Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грузияның оңтүстігіндегі үңгір монастыры
Cave monastery in southern Georgia
Вардзия () – Грузияның оңтүстігіндегі үңгір монастыры, Кура өзенінің сол жағалауындағы Ерушети тауының беткейінен қазылып салынған, Аспиндза қаласынан отыз шақырым жерде орналасқан. Құрылыстың басты кезеңі XII ғасырдың екінші жартысы болды. Үңгірлер шатқал бойында бес жүз метрге созылып, он тоғыз қабатқа дейін жетеді. Монастырь маңызды мәдени орталық, көрнекті әдеби және өнер туындыларының жасалған жері болды. Тамар мен Руставелидің алтын ғасырында, 1180 жылдары салынған Успение шіркеуінде маңызды қабырға суреттері сақталған. 16 ғасырда Осман империясының шапқынынан кейін бұл жер көбінесе тасталып кеткен. Қазіргі таңда мемлекеттік мұра қорығының құрамына кіретін Вардзия-Хертвиси кеңейтілген аймағы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұралар тізіміне енгізу үшін ұсынылған.
Vardzia ( ) is a cave monastery site in southern Georgia, excavated from the slopes of the Erusheti Mountain on the left bank of the Kura River, thirty kilometres from Aspindza. The main period of construction was the second half of the twelfth century. The caves stretch along the cliff for some five hundred meters and in up to nineteen tiers. The monastery was an important cultural center, a place of significant literary and artistic work. The Church of the Dormition, dating to the 1180s during the golden age of Tamar and Rustaveli, has an important series of wall paintings. The site was largely abandoned after the Ottoman takeover in the sixteenth century. Now part of a state heritage reserve, the extended area of Vardzia Khertvisi has been submitted for future inscription on the UNESCO World Heritage List.
Тарих
[[Файл:Тамар Вардзия фрескасы.jpg|thumb|160px|left|Тамар Ұйықтаған Ана шіркеуінде, шіркеудің моделімен; аңыз бойынша, жас Тамар, Георгиймен бірге аң ауғанда, үңгірлерде жоғалып кеткен; шақырылғанда, ол "Мен осындамын, ағатай" деп жауап берген, "ак вар дзия", осы орынға осы атты берген. Вардзияда төрт түрлі құрылыс кезеңі анықталды: біріншісі Георгий III (1156–1184) тұсында, осы орын жоспарланып, алғашқы үңгірлер қазылған; екіншісі, оның өлімі мен оның мұрагері Тамардың 1186 жылы үйленген кезең аралығында, Ұйықтаған Ана шіркеуі қазылып, безендірілген; үшіншісі, сол уақыттан бастап шамамен 1203 жылғы Базиан шайқасына дейін, осы кезеңде көптеген тұрғын үйлер, сондай-ақ қорғаныс құрылыстары, сумен жабдықтау және суару желісі салынды; ал төртіншісі – 1283 жылғы жер сілкінісінен кейін, ауыр зақымдарды жоюға арналған қайта құру кезеңі.
[[File:Queen Tamar Vardzia fresco. jpg|thumb|160px|left|Tamar in the Church of the Dormition, with a model of the church; an aetiological myth has the young Tamar, when out hunting with Giorgi, lost in the caves; when called for, she replied "I am here, uncle" "ak var dzia", giving the site its name Four distinct building phases have been identified at Vardzia: the first during the reign of Giorgi III (1156–1184), when the site was laid out and the first cave dwellings excavated; the second between his death and the marriage of his successor Tamar in 1186, when the Church of the Dormition was carved out and decorated; the third from that date until the Battle of Basian c.1203, during which time many more dwellings as well as the defences, water supply, and irrigation network were constructed; while the fourth was a period of partial rebuilding after heavy damage in the earthquake of 1283.
Сайт
Үлкен Вардзия аймағына он бес шіркеу кіреді. Успение шіркеуінен басқа, ең маңыздылары – Зеда Вардзиядағы XI ғасырдың басындағы шіркеу және Анатауридің X-XII ғасырлардағы тау ауылы мен үңгір шіркеулері. Соңғысында түпнұсқа фрескалар сақталған. Негізгі төменгі бөлік теңіз деңгейінен 1300 метр биіктікте, жартастың орталық қабатындағы туфалық брекчиядан қазылған. Барлығы шамамен 500 үңгір бар. Оны Успение шіркеуі шығыс және батыс бөліктерге бөледі. Кешеннің шығыс бөлігінде сегіз қабатта орналасқан, жалпы саны 242 бөлме бар, оның ішінде алты шіркеу, «Тамар бөлмесі», кездесу залы, қабылдау бөлмесі, дәріхана және жиырма бес шарап қоймасы; 185 шарап құмырасы еденге орнатылған, бұл шарап шаруашылығының монастырлық экономика үшін маңызды екенін көрсетеді. Батыс бөлігінде, қоңырау мұнарасы мен негізгі шіркеу арасында тағы соқтырғыш үйлер бар, он үш қабатта және барлығы 165 бөлмесі бар, соның ішінде алты шіркеу, нан пісіретін асхана, нан пісіруге арналған басқа да пештер және ұстахана. Қоңырау мұнарасынан әрі кешен он тоғыз қабатқа дейін көтеріледі, зиратқа апаратын баспалдақтар бар. Инфрақұрылымға кіру жолдары, сумен жабдықтау және қорғаныс жүйелері кіреді. 1999 жылы Вардзия-Хертвиси ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне II, III, IV, V және VI критерийлеріне сәйкес Мәдени ескерткіш ретінде енгізу үшін ұсынылды.
The greater Vardzia area includes fifteen churches. The most significant, apart from the Church of Dormition, are also the early eleventh century church at Zeda Vardzia and the tenth to twelfth century rock village and cave churches of Ananauri. The latter contains original frescos. The main lower site was carved from the cliff's central stratum of tufaceous breccia at an elevation of thirteen hundred metres above sea level. In total it contains about 500 caves. It is divided into an eastern and a western part by the Church of the Dormition. In the eastern part of the complex are seventy nine separate cave dwellings, in eight tiers and with a total of 242 rooms, including six chapels, "Tamar's Room", a meeting room, reception chamber, pharmacy, and twenty five wine cellars; 185 wine jars sunk into the floor document the importance of viticulture to the monastic economy. In the western part, between the bell tower and the main church, are a further forty houses, in thirteen tiers and with a total of 165 rooms, including six chapels, a refectory with a bakery, other ovens for baking bread, and a forge. Beyond the bell tower the complex rises to nineteen tiers, with steps leading to a cemetery. Infrastructure includes access tunnels, water facilities, and provision for defence. In 1999 Vardzia Khertvisi was submitted for inscription on the UNESCO World Heritage List as a Cultural Site in accordance with criteria ii, iii, iv, v, and vi.