежеруона және Юра өзендеріне дейін созылған. Шығысында Судовиямен, солтүстік-батысында Миния өзенімен, батысында Курония лагунасымен, оңтүстік-батысында Гилия өзенімен шектеседі. Орталықтары – Русне, Рагане және Тильзе қалалары.
This region is located at both sides of the river Memel north of Nadruvians and south of Samogitia. In the North East it stretched to rivers Šešupė, Ežeruona and Jūra. In the East it bordered on Sudovia, in the North West on river Minija, in the West on the Curonian Lagoon and in the South West on river Gilija. The center were the towns of Rusnė, Ragainė and Tilžė.
Атауы
Мағынасы нақты емес: skalwa "ұсқын (тіріден бөлінген)" немесе skalauti "сулардың арасында". Пруссия жырларында тайпаның аты патша Видевутоның ұлдарының бірі – Шалауодан шыққан делінеді.
The meaning is uncertain: skalwa "splinter (living split off)" or skalauti "between waters". According to Prussian legends, the tribe's name is derived from one of the sons of King Widewuto named Schalauo.
Тарих
Тұрғындарының іздері, күл сүйектері және кейде аттардың қабірлері бар жерлеу орындарына дейін барып жетеді. Қазба жұмыстарынан көрініп тұрғанындай, скаловиандар басқа батыс балтық тайпаларымен, мысалы курондармен және одан да алыс прустармен туыс болған деп есептеледі. Скаловияға тән қабірлік ескерткіштер Стрева, Скомантен, Юргайтен, Никельн, Паулайтен, Вилку Кампас, Веззайтен, Грейшонен, Ломпонен және Виттгирренде табылады. Скаловияның орталығы Рагнит қамалы болды. Питер фон Дусбург ағаштан салынған қамал туралы айтқан, оны күшпен немесе аштықтан жаулап алу мүмкін емес еді, себебі бекіністің тұрғындары балықпен толы жасалмаған көл жасаған. Басқыншылар қамалды өртеп салуға мәжбүр болды. 1276–1277 жылдары Скаловия Тевтон орденіне бағынды. Орденнің жылнамаларында Саречка (Сарыка), Сурбанта, Свирдтота және Сурдота деген ақсүйектердің есімдері кездеседі. 1281 жылы Жондел Шалвитте алғашқы «Landesprivileg» құқығын алды, ал 1289 жылы Рагнит орденінің қамалы салынды. 1281 және 1383 жылдар аралығында мынадай жеңілдіктер берілді: 1338 жылы Плашкенге жақын Плейкишкенде, 1312 және 1333 жылдары Лаугсарген мен Таураге арасындағы Сасаво маңында, 1307 жылы Тильзит маңындағы Синтинде, 1307 жылы Гиген (қазіргі Пагегиай маңында), 1309 жылы Линконе, 1350 жылы Линконен (Линкухнен), сондай-ақ Тильзит маңындағы Вайнотен, Рагнит және Линкухнен маңындағы Тюссейненде. Литвалық көшпенділер – Сипе (1339) және Погинс пен Скиргайла бауырлары (1359). 1411 жылы олардың басшысы Румбудас Валимантаиті басқаруымен Рагнит, Тильзит және Сплиттер қамалдарына қарсы шабуыл жасалғаны куәландырылды. Скаловиандар туралы соңғы мәлімет 1542 (Рагнит қамалының тұрғындары) және 1563 (Сплиттер тұрғындары) жылдарында айтылған.
The inhabitants can be traced back to burial grounds with cremated remains and occasional graves of horses. Judging from the diggings, Scalovians are assumed to have been related to other Western Balts such as Curonians and more distantly to Prussians. Typical Scalovian sepulchral relics are found in Strewa, Skomanten, Jurgaiten, Nikeln, Paulaiten, Wilku Kampas, Weszaiten, Greyszönen, Lompönen and Wittgirren. The center of Scalovia was the castle of Ragnit. Peter von Dusburg told about a wooden castle which could not be conquered by force or starvation because the inhabitants of the stronghold had put in an artificial lake, stocked with fish. The conquerors had to burn down the castle. In 1276–1277, Scalovia was subjugated by the Teutonic Knights. In the chronicles of the Knights were mentioned the nobles Sarecka (Sareikā), Surbantas, Svirdotas and Surdota. In 1281, Jondele Schalwithe got the first "Landesprivileg," and in 1289 the castle of order Ragnit was built. Between 1281 and 1383, privileges were made out: 1338 in Pleikischken near Plaschken, 1312 and 1333 near Sasavo in the region between Laugßargen and Tauragė, 1307 in Sintine near Tilsit, 1307 Gigen (near present day Pagėgiai), 1309 Linkone, 1350 Linkonen (Linkuhnen) as well as Weinoten near Tilsit, Tusseinen near Ragnit and Linkuhnen. Lithuanian immigrants were Sipe (1339) and the brothers Pogins and Skirgaila (1359). In 1411, a campaign of the Samogitians under their leader Rumbaudas Valimantaitis against the castles of Ragnit, Tilsit and Splitter is testified. The last mention of the Scalovians was between 1542 (inhabitants of the castle of Ragnit) and 1563 (inhabitants of Splitter).
Тіл
Скальвиан немесе Скаловий тілі – болжам бойынша батыс балтық тілінің немесе диалектісінің тілі. Бұл тіл шығыс және батыс балтық тілдерінің арасында көпірлік тіл болған болуы мүмкін.
Skalvian, or Scalovian, is the presumed West Baltic language or dialect of the Skalvians. It could also haven been a transitional language between Eastern and Western Baltic languages.