Кіріспе

Каратэ катасы Пасай (катакана パッサイ), сондай-ақ Басай (バッсай), - каратэ катасы. Мотобу Чокидің айтуынша, Пасай катасы Найханчи мен Кусанкумен бірге Окинавадағы ең көп орындалатын үш катаның бірі болған, бірақ сол кезде Қытайда жоғалып кеткен еді. Алғашқыда Пасайдың екі түрі болған: Дай (大, ) және Шо (小, ), бірақ бүгінде мектепке байланысты көптеген әртүрлі нұсқалары бар. 1935 жылы Гичин Фунакоши жапондық айтылу мен кандзиді көрсете үшін Пасай Дай (パッサイ大) атауын Басай Шodan (抜塞初段, қазіргі Басай Дай) деп өзгертті, ал Басай айтылысы кейіннен Жапон құрлығында кеңінен танымал болды. Пасай катасы бүгінде каратэден басқа, таэквондо, танг-су-до және су-бахк-до сияқты корей шайқас өнерлерінде де орындалады. Корей тілінде катаның бірнеше атауы бар: Бассахи, Бал Се, Пал Че, Палсек, Бал Се, Ба Са Хи және Бал Сак. Ката күшті және батыл жауап беру, блоктарды ауыстыру және күштің әртүрлі деңгейлерін пайдалану арқылы нашар жағдайды артықшылыққа айналдыру идеясына негізделген. Катаның сезімі нақты болуы керек, техниканы жылдам орындау және жылдамдық пен күш арасындағы дұрыс тепе-теңдікке көңіл бөлу қажет. Пасай каталары көбінесе орта деңгейдегі деп саналады.

Тарих

Пассаи – каратэнің катасы, ол Рюкю корольдігінде (қазіргі Окинава префектурасы, Жапония) пайда болған, бірақ оның шығу тегі белгісіз. Мотобу Чокидің сөзіне сәйкес, ката Риукюге Қытайдан әкелінген, бірақ Қытайда жоғалып кеткен. 1972 жылы Жапония мен Қытай арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастар қайта жаңғырғаннан кейін көптеген жапондық каратэшілер негізінен Қытайдың Фуцзянь провинциясында зерттеулер жүргізді, бірақ Пассайды қоса алғанда, көптеген каратэ каталарының түпнұсқасы осы күнге дейін табылған жоқ. Пассайдың шығу тегіне қатысты басты теориялардың бірі Фуцзянь провинциясында орындалатын арыстан биімен байланысты. Фуцзяньде арыстан биі "拍獅" деп аталады, Фучжоуда "па сай", ал Кванчжоуда (Миннан) "фах сай" деп айтылады. 1922 жылғы кітабында Гичин Фунакоши Пассаи/パッサイ аталымын келтіреді, бірақ осы атаумен сәйкес келетін кандзи таңбаларын бермейді. 1926 жылы Мотобу Чоки да осы "Пассаи" орфографиясын қолданды. 1936 жылға қарай Фунакоши форманы Бассаи/バッサイ деп атауға көшті, бірақ "拔塞" таңбаларын пайдаланды, оларды "Пассаи/パッサイ" деп жазды. "Bassai/Bá sāi" – бұл "拔塞" сөзінің қытайша айтылуы, ал жапон тілінде "Batsu sai/ バツサイ" деп айтылады. Жапон тілінде "拔(batsu)" сөзі "суыру немесе шығару" мағынасын білдірсе, қытай тілінде "拔(bá)" сөзі "ұстап алу немесе басып алу" мағынасын білдіреді; ал "塞(sai/soku)" сөзі "стратегиялық маңызы бар жер" немесе бекініс дегенді білдіреді. Осылайша, Фунакошидің "Bá sāi (拔塞)" таңбалары "маңызды жерді/бекіністі ұстап алу немесе басып алу" дегенді білдіреді. Дегенмен, 1973 жылғы "Каратэ до Кёхан" аудармасында Фунакоши форманың атын "Дұшпан бекінісін бұзып өту" деп түсіндіреді. Ханжаның корей тіліндегі "拔塞" орфографиясы "бал чэ (발채)" болып жазылады. Хванг Ки форманы Басахи және Бассаи деп жазады, сонымен қатар "форманың бастапқы аты Пал Че (拔柴)" екенін айтады. Хванг Ки бұл форманың "Со Рим Са" екенін және Гичин Фунакошидің форманы "Шорин рю /少林流" стиліне, яғни қытайлық Шаолин /少林 стиліне жатқызатынын мәлімдейді, бірақ бастапқыда Фунакоши оны "昭林流" деп жазған.

Нұсқалар

Окинаваның Пассаи нұсқаларының арасында Мацумура но Пассаидан (легендарлық Сокон Мацумураның атымен аталады) Оядомари но Пассаиға (Томари те каратэ шебері Кокан Оядомаридің атымен аталады) және одан кейін Анко Итосудың Пассаиіне дейінгі дамушылық байланыс анық көрінеді, ол каратені Окинава мектептерінің оқу бағдарламасына енгізу арқылы танымал етті. Мацумура нұсқасының ерекше қытайлық әдемілігі бар, ал Оядомари нұсқасы көбірек "окинавалықтандырылған". Итосу оны одан әрі өзгертті және оның "шо" (Passai sho) түрін жасады деп саналады. Гичин Фунакоши оны Жапонияға алып барып, Бассай дай және Бассай шо деп үйретті. Оядомари но Пассайды қамтитын Томари стилі Оядомари әулетінде үш буын бойы сақталды, бастапқыда Томариде тұратын қытайлық (мүмкін Анан есімді) үйреткен, ол "өте жеңіл техникаларды" қолданған. Сокон Мацумура сондай-ақ Фучжоудағы әскери атташе Асон мен Ивадан қытай боксын үйренді. Окинавалықтар Фунакошиге "Пассай" атауын жапон тіліне аудару үшін нақты анықтама бермеді, сондықтан ол оны ұқсас дыбысталатын канжимен, "Бассай"мен алмастырды. Бұл сөздерді әдеби аударғанда "бекіністен шығу" немесе "кедергіні жою" деген мағына береді. Бұл катаны орындауға қажетті күшке сілтеме жасауы мүмкін, сонымен қатар бел мен жамбастан энергияны дамытуға баса назар аударады. Дегенмен, жапондықтардың Бассай атауы катадағы қозғалыстармен немесе оның тарихымен тікелей байланысты емес. Пассайдың Шорин-рю нұсқасы Оядомари но Пассайға өте ұқсас және Шотоканның Бассай дайынан гөрі әлдеқайда жұмсақ ката. Пассайдың Томари қаласында тамырлары бар екенін көрсететін тағы бір дәлел – Пассай дай оң қолымен жабысқан сол қолымен басталады, Житте, Цзион, Цзинь және Эмпи сияқты осы қалада пайда болған деп саналатын басқа каталар да осылай басталады. Бұл қол қимылы Қытайда кең таралған амандасудың белгісі. Алайда, зерттеушілер арасында Каратэнің жеке Томари мектебі болған-болмағаны туралы пікірталас бар. "Дай" қосымшасы "үлкен" дегенді, ал "шо" қосымшасы "кішкентай" дегенді білдіреді. Сондықтан, Пассай шо – Пассайдың қысқартылған нұсқасы, сонымен қатар Бассай дайға ұқсас, бұл ката Пассай мен Пассай шо элементтерін біріктіру арқылы туған болуы мүмкін. Бір қызықты жайт – бункай оны боға қарсы қорғаныс ретінде сипаттайды. Итосу оны Шури қаласындағы Бассай нұсқасынан жасаған деп есептеледі. Жағдайды одан да қиындататыны – Бассай Шо, баджи сяо деп аталатын қытайша формасымен бірдей жазылады, оның баджи да (баджикуан стилінен) деп аталатын қарсы формасы бар, сондықтан бұл ката жұбы және Дай-Шо атау схемасы Қытайдан шыққан болуы мүмкін, бұл Итосу шо катаның көп бөлігін жасады деген пікірді жоққа шығарады.